Awantura o książkę

Operacja przeprowadzona w maju 2011 roku wciąż pozostaje istotnym tematem politycznych i medialnych sporów w Stanach Zjednoczonych, tym silniejszych im bliższa jest data wyborów prezydenckich (6 listopada). Tradycyjnie bowiem problemy bezpieczeństwa narodowego są jednymi z najważniejszych w amerykańskich dyskursie politycznym. Stereotypowy, zimnowojenny jeszcze podział na „gołębie” (z reguły Demokraci) i „jastrzębie” (Republikanie) w ciągu ostatnich lat uległ wyraźnemu i zaostrzeniu i zaburzeniu.

G.W. Bush i jego neokonserwatywna administracja swoimi działaniami wpisywała się w retorykę „jastrzębi”, rozpoczynając zakrojone na szeroką skalę operacje w Afganistanie, Iraku, otwierając obóz w Guantanamo i wprowadzając szereg zaostrzonych metod walki z terrorystami. Obama, wchodząc do polityki z lewej strony sceny politycznej, był przez wielu postrzegany jako osoba która radykalnie zmieni i złagodzi kurs antyterrorystycznej polityki USA. Tak się nie stało, a za jego administracji odniesiono szereg sukcesów, z zabiciem Osamy ben Ladena na czele.

Nie może dziwić fakt, że walczący o reelekcję prezydent (jak mówi przysłowie : w pierwszej kadencji walczy się o reelekcję, w drugiej o miejsce w historii) będzie ten fakt wykorzystywał, tak jak zrobił by to każdy inny polityk na jego miejscu.

Tuz przed pierwszą rocznicą operacji, sztab Obamy wyprodukował spot („One Chance”) , w którym jednoznacznie sugerowano, że jego kontrkandydat nie udźwignąłby ciężaru decyzji dotyczącej tak ryzykownej operacji. Przygotowywany film fabularny o operacji także wywołał kontrowersje, gdyż część prawicowych komentatorów uznała, że będzie to kolejny materiał wyborczy. Grupa weteranów sił specjalnych oskarżyła Biały Dom o ujawnianie filmowcom informacji niejawnych, dla politycznych korzyści. Datę premiery „Zero Dark Thirty” przełożono wskutek tych kontrowersji z października na grudzień.

Zobacz także: Społeczeństwo a wojsko, część pierwsza

W tym kontekście, kontrowersje wobec zapowiadanej książki (której datę publikacji także już przesunięto) i nadzwyczaj szybkie ujawnienie personaliów autora (okazał się nim wielokrotnie odznaczony bosman Matt Bissonnette) przez prawicową telewizję FOX News nie mogą dziwić. Książka i jej autor świadomie bądź nie, trafili w środek politycznej burzy. Za co najmniej kontrowersyjne należy uznać też wydanie książki, bez przekazania jej do wcześniejszej weryfikacji przez wojsko, co może skończyć się dla autora problemami prawnymi, z karą więzienia włącznie, o ile książka będzie ujawniać informacje objęte tajemnicą. Nie wiadomo jakie otrzyma honorarium, jednak można podejrzewać że jest ono wysokie.

Moda na tworzenie książek, filmów i seriali o operacjach specjalnych trwa od lat. Ostatnie lata przyniosły zwiększone zainteresowanie tą tematyką, dość wspomnieć „Act of Valor” przy realizacji którego US Navy udzieliła poważnego wsparcia, otrzymując w zamian jeden z najbardziej efektownych filmów werbunkowych w historii kina, kilka książek pisanych przez byłych SEALsów , dostępnych także w polskich tłumaczeniach.

Sama obecność tej tematyki w kulturze masowej nie może być negowana, gdyż literaci i scenarzyści filmów wojennych jak ćmy do światła lgną do tematów efektownych. Dotyczy to także autorów reportaży i filmów dokumentalnych. Z branż „tyłowych” jakiegoś uznania medialnego doczekali się lekarze i czasem żandarmi lub prawnicy wojskowi. Kierowcy ciężarówek, mechanicy, łącznościowcy czy analitycy nie należą do hołubionych przez filmowców zawodów. Natomiast komandosi amerykańskiej marynarki, wyróżniają się pod względem medialności, nawet wśród amerykańskich wojsk specjalnych. Trudno traktować to jako jednoznaczny zarzut, działania tej formacji, zwłaszcza akcje bezpośrednie i operacje kontrterrorystyczne są bardziej medialne niż rozpoznanie specjalne czy wsparcie militarne.

Zobacz także: Raport komisji norweskiej

Nie oznacza to jednak przyzwolenia na pełna otwartość. Operacje specjalne z definicji są zależne od uzyskania czynnika zaskoczenia, a ten zależny jest od utrzymania w tajemnicy metod działania, danych osobowych, czasem szczegółowych możliwości wyposażenia. Stąd też problem nadzoru nad szczelnością tego rodzaju jednostek jest szczególnie istotny, i stąd też racjonalną polityką jest weryfikowanie przez wojsko lub służby specjalne treści jakie nawet byli żołnierze lub funkcjonariusze przekazują mediom, zwłaszcza gdy mowa nie o wywiadach lub komentarzach dla prasy ale o książkach lub filmach.

Takie postępowanie pozwala nie tylko na ochronę tajemnicy ale także wizerunku jednostek i służb. Medialność w połączeniu z tajemnicą tworzą niemal idealny klimat do kreowania przerysowanego, niezgodnego z faktami lub wręcz zupełnie zmyślonego ich obrazu. Tutaj powraca problem polityki. Armia i inne służby państwowe powinny być apolityczne, ale funkcjonują w otoczeniu mającym z polityką ścisły związek. W związku z tym każde upublicznione aspekty operacji specjalnych mogą ulec upolitycznieniu, na przykład tak jak w USA – na użytek kampanii wyborczej.

Zobacz także: Tarcza, terroryści i media

Stano Zjednoczone są supermocarstwem i z tego powodu ich problemy w każdym aspekcie bezpieczeństwa są szczególnie duże. Polska jest państwem dużo mniejszym, ale nie oznacza to że problemy związane z prowadzeniem operacji specjalnych się nie pojawiają. Konsekwencją rozwoju systemu bezpieczeństwa państwa który w dużym stopniu uwzględnia – zwłaszcza w ostatnich latach użycie sił specjalnych (zarówno wojskowych, jak i policyjnych) jest konieczność rozwiązywania, o ile to możliwe wyprzedzającego, także takich problemów, gdyż nadmierne upolitycznienie i nagłośnienie działań tego rodzaju może być dla systemu bezpieczeństwa państwa destrukcyjne.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!