Siła z morza

Wycofanie lotniskowca CVN-65 oznacza symboliczne zamknięcie pewnej epoki w historii wojska i obronności. USS Enterprise, ósmy okręt w historii amerykańskiej marynarki o tej nazwie był bowiem pierwszym lotniskowcem o napędzie atomowym, był też jednym z pierwszych okrętów nawodnych o tym napędzie. W ciągu pięćdziesięciu jeden lat służby okręt ten brał udział w większości konfliktów zbrojnych i kryzysów w które zaangażowane były Stany Zjednoczone, a jego eksploatacja przetarła szlak również napędzanym atomowo okrętom klasy Nimitz.

To właśnie lotniskowce były i są jednym z najbardziej wyrazistych symboli potencjału amerykańskich sił zbrojnych, osiągając ten status podczas walk na Pacyfiku i Atlantyku w czasie II Wojny Światowej. Bitwy lotniskowców walnie przyczyniły się do pokonania Japonii, masowo budowane lotniskowce eskortowe pomogły odsunąć od atlantyckich konwojów widmo ataków wilczych stad.

Po wojnie, związek lotnictwa i marynarki stał się jeszcze ściślejszy. Lotniskowce oprócz wcześniej wypełnianych zadań, stały się częścią strategicznych sił odstraszania, a na ich pokładach bazowały nosiciele broni jądrowej. Okręty lotnicze, w tym jednostki desantowe z pokładami lotniczymi (niektóre z nich powstawały w wyniku przebudowy starszych lotniskowców) nadawały nowy wymiar operacjom desantu morskiego. Okręty z napędem atomowym, projektowane na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych – jak CVN-65 – miały stać się narzędziami morskiej wojny rakietowo – jądrowej.

Podobnie jak analogiczne scenariusze lądowe, także te wizje uległy poważnym zmianom na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych , napęd atomowy stał się domeną floty podwodnej, podobnie jak misja odstraszania strategicznego, to nie oznaczało to zmierzchu okrętów lotniczych. Lotniskowce, zwłaszcza amerykańskie, okazały się jednostkami niezwykle elastycznymi. Grupy lotnicze stacjonujące na pokładzie „Enterprise” (zwłaszcza w ostatnich dekadach jego służby) składały się zarówno z samolotów myśliwskich i szturmowych, ale także walki radioelektronicznej, rozpoznawczych, zwalczania okrętów podwodnych, tankowców powietrznych oraz maszyn wczesnego wykrywania i naprowadzania.

Połączenie mobilności strategicznej jaką daje lotniskowiec z możliwościami współczesnych lotniczych systemów uzbrojenia daje w rezultacie niemal piorunującą mieszankę. Wielozadaniowe samoloty bojowe, zdolne są do wykonywania uderzeń bronią precyzyjnego rażenia na dystansie setek kilometrów, a zarazem efektywne w walce powietrznej, zwłaszcza przy wsparciu samolotów wczesnego wykrywania. Potencjał obecnie wykorzystywanych przez US Navy samolotów bojowych (są to wyłącznie F/A-18 Hornet w różnych wersjach) w połączeniu z możliwościami jakie dają im samoloty wsparcia oraz siły całej lotniskowcowej grupy uderzeniowej (w tym pociski samosterujące odpalane z okrętów eskorty) pozwalają uznać jedną taką grupę za silniejszą od sił powietrznych niemal wszystkich – poza mocarstwami – sił powietrznych świata.

To oznacza, że jest to siła zdolna w razie potrzeby zapewnić przewagę w niemal dowolnym miejscu świata, będąc obecna w razie potrzeby niemal dowolnie długo, pozwalając na prowadzenie operacji ofensywnych, wsparcie obrony sił własnych lub sojuszniczych, ale także prowadzenie operacji wsparcia lub wymuszenia pokoju (np. poprzez egzekwowanie zakazu lotów).

Oprócz typowych operacji bojowych, lotniskowce pozwalają prowadzić szereg działań o szczególnym charakterze. Mogą wspierać operacje humanitarne lub ewakuacyjne, mogą wreszcie stanowić platformę do prowadzenia i wsparcia operacji specjalnych, także prowadzonych na lądzie. Nie można nie zauważyć, jak istotne dla prowadzonych w głębi lądu operacji w Iraku i Afganistanie było wsparcie sił morskich.

Nie można także nie zauważyć, że znaczna część ludności świata mieszka w pobliżu mórz. Zależnie od przyjętych kryteriów, liczby są zmienne, jednak niezależnie od tego, czy przyjąć dystans stu, stu pięćdziesięciu, czy nawet skrajnie odważny wariant czterystu kilometrów – to cały czas jest to zasięg oddziaływania sił bazujących na morzu, nawet jeśli założyć że okręty znajdują się kilkadziesiąt mil morskich od wybrzeża.

Większość ośrodków miejskich o znaczeniu regionalnym i globalnym znajduje się niedaleko mórz, a wiele (jak Rio de Janeiro, Bombaj, Karaczi, Tokio, Stambuł, Nowy Jork, Londyn, Los Angeles - by wskazać zaledwie kilka) to miasta portowe. Do morza sięga wiele stref zurbanizowanych i gospodarczo ważnych regionów. W miastach, zarówno państw rozwiniętych, rozwijających się a nawet upadłych, koncentrują się jak w soczewce wszystkie problemy świata – od handlu narkotykami po terroryzm.

Nie może więc dziwić, że mimo problemów budżetowych, Amerykanie stale modernizują swoje siły morskie. Polska nie jest mocarstwem, nie miała i nie będzie miała lotniskowców. Nie oznacza to jednak, że można morski wymiar bezpieczeństwa (także w zakresie działań asymetrycznych i niekonwencjonalnych) marginalizować lub pomijać. Stabilna i racjonalna polityka morska jest bowiem niezbędną współcześnie częścią polityki i strategii bezpieczeństwa.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!