Pytania bez odpowiedzi
Fot. US DoD
Niedawne wycofanie polskich żołnierzy z prowincji Ghazni i zbliżający się Dzień Weterana Działań Poza Granicami Państwa stwarzają naturalną okazję do podsumowania trwającej ponad dziesięć lat polskiej obecności wojskowej w Afganistanie.
Zobacz także
Michał Piekarski Kilka kolejnych słów o tradycji i „Czerwonych Beretach”
Mimo że głównym tematem wiadomości dotyczących elitarnych jednostek Wojska Polskiego pozostają informacje dotyczące programów modernizacji technicznej lub bieżących działań szkoleniowych lub działań poza...
Mimo że głównym tematem wiadomości dotyczących elitarnych jednostek Wojska Polskiego pozostają informacje dotyczące programów modernizacji technicznej lub bieżących działań szkoleniowych lub działań poza granicami państwa, co jakiś czas niestety powracają kwestie dotyczące historii i tradycji.
Michał Piekarski Anatomia Zamachu
Na polskim rynku od kilkunastu lat wydano już wiele książek traktujących o tematyce terroryzmu. W tym morzu pozycji czasem trudno zauważyć te które niosą ze sobą najbardziej merytoryczny przekaz.
Na polskim rynku od kilkunastu lat wydano już wiele książek traktujących o tematyce terroryzmu. W tym morzu pozycji czasem trudno zauważyć te które niosą ze sobą najbardziej merytoryczny przekaz.
Michał Piekarski Scenariusz Chaosu
Siły specjalne i gry wywiadów są jednymi z ulubionych tematów po jakie sięgają autorzy książek z gatunku military fiction. Tak jest także w przypadku najnowszej powieści Piotra Langenfelda, wydanej przez...
Siły specjalne i gry wywiadów są jednymi z ulubionych tematów po jakie sięgają autorzy książek z gatunku military fiction. Tak jest także w przypadku najnowszej powieści Piotra Langenfelda, wydanej przez wydawnictwo WarBook.
Wobec braku pewności odnośnie ostatecznego kształtu spodziewanej dalszej, doradczo – szkoleniowej misji państw zachodnich, a także ewentualnego udziału w niej polskich żołnierzy, bez odpowiedzi pozostaje pytanie podstawowe, o to kiedy polska misja w tym państwie ulegnie ostatecznemu zakończeniu.
Zarazem, należy pamiętać, że konsekwencje każdego konfliktu zbrojnego są odczuwalne przez wiele lat po jego zakończeniu. W sposób szczególny dotyczy to ludzkiego wymiaru konfliktu, czyli jego uczestników i ich doświadczeń. Tego dotyczy jedna z niedawno wydanych książek dotyczących misji w Afganistanie, „(Nie)potrzebni” autorstwa Marcina Ogdowskiego. Jest to zarazem książka w sposób specyficzny ujmująca te problemy, jest to bowiem powieść, na kartach której splatają się dwie zasadnicze kategorie dotyczące konsekwencji tego konfliktu.
Pierwszą, dość oczywistą jest los weteranów. Przez Irak i Afganistan przeszły tysiące polskich żołnierzy (a także pracowników cywilnych). Kilkuset odniosło rany. Kilkudziesięciu zginęło. Oprócz ran fizycznych, należy pamiętać także o ranach psychicznych, zespole stresu pourazowego i podobnych problemach. Zwłaszcza problemy psychiczne, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka, których konsekwencje mogą ujawniać się po latach są w tym kontekście poważnym problemem. Na te problemy nakładają się kolejne, związane z odejściami z armii i adaptacją do życia w cywilu.
W książce ten wymiar konfliktu, swoistej „wojny po wojnie” jest wątkiem dominującym. Otwiera ją scena samobójczej śmierci, dotkniętego zespołem stresu pourazowego i jego konsekwencjami, weterana misji. Jednym z bohaterów jest żołnierz, który w wyniku ran utracił władzę w nogach, a w ślad za tym oparcie w dotychczasowym życiu. Poboczne wątki, w tym miotane na forach internetowych obelgi pod adresem weteranów i ich rodzin, również dają o sobie znać. Mimo że jest to powieść, to jednak bez problemu można odnieść losy niektórych fikcyjnych postaci do zdarzeń doskonale znanych z ostatnich lat. Inne, a zwłaszcza desperacji czyn weterana który powodowany desperacją sięga po broń i bierze zakładników, na szczęście są wciąż fikcją.
Są to problemy sygnalizowane od dawna, które jednak dały o sobie znać z całą mocą dopiero po dwóch długotrwałych misjach zagranicznych. Nie są to jednak problemy nowe. Polscy żołnierze od wielu lat brali udział w misjach stabilizacyjnych i pokojowych, od lat sygnalizowano także – zwłaszcza w kontekście jednostek specjalnych – potrzebę budowy systemowych rozwiązań dla żołnierzy kończących służbę.
Drugi problem to kształt polskich Sił Zbrojnych w przyszłości i kolejne ich przemiany, także w sferze doktryny obronnej. Polityka w „(Nie)potrzebnych” odgrywa rolę istotną, acz raczej jako tło i pole personalnych gier interesów – nierzadko brudnych i toczonych przy pomocy mediów i służb specjalnych. Także w tych wątkach znajdują swoje odbicie niedawne polityczne przepychanki, także dotyczące wydatków na obronność.
Jednak kilkakrotnie pojawia się także szerszy i wciąż aktualny problem. Nie da się bowiem nie zauważyć, że zmiany w Wojsku Polskim, a zwłaszcza w tej „misyjnej” jego części – w tym w Wojskach Specjalnych - miały charakter bardzo żywiołowy. Takiego tempa przemian i modernizacji nie było widać w wojsku od kilku dekad, co było wymuszone bieżącymi potrzebami.
Oczywiście, część z tych zmian była ściśle związana z potrzebami działań w szczególnych warunkach irackich oraz afgańskich. Faktem jest jednak, że w znacznej mierze, obciążenia związane z brakiem implementacji doświadczeń bojowych (własnych lub cudzych), przestarzałym wyposażeniem i ograniczonym szkoleniem oraz innymi problemami, bardzo i negatywnie odbijały się na kondycji Wojska Polskiego przed rozpoczęciem tych misji.
W ostatnich latach, a zwłaszcza miesiącach, pojawiły się głosy wzywające do reorientacji polityki obronnej i wzmocnienia zdolności wojska do obrony własnego terytorium. Te dyskusje i spory, sprowadzające się do pytania „po co nam wojsko?”. Ten problem, wciąż budzący żywe spory, i w znacznej mierze odbijający się zarówno na relacjach pomiędzy żołnierzami a resztą społeczeństwa, na decyzjach dotyczących budżetu obronnego, na zmianach struktur także pozostaje bez jednoznacznej odpowiedzi. To z kolei, podobnie jak upolitycznione spory dotyczące armii, również odciskają się piętnem na armii i tworzących ją ludziach.
Można spodziewać się, że wraz z rosnącym dystansem czasowym od misji w Afganistanie i Iraku, także kolejne książki – czy to wspomnienia, czy beletrystyka, wreszcie reportaże czy prace o ambicjach naukowych – będą kolejnymi głosami w sporach dotyczących armii i jej problemów. Paradoksalnie, akurat te spory należy uznać za potrzebne, gdyż wyrażane w ich trakcie opinie, są kluczowymi dla licznych, pozostających wciąż bez odpowiedzi pytań.
Wspomniane już pytanie o rolę wojska, jego relacje ze społeczeństwem a więc także miejsce jakie zajmują w nim żołnierze, jest bowiem pytaniem, na które odpowiedź ma charakter fundamentalny dla każdego państwa.
