Przyszłość reform Policji

Nie ulega wątpliwości, że każdy obywatel chce się czuć bezpiecznie. Medialne zainteresowanie głośnymi przestępstwami, zwłaszcza popełnianymi z użyciem przemocy czy takimi w tle których pojawiają się znane nazwiska i duże sumy pieniędzy, tylko nakręca spiralę obaw przed przestępczością. To z definicji przyciąga uwagę polityków, i trudno wskazać w Polsce partię polityczną w której programie nie znalazły by się odniesienia do tych problemów.

Obserwując poczytania i wypowiedzi osób reprezentujących władze państwowych, które w ostatnim czasie w sferze bezpieczeństwa zdominowały sprawy związane z obronnością, budżetem wojska i modernizacją techniczną, nie można wskazać wielu przykładów działań lub wypowiedzi w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, wykraczających poza okolicznościowe formułki lub reakcje na już zaistniałe problemy.

Częściowo wytłumaczeniem jest specyficzna dla Polski perspektywa postrzegania bezpieczeństwa, w której dominowało, dominuje, i prawdopodobnie będzie dominować jeszcze przez szereg lat konwencjonalna, militarna perspektywa. Faktem jest jednak, że w przypadku armii można dostrzec zamiar przeprowadzenia wieloletniej modernizacji, która powinna – przynajmniej częściowo – przynosić korzyści przez wiele lat, co abstrahując od konkretnych decyzji, programów i rodzajów sprzętu, jest postępowaniem racjonalnym.

Pojawia się jednak pytanie, co z działań podejmowanych obecnie, przyniesie korzyść w perspektywie wieloletniej w sferze bezpieczeństwa wewnętrznego. Jakich zagrożeń należy oczekiwać w perspektywie dziesięciu – piętnastu lat, a nawet dalszej?

Trudno spodziewać się rewolucyjnych przemian społeczeństwa i państwa. Tak samo nie należy oczekiwać rewolucji w aparacie bezpieczeństwa wewnętrznego. Wiadomo że współczesne państwo jako aktor polityczny i społeczny przeżywa kryzys, ale nie prowadzi do bezpośrednio do jego zaniku. Wiadomo jednak, że tam gdzie państwo oddaje pole innym podmiotom, z własnej woli lub wskutek własnej słabości, jego funkcje – w skrajnym przypadku wszystkie – przejmują inne podmioty, jak gangi lub kartele narkotykowe w Ameryce Łacińskiej.

Nie ma zarazem powodu by sądzić, że tak dramatyczny scenariusz, na taką skalę będzie miał miejsce w naszej części Europy. Zarazem polskie społeczeństwo, coraz bardziej heterogeniczne, będzie tylko się różnicować w nadchodzących dekadach, zarówno pod względem wewnętrznych podziałów kulturowych, ale także kolejnych fal migracyjnych. Jasne jest więc, że obok znanych zagrożeń przestępczością pospolitą i zorganizowaną, nasilać się będzie zagrożenie ze strony grup organizacji przestępczych o charakterze międzynarodowym, zwłaszcza etnicznym. Są to problemy już znane i sygnalizowane, można jednak obawiać się że jest do dopiero przedsmak tego, z czym mamy do czynienia obecne. Nie malejącym zagrożeniem będą także różne odmiany terroryzmu oraz przestępczość cybernetyczna.

Polska jest i prawdopodobnie długo jeszcze będzie państwem unitarnym. Taka też jest Policja, która jest w założeniu formacją scentralizowaną, paramilitarną podobnie jak większość podobnych służb w państwach naszego regionu. Mimo tendencji do rozszerzania zakresu kompetencji samorządów lokalnych, w Polsce w przeciwieństwie do państw federalnych (a zwłaszcza Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej) lokalne formacje policyjne ograniczone zostały do mającej charakter pomocniczy, straży gminnych i miejskich.

Można zadać pytanie, czy celowe byłoby rozbudowanie owych lokalnych formacji policyjnych. Niestety, przykład straży gminnych i miejskich, które w znacznej mierze są obecnie narzędziem pozyskiwania środków budżetowych poprzez mandaty za wykroczenia drogowe i zatraciły swoją pierwotną rolę. Problemem jest bowiem nie to czy można sformować taką, przykładowo miejską policję, kopiując rozwiązania organizacyjne z zagranicy, ale to do czego taka formacja może być użyta.

W przeciwieństwie do Wielkiej Brytanii czy Stanów Zjednoczonych, społeczeństwo obywatelskie w Polsce jest niezwykle słabe. Dotyczy to także mediów i organizacji pozarządowych, które powinny władzy patrzeć na ręce. Także zasoby wiedzy, umiejętności i kultury organizacyjnej władz samorządowych są, łagodnie mówiąc ograniczone - hipotetyczna miejska czy powiatowa policja mogłaby przepoczwarzyć się w narzędzia politycznych rozgrywek. Niestety władza może prowadzić do deprawacji, a władza aparatu policyjnego ma charakter szczególny.

Jedyną rozsądną drogą prowadzącą do wzmocnienia Policji, jest stopniowe wzmacnianie istniejących struktur, trudno bowiem wskazać inne, racjonalne rozwiązania. W aspekcie przyszłych zagrożeń oznacza to modernizację jakościową, poprzez polepszenie zdolności do elastycznego reagowania.

Oznacza to, że nie jest zagrożony popyt na możliwości jednostek specjalnych w tym zwłaszcza etatowych jednostek antyterrorystycznych. Tak jak pierwsze jednostki tego rodzaju powstawały już ponad czterdzieści lat temu w Europie i Stanach Zjednoczonych w reakcji na zmieniające się zjawisko terroryzmu, tak w świetle nowych zagrożeń, które cechuje różnorodność, decentralizacja i wykorzystywanie zaawansowanych narzędzi technicznych, zdolność jednostek specjalnych do szybkiej reakcji oraz precyzyjnego stosowania siły są nieocenione.

Niestety, w ostatnich latach można zauważyć coraz więcej problemów dotyczących tych jednostek oraz ich zaplecza systemowego. Niektóre próby reform można ocenić wręcz jako destabilizujące system, zwłaszcza w wymiarze kadrowym. Postęp techniczny jest ograniczony, zwłaszcza zakresie zaplecza szkoleniowego, pojazdów i wsparcia lotniczego. Lotnictwo policyjne już znajduje się w stanie poważnego kryzysu sprzętowego.

Postęp jest kosztowny, a nadchodzące lata mimo że mogą nie sprzyjać inwestycjom w bezpieczeństwo, będą takowe wymuszać poprzez zachodzące zmiany społeczne. Jak już wielokrotnie postulowano w różnych środkach przekazu, i to od wielu lat, w ostatecznym długofalowym rozrachunku lepiej jest poczynić zawczasu inwestycje w bezpieczeństwo. Te wydatki i tak trzeba będzie ponieść, jedyną różnicą jest to czy będą one powiększone o koszty – także wyrażone w ludzkim życiu i zdrowiu – sytuacji kryzysowych.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!