Gdyby nie było 11 września?

Zamachy sprzed jedenastu lat mogły zostać udaremnione już w fazie przygotowania, choć brak koordynacji i woli zdecydowanego działania na różnych szczeblach amerykańskiej administracji i służb specjalnych spowodował, że terrorystom udało się wykorzystać istniejące luki systemowe, przygotować i przeprowadzić atak. Istniało jednak kilka szans na ich powstrzymanie.

Zobacz także: Iran, Izrael, USA: opcje i konsekwencje militarne

Biorąc pod uwagę ówczesny stan amerykańskiego systemu bezpieczeństwa, kierunki i priorytety polityki zagranicznej trudno uznać za prawdopodobne aby zakrojona na szerszą skalę operacja, o charakterze uderzenia wyprzedzającego, mogła dojść do skutku przed rokiem 2001. Nie było bowiem ani wystarczających zasobów wywiadowczych (zwłaszcza osobowych źródeł informacji), ani politycznej woli do jej przeprowadzenia. W okresie prezydentury Clintona terroryzm nie był traktowany jako szczególnie ważny problem, choć go zauważano. Uwagę administracji przyciągały inne problemy polityczne (w tym rozszerzenie NATO na wschód) oraz kwestie wewnętrzne, ze skandalami obyczajowymi włącznie. Bush junior w roku 2001 był prezydentem słabym, który doszedł do władzy po batalii sądowej dotyczącej wyborów na Florydzie, i jego polityka była przez pierwsze miesiące prezydentury, wręcz zachowawcza.

Najbardziej prawdopodobne było powstrzymanie zamachowców już na terenie Stanów Zjednoczony przez służby specjalne i policję, które miały szanse, mniej lub bardziej przypadkowego odkrycia spisku. Częściowo, do tego doszło, gdy Zacarias Moussaoui został zatrzymany 16 sierpnia 2001 roku z powodu naruszenia przepisów imigracyjnych, jednak z powodów formalnych do 11 września śledczy nie mogli dokonać przeszukania jego komputera, choć mieli świadomość, że natrafili na anormalną sytuację, słusznie wiążąc ją z planem uprowadzenia samolotu.

Gdyby plany zamachowców zostały przy tej lub innej okazji odkryte, niektórzy z nich zapewne zostali by aresztowani, być może niektórym udało by się uciec, zaś sam spisek nie wzbudziłby szerszego zainteresowania mediów, podobnie jak wiele innych, udaremnionych zamachów. Zapewne zaostrzono by nieco przepisy bezpieczeństwa obowiązujące na lotniskach, rozważono wprowadzenie na szeroką skalę funkcjonariuszy ochrony na pokłady samolotów pasażerskich. Być może – podobnie jak po zamachach w roku 1998 – na Afganistan odpalono by salwę pocisków manewrujących. Jeden nieudany zamach nie oznaczałby jednak, że procesy które do niego doprowadziły, przestały mieć znaczenie.

Terroryzm w latach dziewięćdziesiątych przybrał wyraźne oblicze religijne. Szczególnie wyraźny był wzrost aktywności islamskich fundamentalistów, wynikający z ich ideologii. Przed rokiem 2001 doszło do wielu ataków dokonanych przez różne grupy z tego nurtu, w tym Al-Kaidę, z pierwszym zamachem na World Trade Center (w 1993 roku) włącznie. Determinacja i fanatyzm terrorystów, upatrujących w religijnie motywowanej przemocy sposób rozwiązania problemów społecznych i politycznych Bliskiego Wschodu i oddziaływania na rządy państw zachodnich, przyniosłyby kolejne zamachy.

Zobacz także: Raport komisji norweskiej

Gdyby ataki na Nowy Jork i Waszyngton zostały powstrzymane, nie zatrzymałoby to kolejnych prób zaatakowania obiektów amerykańskich. Być może zamiast uprowadzenia samolotów z zamiarem rozbicia ich o budynki, kolejne plany dotyczyły by ataków na cele morskie i infrastrukturę portową, zamachów bombowych podobnych na środki transportu zbiorowego (jak w Madrycie w 2004 roku) lub „ataków fedainów”.

Należy jednak zauważyć, że ataki o skali mniejszej niż te do których doszło 11 września nie musiałyby wywołać tak zdecydowanej reakcji amerykańskiej. Gdyby zamiast 11 września 2001 roku doszło do zamachów 10 czerwca 2003 roku, też w Nowym Jorku i Waszyngtonie ale w metrze i na stacjach kolejowych, w których kilku zamachowców – samobójców, zabiłoby (przykładowo) stu ludzi i raniło około tysiąca, a później zginęłoby w walce z policją, polityka antyterrorystyczna wkroczyłaby na inne tory.

Mogłoby dojść do kolejnych uderzeń rakietowych, do ataków lotniczych, intensyfikacji operacji wywiadowczych i ograniczonych akcji bezpośrednich sił specjalnych, jednak daleko byłoby do zakrojonej na szeroką skalę operacji w Afganistanie, później w Iraku oraz cichej wojny w innych regionach. Poza Afganistanem i państwami afrykańskimi, mało prawdopodobne byłyby uderzenia dokonane na terenie Pakistanu, trudniej byłoby także rozpocząć operację w Iraku. Wojna z terroryzmem była by bliższa znanym z przeszłości działaniom prowadzonym głównie z użyciem policji i służb specjalnych, nie zaś wojska, toczona głównie na własnym terytorium, a nie na boisku przeciwnika. Zachowując wszelkie proporcje, byłaby więc zbliżona do walki z niemiecką RAF czy włoskimi Czerwonymi Brygadami w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Była by także długa, i w jej trakcie doszłoby zapewne do większej liczby zamachów w USA i Europie Zachodniej, o Bliskim Wschodzie, Azji i Afryce nie mówiąc.

Zobacz także: Reformy a bezpieczeństwo

Tempo reform i nabywania nowych doświadczeń przez służby specjalne, wojsko i policję byłoby wolniejsze. W przeciwieństwie do faktycznego biegu wydarzeń, gdzie do walki z nieregularnym przeciwnikiem zaadaptowano regularną armię, stopniowo tworząc w oparciu o nabywane doświadczenia właściwe doktryny, taktykę, techniki i adaptując wyposażenie, oraz znacząco modernizując i militaryzując siły policyjne, być może walka z terrorystami pozostawała by domeną jedynie nielicznych, wręcz wyalienowanych komponentów tych służb.

Radykalne zmiany jakie przeszły amerykańskie służby po 11 września, jak również ofensywna linia przyjęta w wojnie z terroryzmem, zakrojona na szeroką skalę operacja w Afganistanie, Iraku, działania podjęte w Azji Południowo-Wschodniej, Afryce, Jemenie i obszarze Morza Śródziemnego, wraz z intensyfikacją działań wywiadowczych i policyjnych były możliwe dzięki powszechnemu politycznemu przyzwoleniu na takie działania. Nie byłoby takiego klimatu politycznego, gdyby nie szok jakim były zamachy i poniesione w nich straty. Zakrojone na szeroką skalę, ofensywne działania prowadziły do stałego doskonalenia metod działania, a to pozwoliło zadać w ciągu kilku lat Al-Kaidzie poważne straty – i po niecałej dekadzie zabić jej przywódcę.

Terroryści, którzy dokonali największego jak dotąd zamachu terrorystycznego, wywołując w jego rezultacie konflikt o zasięgu globalnym, stali się więc ofiarami własnego sukcesu. O ile jedenaście lat walk, nie wypleniło i nie wypleni terroryzmu ani fundamentalizmu islamskiego, to jednak stale doskonalone metody walki z terrorystami pozwalają w coraz większym stopniu ograniczać skutki tego zjawiska.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!