Co się stało?

Zamachu z 11 września nie udało się powstrzymać służbom najpotężniejszego państwa świata, jakim we wrześniu 2001 roku były Stany Zjednoczone. Klęskę amerykańskich służb tego dnia można porównać z klęską innego mocarstwa, jakim była Francja, wspomagana przez sojuszników wiosna 1940 roku. Na zachodzie Europy starły się dwie wielkie armie , porównywalne liczebnie i jakościowo. Przesądziło zastosowanie innowacyjnych metod prowadzenia wojny, według zasad które wcześniej, jak doświadczył choćby De Gaulle, zostały odrzucone przez wojskowy establishment.

Bardzo podobny mechanizm zadziałał sześć dekad później. Ataki z 11 września nie były zupełnym zaskoczeniem. Zagrożenie zostało przewidziane, zostało zidentyfikowane. Ale podobnie jak zachodni oficerowie, świadomi potencjału drzemiącego w odpowiednio użytych czołgach i wojnie manewrowej, także w USA w 2000 roku świadomość zagrożenia nie była systemowa. Byli ludzie (tacy jak personel CIA z Centrum Kontrterrorystycznego i jego grupy śledzącej ben-Ladena czy urzędnik Białego Domu ds. kontrterroryzmu Richard C Clarke) , były informacje, sygnały i dowody, ale zabrakło ujęcia problemu w całości systemu. Amerykański system kontrterrorystyczny istniał i funkcjonował, ale nie był w stanie dokonać analizy wszystkich posiadanych informacji.

Co gorsza, system ten nie mógł do tego dnia doczekać się woli politycznej jego użycia. Problem terroryzmu był często albo lekceważony, albo traktowany jako poboczny albo nie reagowano nań aktywnie. Terroryzm lewacki i sponsorowany przez ZSRR zdążył już wygasnąć. Był on zresztą na tyle niegroźny w sensie liczby ofiar, że systemowo przez lata traktowano go jako problem dla policji i służb specjalnych, dla wojska będący głównie problemem z gatunku "force protection". Nawet w CIA szersze zajęcie się problemem terroryzmu nastąpiło dopiero w połowie lat osiemdziesiątych (Duane "Dewey" Clarridge i utworzenie Counterterrorism Center) a i tak wzbudzało kontrowersje, gdyż uważano to właśnie za pracę właściwą dla policji, jak pisze we wspomnieniach D.Clarridge.

W rezultacie, amerykański kontrterroryzm przybierał często wymiar działań jedynie policyjnych i prawnych , z natury skrępowanych licznymi ograniczeniami, co powodowało że duże nakłady poświęcano na ujęcie niższych rangą terrorystów, tak aby móc ich skutecznie osądzić. Z drugiej strony, próbowano czasem używać siły zbrojnej - ale to kończyło się stratami. Praktycznie od roku 1980 każda amerykańska operacja odwetowa czy ratunkowa przynosiła straty własne, i niemal zawsze wiązała się z ryzykiem. Po roku 1991, zwłaszcza po wydarzeniach z Somalii roku 1993, tolerancji dla strat własnych już nie było. Między innymi dlatego właśnie, po zamachach z 1998 roku zasadniczą reakcją było odpalenie na Afganistan salwy pocisków kierowanych, które właściwie nic nie osiągnęły. Siły zbrojne wciąż były przygotowane przede wszystkim do walki z inną armią, która dysponowałaby dużą liczbą czołgów, samolotów , dział, nadajników radiowych i baz logistycznych. Nadzwyczajne możliwości amerykańskiego uzbrojenia pozwoliły na pokonanie armii Iraku w 1991 roku czy zapędzenie do stołu rokowań Serbów w 1995 i 1999 roku ale nie na pokonanie lub odstraszenie przeciwnika takiego jak terroryści.

Już pierwsze starcia z Libia w latach osiemdziesiątych ujawniły słabości wyłącznie militarnego podejścia do terroryzmu. Nalot w 1986, przeprowadzony w odwecie za zamach na dyskotekę w Berlinie Zachodnim nie zmienił wiele. Mimo zadania Libii pewnych strat militarnych, nie zapobiegł on serii ataków jakie na zlecenie Kafadiego w następnych latach przeprowadziła Japońska Armia Czerwona.

Niewiele mogły także osiągnąć służby specjalne. Mimo że teoretycznie dyrektor CIA pozostawał zwierzchnikiem wszystkich służb wywiadowczych, w praktyce było inaczej. Każda z tych służb pracowała de facto jedynie na swoim podwórku, czy to na korzyść armii (NSA, DIA), wymiaru sprawiedliwości (FBI) czy bezpośrednio prezydenta i rządu (CIA). Biurokratyczną rywalizację i gry o wpływy i budżet pogłębiały prawne zapisy, ograniczające lub blokujące współpracę i wymianę informacji.

Tymczasem po drugiej stronie działała stosunkowo niewielka , i względnie niezamożna grupa zdeterminowanych ludzi. Pieniądze jakie posiadał ben Laden, nawet u szczytu swojej zamożności , nie wystarczyłyby na zakup nawet jednego samolotu bojowego, i najwyżej kilkunastu czołgów.

Miała więc miejsce olbrzymia asymetria, uprawniająca wręcz do użycia określenia asymetria totalna. Różnice pomiędzy stronami konfliktu przejawiały się we wszystkim – od zasobów, poprzez struktury, ideologię, odporność na straty, postrzeganie czasu i przestrzeni. Była to asymetria pozostawiająca zarazem sporą przestrzeń operacyjną. Tak jak konserwatywnie dowodzone armie zachodnie w połączeniu ze sprzyjającymi warunkami geograficznymi i owocami postępu technicznego, stworzyły sprzyjające środowisko dla blitzkriegu, tak samo wciąż nakierowany na walkę z mu podobnymi, amerykański aparat militarny i szczególne, otwarte środowisko, w którym sprawcy wiele rzeczy mogli zwyczajnie kupić (choćby kurs pilotażu) , sprawiły że te wydarzenia, były nie do uniknięcia. Zaistniałą niszę ktoś prędzej czy później by wykorzystał. Nawet gdyby los wybrał inaczej i ben Laden zginąłby lub obrał inną drogę i nie spotkał Azzama, gdyby nie powstała Al-Kaida, prawdopodobnie zamach na taką skalę doszedłby do skutku. Może nie w Waszyngtonie i Nowym Jorku a w Los Angeles czy Las Vegas, może nie z użyciem samolotów a w formie serii potężnych zamachów bombowych, może dużej sytuacji zakładniczej, może na morzu – ale prawdopodobnie ofiar było by równie wiele, a sprawcy również motywowani byliby religijnie.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!