Dekada po Magdalence

Nie jest tematem tego wpisu kolejna szczegółowa analiza tych wydarzeń, lub szukanie winnych. Sprawa ta była już przedmiotem długich prac wewnętrznych komisji policyjnych, śledztwa i procesów sądowych, o licznych artykułach prasowych, wywiadach, komentarzach, wreszcie książkach nie mówiąc. Zasadniczym problemem przy takich wydarzeniach nie jest bowiem ustalanie personalnej odpowiedzialności. Podobnie jak w wielu innych dziedzinach, także w przypadku służb mundurowych w ogóle, a działań specjalnych w szczególności, każde działanie jest testem sprawności całego systemu, w ramach którego funkcjonują poszczególne osoby, pododdziały i inne komórki organizacyjne.

Dla każdego systemu, testem jego sprawności jest także to, w jaki sposób wyciągane są wnioski z dotychczasowych działań i jak pod wpływem doświadczeń system ten ulega ewolucji. Po tragedii w Monachium w roku 1972 w Niemczech zbudowano od zera jednostkę kontrterrorystyczną GSG-9 i jednostki taktyczne policji. W Stanach Zjednoczonych, klęska operacji w Iranie w roku 1980 uruchomiła lawinę zmian, prowadzącą do stworzenia wysoce efektywnego systemu sił specjalnych. W przypadku Polski i jej systemu bezpieczeństwa, czy jednostek specjalnych, odpowiedź na pytanie o zmiany jakie nastąpiły po wydarzeniach w Magdalence jest niejednoznaczna.

Nie można nie zauważyć, że w tej operacji dało o sobie znać wyszkolenie i determinacja policyjnych antyterrorystów. Mimo strat, policjanci zdołali utrzymać pozycje, nie dopuścili do ucieczki dwóch groźnych przestępców, pod ogniem ewakuowali rannych kolegów.

Niewątpliwie, wiele zmieniło się na lepsze. W ciągu tej dekady poczyniono olbrzymie postępy w zakresie „czerwonej taktyki”, szkolenia paramedyków, zakupiono dla jednostek Policji i innych służb dużą ilość wyposażenia medycznego, organizowane są wspólne przedsięwzięcia szkoleniowe w zakresie medycyny taktycznej.

Po wydarzeniach w Magdalence, dla centralnej jednostki antyterrorystycznej Policji zakupiono także nowe wyposażenie, w tym broń strzelecką (m. in. karabinki rodziny G36) , pojawiły się także pojazdy opancerzone (Dzik-AT). Wyraźny postęp nastąpił w kolejnych latach także w wyposażeniu i uzbrojeniu niektórych innych służb i jednostek. Nie jest to w całości konsekwencją wydarzeń sprzed dekady, dużą rolę odegrał tu także wzrost świadomości zagrożenia terrorystycznego, łatwiejszy dostęp do światowych rozwiązań oraz napływające do Polski doświadczenia z działań podczas misji stabilizacyjnych.

Z drugiej strony, można zauważyć szereg systemowych problemów dotyczących jednostek specjalnych Policji, oraz innych służb. Ostatnie kilkanaście lat to ciąg nieustających reform. Jednostka centralna – dawny Wydział Antyterrorystyczny Komendy Stołecznej Policji, obecnie Biuro Operacji Antyterrorystycznych Komendy Głównej Policji, podczas wydarzeń w 2003 roku funkcjonowała jako Wydział Bojowy oraz Wydział Wsparcia Bojowego w strukturach Centralnego Biura Śledczego. Samych zmian podporządkowania i umiejscowienia w strukturach było łącznie od roku 2000 pięć, co zważywszy że ostatnia miała miejsce w roku 2008 daje mniej więcej jedną reformę co osiemnaście miesięcy i samo w sobie jest zjawiskiem bezprecedensowym.

Istnieje w Polsce mnogość jednostek specjalnych różnego rodzaju. Zauważalna jest rozmaitość wykorzystywanego przez nie wyposażenia i uzbrojenia. Zarazem dostęp do tego wyposażenia jest zróżnicowany, podobnie jak możliwości szkolenia. Jednostki wykonujące bardzo podobne zadania są nierzadko zupełnie inaczej wyposażone, inaczej się szkolą, mają często odmienną strukturę. Wiele inicjatyw szkoleniowych to efekt oddolnej inicjatywy i przychylności przełożonych, tymczasem wiele z tych zagadnień powinno być uregulowanych systemowo.

Systemowo nie uwzględniono wciąż wielu innych zagadnień. Mimo dyskusji – także w związku z przebiegiem wydarzeń w Magdalence – dotyczących uregulowania użycia broni przez strzelców wyborowych, mimo że takie zapisy pojawiły się w projektach ustaw, do dziś ten ważny problem nie został rozwiązany. Wiele do życzenia przedstawia także stan lotnictwa policyjnego, które nie doczekało się dotąd realizacji kompleksowego programu modernizacji, a wśród jego zadań jest także wsparcie lotnicze jednostek antyterrorystycznych.

Te i inne zarzuty pod zarzutem systemu bezpieczeństwa państwa były już podnoszone wiele razy. W przypadku Magdalenki, zasadniczymi problemami które mogły wpłynąć na taki a nie inny rozwój wypadków i ich konsekwencje było planowanie i kierowanie działaniami, organizacja rozpoznania oraz zabezpieczenie medyczne.

Obecny stan rozwiązań prawnych, organizacyjnych, także zagadnienia techniczne oraz taktyczne sprawiają, że nie można nie dostrzegać groźby kolejnej podobnej tragedii. Nie w formie identycznego lub podobnego zdarzenia, ale o porównywalnych lub większych rozmiarach. Luk w systemie bezpieczeństwa państwa, w systemach zarządzania kryzysowego, zarówno w zakresie dostępnych środków jak i możliwości ich wykorzystania jest niestety wciąż wiele. Można się obawiać, że każda sytuacja kryzysowa, spowodowana działaniami przestępców, lub terrorystów, odbiegająca od typowych przypadków, zwłaszcza wymagająca odejścia od schematów, może przerosnąć system bezpieczeństwa państwa.

W takich sytuacjach (należą do nich między innymi sytuacje zakładnicze) wywierana jest bowiem szczególna presja, zarówno na decydentów (w tym ze strony opinii publicznej, mediów – zwłaszcza gdy hasła o twardej walce z przestępczością są stałym elementem programów wyborczych), ale także przez decydentów. Potrzeba spektakularnego sukcesu, sukcesu szybkiego, rozwiązania korzystnego politycznie może paradoksalnie doprowadzić do politycznej katastrofy, nie tylko w wymiarze dymisji ministra lub innych decydentów, ale utraty wiarygodności przez służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo państwa. W sytuacjach kryzysowych może zostać w relatywnie krótkim czasie zbudowana – lub zburzona - reputacja tych służb, i to na wiele lat.

Nie oznacza to, że system jest zły w całości, ani że osoby go tworzące są niekompetentne. Przeciwnie – w Polsce udało się, także na polu jednostek specjalnych, odnieść spektakularne sukcesy. Policja i inne służby wykazywały wiele razy że potrafią działać skutecznie. Natomiast system jako całość jest swoistym patchworkiem, utkanym ze skrajnie różnych fragmentów. Nie jest to stan który powinien być akceptowany. O wytrzymałości łańcucha zawsze decydują najsłabsze ogniwa.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!