Koniec pewnej epoki?

Faktem jest, że A-10 Thunderbolt II, częściej określany nieoficjalnym mianem „Warthog” (guziec) to samolot szczególny, odbiegający od typowego wizerunku samolotu bojowego. Niemal cała historia rozwoju samolotów bojowych może zostać opisana zasadą „szybciej – wyżej – dalej”, co dotyczy w szczególności dotyczyło myśliwców i bombowców strategicznych, a później samolotów uderzeniowych i wielozadaniowych. Dopiero lata sześćdziesiąte i uzmysłowienie sobie w kręgach decydentów wojskowych, że nie każdy konflikt musi oznaczać wojnę rakietowo – jądrową, na jaką szykowano wówczas siły zbrojne, sprawiły że doszło do przewartościowania niektórych założeń.

Szczególnie wojna wietnamska okazała się interesującą lekcją. Szybkie samoloty nie sprawdzały się w roli samolotów bezpośredniego wsparcia wojsk lądowych. Duża prędkość, potrzeba korzystania z dobrze wyposażonych i odległych od pola walki lotnisk, niewielki czas przebywania nad polem walki, będące konsekwencją ich optymalizacji do wykonywania innych zadań, sprawiły że sięgano po rozwiązania zaskakujące.

Nad Południowym Wietnamem i Laosem, siły amerykańskie używały do wsparcia wojsk lądowych, w tym sił specjalnych, całej gamy „dziwnych” samolotów. Były wśród nich maszyny takie jak A-1H Skyraider (które zapisały swoją kartę bojową także jako samoloty wspierające operacje CSAR), czy A-26 Invader, czyli samoloty wycofane już z innej służby. Spośród samolotów naddźwiękowych, zadania CAS zdominowały stare i nie używane zasadniczo nad Wietnamem Północnym F-100D. Uzupełniły je także, jako przejściowe rozwiązanie, zaadaptowane z lotnictwa morskiego A-7D Corsair II, które z czasem zastąpiły tłokowe A-1 w osłonie misji CSAR.

Do zadań przeciwpartyzanckich zaadaptowano samoloty szkolne, zarówno śmigłowe, jak i odrzutowe, jak T-37 i jego odmianę szturmową A-37. Eksperymentowano także z samolotami wsparcia ogniowego na bazie samolotów transportowych, od AC-47D po AC-130A. Znaczną rolę odgrywały także samoloty obserwacyjne, przeznaczone do wykrywania i wskazywania celów, ale mogące także przenosić uzbrojenie, jak opracowany w związku z konfliktem w Azji Południowo – Wschodniej OV-10 Bronco. Mimo postępu jaki dokonał się w zakresie bojowego użycia śmigłowców, nie mogły one zupełnie zastąpić samolotów.

Tymczasem, wyzwania europejskiego teatru działań wojennych były jeszcze bardziej skomplikowane. Zakładano bowiem, że potencjalny konflikt zbrojny będzie walką nie z partyzantami czy lekką piechotą ale z pancernymi i zmechanizowanymi związkami taktycznymi Układu Warszawskiego, dysponującymi silną artyleryjską i rakietową obroną przeciwlotniczą. Samolot szturmowy musiał być nie tylko zdolny do udzielenia wsparcia ogniowego, zwłaszcza w walce z bronią ale musiał przede wszystkim przetrwać na polu walki.

A-10 to samolot, którego konstrukcję podporządkowano spełnieniu tych dwóch potrzeb. Można wręcz powiedzieć, że obudowano go dookoła siedmiolufowego działka GAU-8 Avenger, żywotne instalacje (paliwową i hydrauliczną) opracowano z założeniem ich maksymalnej odporności na uszkodzenia wywołane ostrzałem, a przednia cześć kadłuba jest osłaniania tytanową „wanną” mającą wytrzymać trafienia pociskami kalibru 23mm.

Przez dwanaście lat, od przezbrojenia w A-10A 81 Taktycznego Skrzydła Myśliwskiego bazującego stale w bazie Bentwaters w Wielkiej Brytanii, zadaniem tych samolotów, podobnie jak innych jednostek w nie wyposażonych miał być udział w jednej, zapewne ostatecznej wojnie. Operujące na niewielkich wysokościach, z wysuniętych baz położonych niedaleko od linii frontu, we współpracy ze śmigłowcami bojowymi i zespołami naprowadzania lotnictwa, miały zwalczać atakujące ze Wschodu dywizje pancerne i zmechanizowane (także polskie). Doświadczenia płynące z ćwiczeń i symulacji sugerowały, że jest to wykonalne, jednak stopniowa modernizacja obrony przeciwlotniczej wojsk Układu Warszawskiego, i rosnące możliwości samolotów myśliwskich w zakresie precyzyjnego niszczenia celów naziemnych stawiały przyszłość A-10 pod znakiem zapytania. Planowano wprowadzenie do produkcji wyspecjalizowanej, szturmowej odmiany myśliwca F-16. Upadek Muru Berlińskiego przekreślił te plany a zarazem znów zagroził egzystencji lotnictwa szturmowego, zniknęły przecież zagrożenia kształtujące zimnowojenne plany wojenne i systemy uzbrojenia.

Wojna w Zatoce Perskiej uratowała A-10. W rzeczywistych, choć odmiennych od wcześniejszych założeń, nie w Europie ale na pustyni, nie w warunkach obrony ale ataku, potwierdziły się wcześniejsze kalkulacje. Samoloty okazały się niezwykle efektywnym narzędziem niszczenia celów naziemnych a zarazem, odpornym na przeciwdziałanie przeciwnika. Operacje na Bałkanach, w Afganistanie i druga wojna iracka potwierdziły ich przydatność i spowodowały ze podjęto programy modernizacyjne.

Paradoksem historii jest obecna rola A-10. Operacje w Iraku i Afganistanie, podobnie jak kiedyś w Azji Południowo – Wschodniej, wymusiły przemiany doktrynalne, szkoleniowe i sprzętowe. Znów obserwujemy „dziwne” konstrukcje, przeznaczone do długotrwałego przebywania nad polem walki, precyzyjnego użycia uzbrojenia, walki z partyzantami i terrorystami. Wojna z terroryzmem stała się dla bezzałogowych statków powietrznych tym czym Wietnam był dla śmigłowców. Sięga się po lekkie samoloty szturmowe, czasem znów eksperymentując z adaptacją samolotów szkolno – treningowych. I wreszcie, nad polem walki obecne są konstrukcje sprzed lat jak AC-130 czy właśnie A-10.

To w znaczącym stopniu jest podsumowaniem obecnego kształtu konfliktów zbrojnych. Są one w coraz większym stopniu, niekonwencjonalne. Poszczególne strony, występujące nierzadko w bardzo różnym charakterze – od doradców wojskowych, czasem niejawnych uczestników – po siły rozjemcze czy stabilizacyjne, sięgają po zróżnicowane, niekonwencjonalne rozwiązania. Nie wpisują się one łatwo w konwencjonalny sposób myślenia tak jak niekonwencjonalny pomysł samolotu szturmowego nie odpowiadał wielu decydentom amerykańskim, przyzwyczajonym do szybkich i efektownie wyglądających myśliwców.

Podobnie, wiele innych rozwiązań, czy w sferze techniki, taktyki czy strategii, może budzić niechęć, gdyż zbytnio odbiegają one od utartych schematów. Także historia sił specjalnych nie jest wolna od takich zdarzeń, i należy mieć to na uwadze, mówiąc o szerokiej gamie problemów związanych z bezpieczeństwem państwa

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!