Polska jako cel terrorystów. Część pierwsza

Każde zagrożenie i każdy proces zachodzący w obrębie sfery polityki i bezpieczeństwa można rozpatrywać na dwóch płaszczyznach. Używając analogii z informatyką, jedna to hardware czyli uwarunkowania fizyczne (w tym szeroko rozumiane geograficzne), druga to software czyli uwarunkowania kulturowe i polityczne. Tylko w przypadku tych drugich ideologiczne oblicze sprawców jest istotne.

Pod względem tych pierwszych, Polska jest państwem w szczególnej sytuacji. Położona jest w centrum Europy, w pobliżu niektórych metropolii zachodnich, ale także niedaleko państw i miast wschodnich. Dotarcie drogą lądową do Niemiec, Skandynawii, Austrii czy nawet dalej, jak również na Bałkany i obszar byłego ZSRR, w zależności od wybranego środka transportu zajmuje najwyżej kilka-kilkanaście godzin, w najgorszym przypadku dobę, i to zakładając że punktem odniesienia jest Warszawa.

To oznacza, że potencjalni terroryści mogą zakładać, że Polska może posłużyć jako dogodna baza do ataku na inne państwo, jako punkt tranzytowy, wreszcie że względnie łatwy będzie atak z innego terytorium na cel w Polsce. Procesy gospodarcze, zwłaszcza globalizacja i integracja sprawiają że infrastruktura transportowa będzie rozbudowywana a kolejne przeszkody w ruchu osób i towarów usuwane. Już teraz w znacznej części granice Polski są wewnętrznymi granicami unijnymi. Istotną częścią granicy jest także granica morska, gdzie także od kilkunastu lat nasila się ruch osób i towarów.

Ludność w Polsce rozmieszczona jest nierównomiernie. Największa koncentracja obserwowana jest w obszarach zurbanizowanych, takich jak aglomeracja warszawska, Górny Śląsk, Trójmiasto, oraz obszary metropolitalne Wrocławia, Krakowa, Poznania, Szczecina i Łodzi. Są to tereny gdzie duża liczba ludności, w dodatku napływowej oraz osób przebywających czasowo, pozwala skutecznie wtopić się w otoczenie, co w małych miastach lub na wsi jest trudniejsze. Nieporównywalnie lepszy jest dostęp do wszelkich dóbr i usług które mogą okazać się przydatne dla działalności terrorystycznej – od lokali po usługi telekomunikacyjne, w tym także rzeczy dostępnych na czarnym rynku.

Postępująca stopniowo heterogenizacja społeczeństwa oraz wzrastający ruch osób przebywających w Polsce czasowo (turyści, studenci oraz przedsiębiorcy i inne osoby przebywające służbowo) powodują, że także terroryści o pozaeuropejskim pochodzeniu mogą operować bez zwracania na siebie uwagi w dużych ośrodkach miejskich. Osoby takie wciąż nie mogą liczyć na zupełną anonimowość i wo niektórych sytuacjach będą się wyróżniać, ale działając ostrożnie mogą pozyskiwać w dużych miastach wspólników, podwykonawców i dostawców (materiałów lub informacji).

Obszary aglomeracyjne, pod względem funkcjonalnym, rozciągają się obecnie w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od miast. Oznacza to, że zmienia się także rola terenów wiejskich, gdzie wraz z zanikiem tradycyjnej gospodarki rolnej, coraz większa część populacji to osoby pracujące w miastach. Przekształcenie wsi w osiedla podmiejskie sprawia, że zjawiska typowe dla miast – w tym anonimowość i mobilność społeczna - docierają również tam. Ich wpływ jest także widoczny w obszarach odległych od wielkich miast, ale których mieszkańcy czasowo wyjeżdżają do pracy w metropoliach lub za granicę.

Dominacja aglomeracji wyraźna jest także w przypadku potencjalnych celów zamachów. Miasta to siedziby urzędów administracji państwowej, zakłady przemysłowe, infrastruktura krytyczna i inne atrakcyjne cele. Spośród miast polskich, Warszawa znajduje się w najgorszej sytuacji, jako siedziba centralnych instytucji państwowych, węzeł komunikacyjny i ważny ośrodek gospodarczy (w tym sektora finansowego). Jest także siedzibą mediów o zasięgu ogólnopolskim, odbywa się tam także wiele imprez kulturalnych oraz politycznych. W pobliżu Warszawy lub w jej obrębie znajdują się także obiekty wojskowe. Jeśli z racji niewielkiej odległości, uwzględnić Łódź oraz bliskość granicy wschodniej sytuacja ulega dalszej komplikacji.

Na drugim miejscu lokują się ośrodki miejskie Trójmiasta oraz Górnego Śląska. W ich przypadku czynnikiem decydującym jest liczba ludności oraz zróżnicowane funkcje, z gospodarczymi na czele. W Trójmieście, szczególne znaczenie mają porty i inna infrastruktura morska (także militarna) oraz duży ruch turystyczny i tranzytowy do Skandynawii. W przypadku Śląska, zagrożenie może podwyższać bliskość Krakowa oraz miejsc kultu religijnego (Częstochowa) oraz pamięci historycznej (Oświęcim).

Kolejne szczególnie zagrożone aglomeracje to właśnie Kraków, Wrocław, Poznań i Szczecin (oraz Łódź jeśli oceniać jej sytuację oddzielnie od Warszawy). Każde z tych miast to węzeł komunikacyjny, ośrodek administracji i gospodarki. To miasta w których wyraźne są powiązania zagraniczne (głównie gospodarcze). W ich pobliżu znajdują się inne, potencjalnie atrakcyjne obiekty, przemysłowe, komunikacyjne, kulturalne, turystyczne i wojskowe.

Nieliczne takie obiekty są oddalone od dużych miast na tyle, aby nie wiązać ich z żadnym z nich, chodzi głównie o instalacje energetyczne oraz garnizony i poligony wojskowe. Od dużych miast oddalone są niektóre atrakcyjnie turystycznie regiony, jak Mazury, miejscowości na środkowej części wybrzeża bałtyckiego, czy kurorty górskie. Znaczna część granicy zewnętrznej Unii Europejskiej przebiega z dala od aglomeracji, co ma swoje konsekwencje związane z przestępczością transgraniczną.

Te czynniki oznaczają, że niezależnie od uwarunkowań politycznych, i związanych z tym zagrożeń, niezmienne w perspektywie najbliższych kilkunastu lat zjawiska określają pożądaną gradację sił i środków w systemie przeciwterrorystycznym państwa. Oprócz Warszawy, która chroniona jest relatywnie dobrze, gdzie ulokowane są duże siły i środki (w tym centralne jednostki specjalne – także kontrterrorystyczne) należy uwzględnić inne obszary.

Geografia wskazuje na konieczność priorytetowego traktowania także innych obszarów metropolitalnych oraz granicy wschodniej i morskiej. Niestety, obecnie obserwowana jest wyraźna tendencja do centralizacji zasobów, co może być uzasadnione ekonomicznie, ale jest polityką wątpliwą. Nawet najlepiej wyposażone i wyszkolone siły nie są zdolne do teleportacji, a wyprzedzająca dyslokacja sił wzmocnienia nie zawsze jest możliwa. W zjawisko terroryzmu wbudowana jest nieprzewidywalność i nieszablonowość, a to są dodatkowe czynniki które mogą opóźnić lub uniemożliwić reakcję sił bazowania centralnego.

Czytaj dalej: Polska jako cel terrorystów. Część druga – islamscy fundamentaliści >

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!