NATO, Polska i „szpica”

Owe siły, określane jako Very High Readiness Joint Task Force, mające liczyć do pięciu tysięcy żołnierzy, głównie z wojsk lądowych, ale także lotniczych, sił morskich oraz wojsk specjalnych i przeznaczone do szybkiej reakcji na sytuacje kryzysowe na peryferiach Sojuszu, są jednak tylko jedną z kilku inicjatyw w zakresie sił szybkiego reagowania. W szczególności należy odnotować koncepcję połączonych sił ekspedycyjnych ( Joint Expeditionary Force ) w skład których mają wejść żołnierze z Wielkiej Brytanii, Litwy, Łotwy, Estonii, Norwegii, Danii oraz Holandii. Deklaracja końcowa szczytu zawiera także zapis dotyczący wzmocnienia już istniejących stałych zespołów sił morskich NATO.

Działania te są wynikiem aktualnej sytuacji w otoczeniu Europy. Oprócz hybrydowego konfliktu na Ukrainie i napięć w innych częściach obszaru postradzieckiego, wciąż widoczne są bowiem kryzysy i konflikty w innych częściach świata, zwłaszcza na Bliskim Wschodzie. Deklaracja z Newport odnosi się w szczególności do zagrożenia jakie stwarza Islamskie Państwo Iraku i Lewantu (Państwo Islamskie). Wiele miejsca poświęca się w niej także pogarszającej się sytuacji w Libii oraz zagrożeniom – terrorystycznym i kryminalnym – w Afryce subsaharyjskiej. Obszarem szczególnej uwagi państw Sojuszu pozostają także Bałkany oraz Afganistan.

Wciąż aktualne są również problemy ochrony morskich szlaków komunikacyjnych, i w tym kontekście deklaracja wymienia wprost dwie ważne choć w Polsce nie zawsze zauważane operacje – Active Endavour (ochrony żeglugi na Morzu Śródziemnym) oraz Ocean Shield (prowadzona u wybrzeży Somalii ).

W ogólnej perspektywie, także polityczno – geograficznej NATO – zarówno przez pryzmat deklaracji politycznej jak i obserwowanych faktów – jawi się jako sojusz szczególny. Państwa Europy Zachodniej i Ameryki Północnej tworzące ten sojusz są bowiem faktycznym rdzeniem Zachodu w rozumieniu społecznym, politycznym i gospodarczym ale także militarnym. Mimo wzrostu potencjałów państw Trzeciego Świata, zwłaszcza grupy BRICS (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, Republika Południowej Afryki ) to jednak państwa NATO, a szczególnie Stany Zjednoczone dysponują zdecydowaną przewagą naukowo – techniczną. Natomiast państwa grupy BRIC, nie mówiąc już o innych, były lub są bezpośrednimi klientami przemysłu zbrojeniowego Zachodu, ewentualnie kopistami, zwłaszcza Chiny i na mniejszą ostatnio skalę, Rosja. Natomiast ich potencjał gospodarczy jest budowany dzięki taniej sile roboczej lub eksportowi surowców energetycznych.

W wymiarze militarnym, oznacza to że rozpatrywane jako całość państwa NATO – podobnie jak kilka innych państw, jak Izrael czy Australia – tworzą swoistą sferę militarnej jakościowej dominacji. Dysponują one pełną strategiczną triadą jądrową i rozwijane są w nich systemy obrony przeciwrakietowej. NATO dysponuje także bardzo silnym potencjałem konwencjonalnym (w tym morskim) oraz możliwościami prowadzenia uderzeń lotniczych i rakietowych na duże odległości, przeciwko celom strategicznym. Duże, w porównaniu z innymi państwami są także zdolności w zakresie prowadzenia rozpoznania oraz transportu wojsk.

Oczywiście, przytłaczająca większość tych zdolności to wciąż skutek określonej polityki obronnej poszczególnych państw – a zwłaszcza Stanów Zjednoczonych – jednak należy zauważyć, że fundamentem NATO jest zasada kolektywnej obrony zaś rozwijane obecnie koncepcje współpracy (vide „państwa ramowe”) pozwalają na bardziej efektywne wykorzystywanie dostępnych zasobów (w tym środków budżetowych) niż w przypadku samodzielnie prowadzonej przez każde państwo polityki obronnej.

Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że takie podejście ma jednoznaczny związek z Wojskami Specjalnymi, gdyż ostatnie lata rozwoju polskich sił specjalnych była związana właśnie z (uwieńczonym powodzeniem) dążeniem do osiągnięcia przez Polskę statusu państwa ramowego w zakresie operacji specjalnych.

Te wysiłki, w znacznej mierze nieortodoksyjne i pozytywnie odróżniające się od innych działań w zakresie polskiej obronności ostatniego ćwierćwiecza należy uznać za szczególnie cenne także w obecnej sytuacji. Mnogość, różnorodność zagrożeń, ich rozproszenie geograficzne wymagają posiadania sił zdolnych do szybkiego reagowania i wykonywania zróżnicowanych zadań w różnych warunkach.

Zarówno deklaracja z Newport jak i wyraźnie widoczne zjawiska w sferze bezpieczeństwa wykazują także jednoznacznie że w przyszłości dla osiągnięcia celów strategicznych NATO będą siły zdolne do wiarygodnego odstraszania potencjalnych przeciwników dzięki przewadze technicznej (w tym informacyjnej) oraz zdolności do precyzyjnego stosowania siły. Mimo że siły „bardzo wysokiej gotowości” są jak dotąd – przynajmniej w sferze jawnych informacji – deklaracją polityczną, już teraz można wskazać jaki przypuszczalnie będzie ich kształt. Maksymalna liczebność, o jakiej obecnie się wspomina - pięć tysięcy żołnierzy nie wydaje się dużą liczbą, zwłaszcza jeśli w skład tych sił mają wchodzić komponenty lądowy, lotniczy, morski i sił specjalnych (nie mówiąc o komponentach logistycznych i dowodzenia).

Jeśli jednak – co najeży uznać za pewne – do składu tych sił państwa członkowskie będą wydzielać elementy dysponujące dużymi możliwościami w zakresie prowadzenia rozpoznania oraz precyzyjnego rażenia celów, ich potencjał i polityczne znaczenie ich użycia będzie wielokrotnie większe niż mogłaby to sugerować sama liczba żołnierzy.

Te zjawiska nakładają się na kolejne etapy zmian w polskiej polityce obronnej i Siłach Zbrojnych. Mimo różnych, nieraz wyrażanych przez urzędników i decydentów bardzo wysokich szczebli opinii dotyczących pożądanego kształtu polskiej strategii bezpieczeństwa, nierzadko stwarzających wrażenie chęci powrotu do przeszłości, nie ulega wątpliwości, że zasadnicze wymagania są już określone, przez kształt środowiska bezpieczeństwa a cześć decyzji została już podjęta na szczeblu sojuszniczym. Bez odpowiedzi natomiast pozostaje jeszcze pytanie, jak skuteczna będzie adaptacja Sił Zbrojnych, ich struktur, szkolenia i wyposażenia do zmieniających się uwarunkowań. Z pewnością najbliższe miesiące mogą w tym zakresie udzielić, przynajmniej częściowej odpowiedzi.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!