Państwa w rozpadzie - problem narzędzi

Przez ponad dwie dekady, receptą na uśmierzenie lub ograniczenie tego rodzaju problemów, było wysłanie w region konfliktu sił pokojowych lub stabilizacyjnych, o różnym potencjale i mandacie. Tak postąpiono w Somalii, w byłej Jugosławii, Czadzie, Kongu, Afganistanie i Iraku. Zawsze zakładano, że militarna interwencja doprowadzi do powstrzymania walk, stworzy warunki do udzielenia skutecznej pomocy humanitarnej i rozwojowej, a w dalszej perspektywie pozwoli na odbudowę organizmu państwowego, zdolnego do wypełniania zasadniczych funkcji państwa, i którego polityka będzie prowadzona w sposób zgodny z oczekiwaniami i interesami interwentów.

Zobacz także: Państwa w rozpadzie - Irak

Mimo że takie operacje mogą być skuteczne w krótkoterminowej perspektywie, to jednak są one często długotrwałe, kosztowne, a jeśli w grę wchodzi operacja lądowa, trudno uniknąć strat w ludziach. Zwłaszcza te ostatnie, mimo że w porównaniu z innymi konfliktami są stosunkowo niewielkie, to jednak są coraz trudniej akceptowane przez społeczeństwa zachodnie. Co gorsza, długoterminowy sukces pozostaje pod znakiem zapytania.

Najprostszym wyjściem wydaje się izolacja od niestabilnych regionów, jednak we współczesnym świecie jest to niewykonalne, zarówno z powodów ekonomicznych jak i politycznych. Każde państwo jest zależne, jeśli nie od innych państw, do od zewnętrznych zasobów, choćby surowców czy szlaków handlowych. Problemy zewnętrzne, mogą owocować negatywnymi konsekwencjami wewnętrznymi, choćby w wymiarze fal migracyjnych. Paradoksem jest także to, że nie da się postawić mury odgradzającego Europę od Trzeciego Świata, gdyż czynniki demograficzne, sprawiają że imigranci są wręcz niezbędni.

W obliczu wyczerpania się tych dwóch skrajnych wariantów, jedynym który pozostaje jest kompromis. Skoro nie można się trwale izolować, a długie operacje stabilizacyjne są zbyt kosztowne, pozostają działania doraźne, tylko tam gdzie zagrożone są żywotne interesy zachodnie i tylko w ich obronie. Być może zabrzmi to brutalnie, ale trudno spodziewać się skutecznej budowy świeckiej demokracji w np. Afganistanie – nawet pompując tam miliardy dolarów i wysyłając dziesiątki tysięcy żołnierzy. Forma ustroju politycznego w tym państwie także jest zagadnieniem drugorzędnym, i jedyna ewolucja jaka tam następowała i następuje jest w całości zależna od lokalnych uwarunkowań. Natomiast fakt, że pod rządami talibów było to bezpieczne schronienie i miejsce szkolenia dla terrorystów atakujących cele zachodnie, oznaczał, że było to zasadnicze zagrożenie dla interesów zachodnich, zwłaszcza amerykańskich. Podobnym zagrożeniem stali się piraci somalijscy, atakujący statki na niezwykle ważnym morskim szlaku handlowym.

Takie postawienie sprawy, oznacza, że w przypadku państw upadłych (czy też całych regionów), użycie siły militarnej należy traktować jako ostateczne, nadzwyczajne rozwiązanie. Sprawy humanitarne, promocji demokracji czy praw człowieka, jakkolwiek często istotne, nie są misją wojska, ale organizacji humanitarnych, rządowych i pozarządowych. Siły zbrojne mogą te zadania wspomagać, ale nie wykonywać zamiast innych organizacji.

Zobacz także: Państwa w rozpadzie - Bliski Wschód?

Wojsko może także i powinno w sposób szczególny natomiast wspomagać lokalne rządy (czy ugrupowania) tak aby w miarę możliwości to na nich spoczął ciężar zapewnienia bezpieczeństwa w danym regionie. Ma to dwojakie znaczenie. Po pierwsze, ciężar tych zadań spada na barki lokalnych sił. Po drugie, wspierając lokalne siły, które w przeciwieństwie do interwentów, pozostaną na miejscu, zwiększa się szanse na powodzenie operacji w długiej perspektywie czasowej.

Bezpośrednie zwalczanie zagrożeń – czy to partyzanckich, czy to terrorystycznych w takim ujęciu jest kwestią ostateczną, po którą powinno sięgać się tylko gdy inne środki zawiodą, choćby w sytuacji zakładniczej. Nie można także pominąć konieczności zachowania orientacji w sytuacji, a więc potrzeby prowadzenia działań rozpoznawczych.

Taka skala zadań dla poszczególnych podmiotów, zajmujących się bezpieczeństwem międzynarodowym, nie jest w praktyce niczym nowym. Tak postępowano w historii wielokrotnie, nie zawsze jednak konsekwentnie. Taki kształt też przybrała kilka lat temu polityka wojskowa USA. Zamiast toczenia wojen na dużą skalę, coraz częściej sięga się po działania na ograniczoną skalę i stawia na budowanie potencjału lokalnych sił, jak obecnie w Afryce.

Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że w takim przypadku rodzaj sił zbrojnych który w Polsce jest najobficiej dofinansowany i na którego potrzeby zwraca się od dawna największą uwagę, czyli wojska lądowe, w przypadku państw upadłych jest – jak w przypadku wielu innych współczesnych zagrożeń, najmniej użyteczny, w swojej tradycyjnej, ciężkiej postaci.

Do tego rodzaju zadań, najbardziej efektywnym narzędziem są siły specjalne, współpracujące z marynarką wojenną i lotnictwem. Od zawsze komandosi byli wykorzystywani do dyskretnego zbierania informacji oraz szkolenia i wspomagania militarnego, zwłaszcza że jest to rodzaj sił względnie – w porównaniu z możliwymi efektami – ekonomiczny. O roli wojsk specjalnych w operacjach ratowania zakładników czy niszczenia zaplecza ugrupowań terrorystycznych i przestępczych chyba nie ma potrzeby szerzej pisać.

Marynarka wojenna może utrzymywać swoje siły w zagrożonym regionie długo, także z racji szczególnego statusu wód międzynarodowych, a okręty są naturalnymi, autonomicznymi platformami zarówno służącymi rozpoznaniu jak i operacjom ofensywnym. Wreszcie lotnictwo może zadać przeciwnikom – także nieregularnym – dotkliwe straty przy minimalnym ryzyku strat własnych, co widać po „kampaniach dronów”w Jemenie i Pakistanie.

Tak jak ewoluują zagrożenia i wraz z upadającymi państwami, upadają tradycyjne koncepcje prowadzenia polityki i wojny, a nowy porządek świata coraz bardziej przypomina globalny nieporządek, tak równolegle z nimi ewoluują siły zbrojne. Nie da się wykluczyć, że za kilkadziesiąt lat pojęcie sił zbrojnych zmieni się dalece także w Polsce.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!