Edukacja a bezpieczeństwo

Bezpieczeństwo tudzież zarządzanie kryzysowe od niemal dekady jest modnym kierunkiem studiów, a jego popularność przypomina inne, zjawiska w ten branży, jak dawną obfitość „bojowych” systemów walki wręcz czy modę na ratownictwo taktyczne vel „czerwoną taktykę” jaka nastała na rynku kilka lat temu. Podobnie jak w tych dziedzinach, także wśród uczelni kształcących z zakresu bezpieczeństwa mieszają się ze sobą propozycje ośrodków o dobrze przygotowanej kadrze i znanej reputacji oraz dziwne, żeby nie powiedzieć absurdalne, propozycje edukacyjne.

Jest to niestety, zjawisko naturalne na wolnym rynku, zwłaszcza w sektorze który się rozwija. Każdy chce zarobić, a przynajmniej utrzymać się na rynku, a dla finansowej kondycji uczelni, także państwowych podstawą jest liczba studentów. To że głośne wydarzenia ostatniej dekady wzbudziły (wypadałoby powiedzieć – wreszcie) zainteresowanie bezpieczeństwem w szerokim kontekście, co może tworzyć zapotrzebowanie na osoby wykształcone w tym kierunku, również jest z punktu widzenia rynku, zjawiskiem normalnym.

Można jednak zadać pytanie, czy produkując dość dużą liczbe specjalistów od bezpieczeństwa (liczba absolwentów tych kierunków idzie w tysiące), stajemy się bezpieczniejsi? Nie jest celem tego wpisu reklamowanie lub krytykowanie jakieś uczelni czy kierunku. Zawsze i w każdej dziedzinie są lepsi, gorsi, przeciętni, wiarygodni i wreszcie hochsztaplerzy (przysłowiowe Wyższe Szkoły Gotowania Na Gazie). Problem związku edukacji z bezpieczeństwem ma wymiar szerszy i bardziej podstawowy.

Celem każdych studiów wyższych w przeciwieństwie do kształcenia zawodowego, mającego przygotować do wykonywania określonego zawodu jest przede wszystkim uczenie uczenia się, a więc nabycie specyficznego obycia intelektualnego. Przede wszystkim mowa tu o zdolności do nabywania, selekcjonowania oraz przetwarzania nowej wiedzy – rzecz nieunikniona w ciągu wielu dekad aktywnego życia zawodowego w obszarze bezpieczeństwa. Jest to umiejętność która powinna być nabywana niezależnie od kierunku studiów. Formalne wykształcenie, i związana z nim możliwość wykonywania określonych zawodów, ma tu znaczenie drugorzędne. Solidna podstawa intelektualna umożliwia względnie łatwo uzupełnić wykształcenie lub zmienić zawód.

Największy problem wiąże się z ową solidnością. Aby nabyć owego obycia intelektualnego, które powinno cechować absolwenta uczelni wyższej, niezbędne jest poszerzanie zakresu swojej wiedzy ogólnej, nie tylko specjalistycznej i nie tylko takiej, którą sprawdzają testy.

Trudno wyobrazić sobie aby absolwent np. bezpieczeństwa narodowego podejmujący służbę w Policji, przez dwie czy trzy dekady nie śledził nowelizacji przepisów karnych czy policyjnych. W szerszej skali, przekłada się to na jakość pracy całego systemu bezpieczeństwa państwa. System tworzą ludzie, którzy powinni umieć przewidywać możliwe scenariusze zdarzeń, adaptować się do nowych warunków i w razie potrzeby nie sięgać po istniejące zasady, ale tworzyć nowe.

Lata 2001 – 2011 bardzo wyraźnie pokazują, jakie znaczenie ma zdolność do otwartego i kreatywnego myślenia, gdy zagrożenie dostrzegane przez nielicznych, zmieniło całą percepcję środowiska bezpieczeństwa – i wymusiło stworzenie nowych narzędzi, struktur, technik i procedur oraz reformę wcześniej istniejących. Lata te obnażyły także braki u tych, którzy zatrzymali się na pewnych etapach szkolenia i rozwoju, otorbiając się w skorupach z betonu.

Paradoksem jest to, że aby tworzyć nowe rzeczy i rozumieć obecne i zachodzące w przyszłości procesy w dziedzinie bezpieczeństwa, niezbędna jest podstawa wyniesiona z przeszłości. Bez solidnej podstawy jaką daje wiedza historyczna, z dziedziny nauk społecznych, geografii a nawet filozofii (doktryny polityczne i religijne), trudno jest mówić choćby o terroryźmie i jego ewolucji i przyszłości.

Przekazywanie podstaw wiedzy ogólnej nie jest zadaniem szkół wyższych, jest to rola szkół średnich. Reformy edukacyjne, które miały unowocześnić polską edukację, teraz produkują dużą ilość osób biegłych w rozwiązywaniu testów i zdawaniu banalnych – w porównaniu z przeszłością - egzaminów maturalnych. Rezultatem coraz bardziej ograniczanej nauki przedmiotów humanistycznych są studenci z poważnymi brakami w wiedzy, którą powinni już posiadać, a ponieważ byt uczelni zależy od liczby studentów - zaniżanie poziomu jest smutną konsekwencją tego stanu rzeczy.

Ma to szersze konsekwencje niż tylko poziom zajęć na uczelniach. Godząc się na coraz większą specjalizację edukacji, i coraz większe zawężanie jej do mechanicznych testów, zaburza się zdolność do myślenia kreatywnego i niestandardowego. Ogranicza się sceptycyzm i chęć polemiki z autorytetami i uznanymi zasadami, tłumi się inicjatywę oddolną, promuje zaś ślepe kopiowanie wzorców, własnych lub obcych. Dla bezpieczeństwa państwa jest to proces niezwykle niebezpieczny.

Nie byłoby jednostek specjalnych, gdyby nie oddolne inicjatywy i przyzwolenie najwyższych czynników decyzyjnych na niestandardowe rozwiązania. Dobrze obrazują to dzieje brytyjskich sił specjalnych podczas II Wojny Światowej , które choć nie były absolutną nowością, to jednak w największym stopniu stworzyły fundamenty współczesnych sił specjalnych.

Nie było by także polskich jednostek specjalnych Armii Krajowej, a wręcz całego Państwa Podziemnego bez inicjatywy, wyobraźni i zdolności adaptacji do skrajnie trudnej sytuacji, jaką mieli żołnierze i cywile, którzy tworzyli te struktury i zasady ich działania. Nie byłoby jeszcze wielu osiągnięć i dokonań – z programami kosmicznymi na czele.

Dlatego też nie można także w zakresie edukacji i szkolenia osób które w przyszłości mają zajmować się sprawami bezpieczeństwa państwa, pozwolić sobie na komfort schematyzmu i zastoju. O ile broń lub inne narzędzia można kupić, to kadry specjalistów szkoli się latami i nigdy nie jest to proces zakończony.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!