Polska perspektywa

Wpis ten ukazuje się po tym jak z Afganistanu nadeszła kolejna wiadomość o śmierci polskiego żołnierza. I wraz z tym newsem w mediach i Sieci pojawia się zwyczajowa fala pytań o sens naszej obecności wojskowej, zapewne z racji nadchodzących wyborów bardziej słyszalne będą wypowiedzi polityków, ale nie jest wskazane aby wypowiadać się tylko w odniesieniu do aktualnych wydarzeń. W tych dniach, oprócz dekady od kolejnych wydarzeń wojny z terroryzmem – 7 października przypada rocznica pierwszych uderzeń na Afganistan – jest jeszcze inna rocznica. 3 października 1994 zapadła decyzja o wysłaniu polskiego kontyngentu na Haiti, który wystawiła jednostka GROM.

To że Polacy uczestniczyli w misjach ONZ, było już wówczas normą. W latach dziewięćdziesiątych, normą stawał się udział polskich żołnierzy w kolejnych, już mniej pokojowych operacjach, ze znaczącym udziałem wojsk specjalnych. Jednak fakt że żołnierze polscy brali udział w działaniach, które coraz dalej odchodziły swoją specyfiką i mandatem od tradycyjnych misji pokojowych czy obserwacyjnych, wydawał się być niemal niezauważalny w roku 2001. Wojsko Polskie było armią liczną, poborową, uzbrojoną w sprzęt liczny – ale często przestarzały. Mało tego – Polska wciąż w sferze postrzegania swojej obronności funkcjonowała jako państwo obawiające się przede wszystkim kolejnej inwazji ze Wschodu. Trudno traktować to jako zarzut, zważywszy doświadczenia historyczne. To samo kierowało polityką bezpieczeństwa choćby Litwy, Łotwy i Estonii i nie tylko nich.

Mimo że istniała świadomość, że konwencjonalne zagrożenie militarne nie jest jednym, że pojawiają się nowe zagrożenia, trudno wskazać, aby poza kilkoma wyjątkami, znalazły one wówczas odbicie w decyzjach politycznych. Zagrożenia inne niż otwarta agresja traktowano raczej jako zagadnienie dla policji – wystarczy przypomnieć jakie opory i problemy w MON powodowało przeniesienie z MSWiA jednostki GROM. I nagle procesy które nie były dostrzegane, dały o sobie znać w sposób spektakularny.

Jaka była nasza reakcja? Typowa dla państw zderzających się z tym problemem. Powolna. Obciążona biurokracją i sporami kompetencyjnymi. Wysłanie kontyngentu w sile mieszanej kompanii, złożonej z saperów, logistyków i operatorów JW 2305 zajęło pół roku. Jest to fakt który bardziej niż inne określa niestety, jak przedstawiała się wówczas kondycja polskiej armii en bloc. Nie można wobec tego postawić pytania jak ówczesne Wojsko Polskie zareagowałoby na kryzys w bezpośredniej bliskości naszych granic ?

Mimo kontrowersji związanym z udziałem w misjach zagranicznych, udział w nich dla naszej armii, która przez ponad pięć dekad nie brała udziału w konfliktach zbrojnych, był wręcz ożywczy. To dzięki misjom zaczęto pozyskiwać nowocześniejsze wyposażenie i uzbrojenie, szkolić się na nieporównywalnym często z poprzednimi latami poziomie. Co najważniejsze, zaczęto przypominać sobie do czego służy armia, i jakie konsekwencje wiążą się z udziałem żołnierzy w walce.

Nawet bowiem, jeśli w naszym sąsiedztwie – co jest mało prawdopodobne w dającej się przewidzieć przyszłości, pojawi się konkretne (a nie propagandowe, wręcz potiomkinowskie) zagrożenie, trudno wyobrazić sobie, aby efektywnie radzili sobie z nim na powrót żołnierze masowej armii z poboru.

Wizja armii, która pełni tylko i wyłącznie funkcję obrony terytorium kraju, i czeka tylko na wielką wojnę, jest niewątpliwie znana, czytelna, łatwo przyswajalna. Składa się na nią mniej lub bardziej określony potencjalny agresor i defilujące ze sztandarami szeregi obrońców państwa. Problem polega na tym, że jest ona daleka od faktów. Fakty, zjawiska i procesy w świecie ładu powrześniowego, są coraz mniej czytelne, wydają się coraz bardziej obce i budzące wręcz opór. Hasła o obronie suwerenności, niepodległości, integralności terytorialnej są coraz mniej czytelne w świecie w którym państwa dobrowolnie wyzbywają się atrybutów suwerenności, paradoksalnie w imię własnego interesu narodowego. Co gorsza, państwo nie ma już monopolu na legitymowane stosowanie przemocy, pozostaje tylko formalnym jej dysponentem, ale już nie faktycznym, co przypomina sytuację jaka panowała na tym kontynencie ponad czterysta lat temu.

Po co więc nam armia (czy szerzej : zdolność stosowania siły) , w tym jednostki specjalne? Odpowiedź jest znana : te struktury – tak jak zawsze – są narzędziem realizowania interesu państwa. To właśnie z tego powodu, w Czadzie znaleźli się żołnierze irlandzcy, w Afganistanie czescy i szwedzcy, duńskie samoloty bombardują Libię.

I paradoksalnie, najważniejszy interes jaki jest w ten sposób realizowany jest identyczny jak ten który realizuje tradycyjnie postrzegana armia. Jest to bowiem obrona państwa i jego obywateli przed zagrożeniami płynącymi z zewnątrz. Takie problemy jak narkotyki, radykalne ideologie, jak nielegalne migracje i inne problemy nie bez powodu nazywane globalnymi – w tym piractwo morskie – są bowiem tymi czynnikami które mogą powodować poważne zaburzenia w Polsce, jako państwie którego gospodarka i społeczeństwo są integralną częścią Europy, także w wymiarze kulturowym.

Dlatego z polskiej perspektywy w świecie post-9/11, trudno oceniać nasze zdolności obronne tylko przez pryzmat liczby żołnierzy, czołgów, czy wyliczanie jaki odcinek granicy czy fragment terytorium może bronić armia. O wiele bardziej istotne są choćby takie parametry jak efektywność systemu wywiadu i rozpoznania (w skali całego państwa) , zdolność do szybkiej reakcji – w tym rozmieszczenia sił w rejonie kryzysu, efektywność systemów dowodzenia, łączności a także zdolność do prowadzenia działań psychologicznych i informacyjnych. Te zdolności, wraz z możliwością efektywnej projekcji siły, czy w formie akcji bezpośredniej sił specjalnych, uderzeń lotniczych, czy rakietowych a niekoniecznie wysyłania na misje całych dywizji czy brygad, mogą stanowić decydujący w następnych dekadach czynnik, zapewniający bezpieczeństwo przed zagrożeniami mogącymi pojawić się zarówno na sąsiednim kontynencie, jak i za naszą granicą. W każdym z tych elementów siły specjalne odgrywają kluczową rolę, i nie są to tylko siły wojskowe. Nie powinno być zaskoczeniem, jeśli kryzysy i zagrożenia sprawią że ujrzymy na przykład – policyjnych antyterrorystów wysyłanych za granicę, a wojskowych operatorów działających w kraju.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!