Rok 2013 – podsumowanie

Niewątpliwie, pod względem nagłośnienia, mijający rok został zdominowany przez wydarzenia w Syrii oraz sprawę Snowdena. W ich cieniu pozostawały inne, mniej widoczne problemy, choć również zasługujące na uwagę.

Mijający rok był bowiem przede wszystkim kolejnym rokiem „długiej wojny” Zachodu, a także Rosji, z terroryzmem islamskich fundamentalistów. Oprócz trwającego konfliktu w Afganistanie jak również nasilającej się przemocy w Iraku, trzy aspekty zasługują na szczególną uwagę.

Po pierwsze, kontynent afrykański. Zarówno konflikt w Mali, który doprowadził do interwencji koalicji pod przywództwem Francji, jak również wydarzenia w Algierii, Kenii, Libii oraz innych państwach podkreślają że obszar niestabilności powiększał się. Celami zamachów bywali często cudzoziemcy. W szczególności ataki w In Amenas i Nairobi wykazały, że operujące w Afryce siatki islamskich fundamentalistów są zdolne do przeprowadzenia wyrafinowanych i skutecznych zamachów, na skalę nie notowaną wcześniej.

Po drugie, wydarzenia w Bostonie jak również niedawne zamachy w Rosji wskazują, że także terytoria państw wysoko rozwiniętych są wciąż celami terrorystów. W szczególności, zamach w Bostonie i następujące po nim wydarzenia wskazały, że mimo rozbudowanych środków bezpieczeństwa, aktywnie działających służb policyjnych, którym udało się zapobiec licznym atakom na terytorium amerykańskim, prędzej czy później dojdzie do udanego ataku. Jest to zagadnienie wręcz czysto statystyczne, im więcej prób zamachów, tym większa jest szansa że w końcu komuś się uda.

Trzecim obszarem jest samo zjawisko terroryzmu islamskich fundamentalistów i jego oblicze taktyczne. Mijający rok był kolejnym, który potwierdził fałszywość głoszonych kilka lat temu tez o zmierzchu innych form terroryzmu niż zamachy bombowe. Atak w In Amenas był złożoną sytuacją zakładniczą, w dodatku zaistniałą na obszarze strategicznej instalacji przemysłowej. Atak na centrum handlowe Westgate był typowym „atakiem fedainów” który okazał się ponad siły kenijskich służb bezpieczeństwa i prawdopodobnie taka sytuacja przerosłaby niejedno europejskie państwo.

Wreszcie wydarzenia w Bostonie, choć rozpoczęte zamachem bombowym, przerodziły się w sytuację odmienną, a raczej ciąg wydarzeń, w tym w sytuację zakładniczą. Zakres podjętych działań i zaangażowane wówczas siły i środki są ilustracją problemów przed jakimi staje współczesne państwo z rozbudowanymi siłami bezpieczeństwa, gdy zagrożeniem są sprawcy działający samotnie, niemal bez żadnego zaplecza, wysoce zdeterminowani i mobilni.

W ścisłym związku z walką z terrorystami pozostaje spór o zakres możliwych do zastosowania środków. W roku 2013 ten spór dotyczył przede wszystkim inwigilacji elektronicznej, w związku ze sprawą Snowdena. Mimo sensacyjnej otoczki nadanej tej sprawie przez media, należy jednak pamiętać o zasadniczych faktach.

Program inwigilacji prowadzony przez National Security Agency nie jest niczym nowym, a w przeszłości ujawniano już podobne systemy inwigilacji. Faktem jest także to że szereg państw prowadzi w mniejszym lub większym stopniu rozbudowane podobne programy, również mniej lub bardziej legalne. Wreszcie problem tego co wolno czynić służbom specjalnym w ramach walki z terrorystami dotyczy wielu problemów, nie tylko monitorowania łączności elektronicznej.

Jednym słowem, „rewelacje” Snowdena i jego ucieczka do Rosji nie są niczym jakościowo nowym, ani powodem do nadzwyczajnych sporów, gdyż dotyczy zjawisk już ogólnie znanych i nowe fakty, jak nazwy programów czy informacje o tym kto i kiedy był podsłuchiwany, niewiele wnoszą do sprawy, a wręcz mogą utrudnić rzeczową dyskusję.

Problematyczna stała się także dyskusja o sytuacji w Syrii, jak również w innych państwach które swego czasu ogarnęła „arabska wiosna”. Mijający rok obfitował w wydarzenia wskazujące, że sytuacja w tym regionie destabilizuje się coraz bardziej. Próżnię polityczną po obalonych lub poważnie osłabionych świeckich dyktaturach wypełniają nie umiarkowane ugrupowania prozachodnie, ale agresywne, dobrze finansowane i co ważniejsze będące nadawcami atrakcyjnego przekazu ideologicznego sieci islamskich fundamentalistów.

Te wszystkie problemy i zagrożenia podkreślały także w mijającym roku że rola szczególnych narzędzi jakie mają do dyspozycji współczesne państwa, jakimi są służby i siły specjalne, nie maleje. Można było wielokrotnie dostrzec przypadki ich wykorzystania w całym spektrum zadań – od walki z terrorystami, w tym ratowania zakładników, poprzez mniej spektakularne działania rozpoznawcze i szkoleniowe. Widoczna była także znaczna rola sił morskich w polityce współczesnych państw, w tym w wymiarze ochrony morskich szlaków komunikacyjnych.

W Polsce ważnymi wydarzeniami były międzynarodowe ćwiczenia „Cobra-13” oraz „Steadfast Jazz 2013”. Działalność Wojsk Specjalnych była doceniana zarówno w Polsce, jak również przez sojuszników.

Pododdziały Wojsk Specjalnych prowadziły w dalszym ciągu aktywne działania bojowe w Afganistanie. Niestety w ich trakcie polegli żołnierze z Jednostki Wojskowej GROM (major Krzysztof Woźniak) oraz Jednostki Wojskowej Komandosów (starszy chorąży sztabowy Mirosław Łucki).

Wyraźne są jednak także trendy odwrotne. Polityczne gesty i zapowiedzi, także reformy przygotowywane w roku 2013, a które mają wejść w życie w roku 2014 podkreślają że w polskiej kulturze bezpieczeństwa dominuje konwencjonalne, wręcz archaiczne postrzeganie zagadnień bezpieczeństwa.

W mijającym roku nie uczyniono bowiem szczególnych postępów w zakresie uporządkowania i integracji systemu bezpieczeństwa państwa adaptującego go do współczesnych zagrożeń. System przeciwterrorystyczny państwa w dalszym ciągu ma charakter fragmentaryczny, reformy jeśli są wprowadzane w życie dotyczą głównie zmian kadrowych, nie mają zaś charakteru jakościowej modernizacji.

Przyjęto nową ustawę regulującą zasady użycia środków przymusu bezpośredniego i broni palnej, jednak bez zapisów regulujących niektóre aspekty działań jednostek specjalnych (zwłaszcza użycia broni przez strzelców wyborowych) których wprowadzenie postulowano od lat.

Wciąż wyraźne pozostawały problemy związane z bezpieczeństwem morskim państwa, gdzie widoczny był stan niepokojącego kryzysu, zarówno w sferze percepcji tych problemów przez ośrodki decyzyjne, jak również stanu sił morskich. Dowództwo Marynarki Wojennej uległo rozformowaniu, i może być decyzja odczytywana przez opinię publiczną jako równoznaczna z likwidacją Marynarki Wojennej w ogóle.

Szereg procesów i zjawisk obserwowanych w roku 2013 daje podstawę do prognozowania biegu wydarzeń w roku przyszłym. Prognoza ta będzie tematem pierwszego w roku 2014 wpisu.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!