Brudne wojny ?

Wydana w roku bieżącym książka „Brudne wojny” należy zdecydowanie do tej drugiej grupy. Jej autor, Jeremy Scahill jest amerykańskim dziennikarzem , związanym z lewicowym czasopismem „The Nation”od ponad dekady zajmującym się tematyką konfliktów zbrojnych. Kilka lat temu ukazała się – także na polskim rynku – jego książka poświęcona firmie Blackwater, („Blackwater :powstanie najpotężniejszej najemnej armii świata” ) a zwłaszcza jej operacjom biznesowym i powiązaniom ze światem polityki.

Podobnie jak tamta książka, „Brudne wojny” są książką (Scahill jest także autorem filmu dokumentalnego o tym samym tytule) napisaną z pozycji sceptycznych i krytycznych wobec władz państwowych i służb specjalnych.

Mimo że jest to praca publicystyczna a nie naukowa, jest to jednocześnie jedna z najciekawszych i najbardziej fascynujących napisanych dotąd syntez historii „wojny z terroryzmem”. Scahill opisuje szereg zjawisk, wojny w Afganistanie, Iraku, szeroko opisuje mało znane konflikty w Somalii i Jemenie – a zwłaszcza sprawę Anwara Al-Alwakiego, zabitego w roku 2011 w wyniku uderzenia amerykańskiego lotnictwa duchowego przywódcy Al-Kaidy Półwyspu Arabskiego. Sprawa ta wzbudziła znaczne kontrowersje, gdyż Alwaki był obywatelem amerykańskim, a w jego sprawie nie zapadł żaden wyrok sądowy.

Jest to także wszystkim historia tego w jaki sposób zmieniał się i utrwalał stosunek politycznych ośrodków decyzyjnych do wojsk specjalnych i ich działań a zwłaszcza do jednej struktury.

Jednostki podległe Joint Special Operations Command jak i samo dowództwo są obecne niemal na każdej stronie książki. Nie w formie szczegółowych opisów poszczególnych operacji, jednostek czy szczegółów technicznych. Scahill opisuje przede wszystkim kontekst polityczny podejmowanych przez JSOC operacji specjalnych.

W sposób szczególny opisane są mechanizmy które wywindowały siły specjalne do roli niemal „prywatnej armii” amerykańskich prezydentów. Jednostki JSOC występują zarówno jako wykonawcy akcji bezpośrednich, takich jak uderzenia samolotów bezzałogowych w Pakistanie i Jemenie czy operacja „Neptune Spear”. Opisany jest także rozwój działań wywiadowczych podejmowanych przez siły specjalne.

Na kartach książki szczególne miejsce zajmują dwaj znani oficerowie amerykańskich sił specjalnych, Stanley McChrystal i William McRaven i ich wysiłki prowadzące do zmian metod walki z siatkami terrorystycznymi, a zwłaszcza zmiany w obrębie gromadzenia informacji, oraz dowodzenia operacjami specjalnymi.

Autor opisuje także inne aspekty „długiej wojny” w tym zwłaszcza problem tajnych więzień utrzymywanych przez siły specjalne, wraz z ich genezą i kontrowersjami dotyczącymi ich funkcjonowania. Wspomniane są także prywatne firmy wojskowe, zwłaszcza Blackwater i ich współpraca ze służbami i siłami specjalnymi.

W oczach wielu czytelników wysoce kontrowersyjny może być taki sposób ujęcia tematu, skupiający się głównie na grach politycznych (w tym rozgrywkach i konfliktach pomiędzy poszczególnymi służbami), w którym uwypukla się przypadki śmierci postronnych osób podczas operacji specjalnych, zaś ofiary zamachów terrorystycznych są na drugim planie zaś sposób w jaki opisuje się rolę jednostek specjalnych jest daleki od różnego rodzaju obficie wydawanych wspomnień byłych żołnierzy.

Niewątpliwie, mimo szeregu kontrowersji, działania amerykańskich sił specjalnych w ostatnich kilkunastu latach okazały się skuteczne a siatki Al-Kaidy zostały poważnie osłabione, acz nie zniszczone i zagrożenie terroryzmem islamskich fundamentalistów wciąż jest aktualne.

Faktem jest jednak także to, że problemy opisywane przez Scahilla były i są aktualne w toku „długiej wojny”. Tajne działania oznaczają problemy z nadzorem nad nimi, zwłaszcza gdy okazuje się że istnieją luki prawne pozwalające ten nadzór omijać. To z kolei oznacza problem z odpowiedzialnością decydentów za ich decyzje i weryfikacją skuteczności ich polityki, także w wymiarze wyciągania wniosków z popełnionych błędów.

Nie można nie zauważyć, z pewną ulgą, że w przeciwieństwie do sprawy „tajnego więzienia CIA w Starych Kiejkutach” tym razem, nawet ogólnie, nie pojawia się tu wątek polski, choć polskie wojska specjalne od dawna prowadzą działania wraz z sojuszniczymi, a zwłaszcza amerykańskimi siłami specjalnymi. Polska jest na szczęście w innej sytuacji, jest państwem zagrożonym w znacznie mniejszym stopniu niż Stany Zjednoczone i zakres środków używanych w walce z terrorystami jest znacznie mniejszy.

Nie oznacza to jednak że w Polsce nie pojawią (choć nie jest powiedziane że muszą – jest to jedynie hipotetyczne założenie) się podobne kontrowersje. Częściowo już się pojawiły, wraz ze sprawą „tajnego więzienia”. Polska przystępując do koalicji antyterrorystycznej i biorąc udział w, toczonej w znacznej mierze środkami niekonwencjonalnymi, „wojnie z terroryzmem” dopiero po fakcie zderzyła się z nieoczekiwanymi a znanymi już państwom zachodnim problemami.

Trzeba przy tym pamiętać, że te zagadnienia, zwłaszcza zakres dopuszczalnego użycia siły i metod zbierania informacji, także w trakcie niejawnych działań służb i sił specjalnych, były przez wiele lat na marginesie marginesu polskich polityk i doktryn bezpieczeństwa. Pozostaje mieć nadzieję, że w przyszłości uda się uniknąć tych problemów, jakie stały się udziałem amerykańskich sił specjalnych w toku „wojny z terroryzmem”. Dużo łatwiej jest bowiem zapobiegać kryzysom, niż próbować opanowywać ich skutki.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!