Państwa w rozpadzie - Bliski Wschód?

Zjawisko zwane arabską wiosną najczęściej jest opisywane w mediach jako dążenie do demokratyzacji i liberalizacji politycznej. Jest to tylko jedno oblicze wydarzeń ostatnich miesięcy. Niemal wszystkie państwa regionu od dawna nazywanego „półksiężycem kryzysów” - a więc Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu – borykają się z podobnymi problemami. Większość uzależniona jest od dochodów z eksportu ropy naftowej, której złoża nie są niewyczerpane, a co więcej, wraz z odchodzeniem od tego źródła energii, zapotrzebowanie na nią będzie stopniowo maleć. Inne gałęzie gospodarki rozwijają się powoli, a stosunkowo młode społeczeństwa dotyka problem bezrobocia i braku perspektyw , które w coraz mniejszym stopniu można łagodzić rozdawaniem pieniędzy i przywilejów socjalnych. Reformom nie sprzyja dominujący w tym regionie ustrój, czyli mniej lub bardziej autorytarna dyktatura, której zasadniczym celem jest nie tyle rozwój, co utrzymanie się u władzy rządzącej elity.

Zobacz także: Państwa w rozpadzie - Irak

Przytłaczająca większość państw bliskowschodnich, tak jak będący tematem poprzedniego wpisu Irak, to twory sztuczne, jedynie formalne, za którymi nie stoją żadne żywioły narodowe o których można powiedzieć – jak w Europie – że stoją u podwalin państwa w jego intuicyjnym, typowo europejskim znaczeniu. Dla opisania struktury społeczeństwa tych państw zasadnicze znaczenie mają inne kategorie, takie jak podziały religijne czy pokrewieństwo (plemiona i klany). W ostatnich latach, te podziały nabierają szczególnego znaczenia.

Nie ma państwa w tym regionie, które nie zostało w ciągu ostatnich dwóch dekad dotknięte wewnętrzną przemocą. Czasem zakończyło się to obaleniem dyktatury, oddolnie, lub w wyniku interwencji z zewnątrz. Czasem akty przemocy były krótkotrwałe, czasem przybierały postać długiej i krwawej (Algieria) wojny domowej. Często przemoc przybierała formę terroryzmu.

Jeden wniosek jest jasny : ustrój niedemokratyczny nie jest rozwiązaniem, gdyż prędzej czy później pojawia się problem opozycji, z którą albo trzeba się porozumieć albo rozprawić zbrojnie. Z europejskiego punktu widzenia, naturalny jest wybór ustroju demokratycznego. Nie jest on jednak jedyną możliwością. Odpowiedź jest bardziej skomplikowana.

Demokracja i jej wartości nie zawsze trafiają na podatny grunt. Region naznaczony historią ingerencji zachodnich, nierzadko postrzeganych jako upokarzające, nie jest przychylny przyjęciu kolejnego obcego rozwiązania ustrojowego. Nadto, szereg podstawowych postulatów jakie wiążą się z demokracją, jak rozdział religii od państwa, uznanie praw mniejszości religijnych, czy równość płci niestety nie zawsze i nie wszędzie mogą być przychylnie przyjęte.

Zobacz także: „Policja, wojsko i inne służby są niepotrzebne”

Odwołanie się do innej, wynikającej z religii koncepcji organizacji państwa, jaką proponują islamscy fundamentaliści, jest natomiast propozycją, która może w obecnych czasach liczyć na szerszą akceptację. Jest to propozycja prosta i czytelna, nierzadko niemal zwulgaryzowana, ale odwołująca się do podstawowych, związanych z religią pojęć i z perspektywy religijnej tłumacząca problemy i sposoby ich rozwiązania.

Prostota radykalnych rozwiązań uatrakcyjnia się zwłaszcza w czasie zaburzeń i niepokojów. Nie jest przypadkiem, że próba siłowej modernizacji Iranu, która zdestabilizowała go kulturowo, skończyła się rewolucją islamską. Chaos jaki nastał w Afganistanie po zakończeniu interwencji radzieckiej, otworzył drogę talibom. Upadek Mubaraka w Egipcie uchylił drzwi aspirującym do przejęcia władzy fundamentalistom z Bractwa Muzułmańskiego. Kolejne niepokoje w państwach Bliskiego Wschodu (w tym Syrii i Libii) , mogą wciągać dalsze państwa w strefę wpływów fundamentalistów.

Zobacz także: Czy Iran zablokuje cieśninę Ormuz - komplikacje militarne

Jak każda wizja zbudowania doskonałości na Ziemi, czy to religijna czy świecka, skazana jest ona na porażkę. Jednak totalitaryzm komunistyczny w imię ideologii przyniósł śmierć milionom i zaprowadził świat na granicę wojny nuklearnej. Totalitaryzm nazistowski przyniósł wojnę światową i plany zagłady całych narodów.

Perspektywa upadku kolejnych reżimów bliskowschodnich i rozszerzenia wpływów islamskiego fundamentalizmu w tym regionie nie oznacza jednak perspektywy wielkiej, konwencjonalnej wojny. Upadek ustroju to upadek jego sił zbrojnych, a potencjały militarne tego regionu zbudowane są w oparciu o import uzbrojenia z zewnątrz. Trudno spodziewać się aby armia np. Egiptu czy Arabii Saudyjskiej była w stanie efektywnie funkcjonować dłużej niż kilka miesięcy po zerwaniu stosunków z USA i Europą. Także inni potencjalni dostawcy (Rosja i Chiny) nie muszą być chętni do dostaw nowoczesnego uzbrojenia do rządzonych przez radykałów państw.

To co może grozić, jest szereg wielu nowych konfliktów nieregularnych. Będą to wewnętrzne starcia i wojny domowe (w tym secesyjne). Niedługo po rewolucji islamskiej Iran wsparł szyitów w Libanie, tworząc jedną z najgroźniejszych organizacji terrorystycznych świata jaką był Hezbollah, a w rządzonym przez talibów Afganistanie znalazł schronienie ben Laden. Prawdopodobnie także kolejne terytoria rządzone przez fundamentalistów mogą stać się zapleczem dla działań terrorystycznych, zwłaszcza że zasadnicze powody konfliktu fundamentalistów wciąż będą aktualne. Konflikty na Bliskim Wschodzie to także nasilenie migracji, w tym do Europy, a więc niemal pewne zaostrzenie znanych już problemów.

W wymiarze bezpieczeństwa, oznacza to że należy określić, czy nowe ogniska konfliktów trzeba gasić, czy jedynie izolować. Pierwsza opcja oznacza kolejne długie, trudne i nie dające pewności sukcesu operacje stabilizacyjne, poprzedzone inwazjami lądowymi. W przypadku drugiej opcji, którą Amerykanie od kilku lat zaczynają stosować na szerszą skalę, zwłaszcza w Pakistanie i Jemenie, oznacza to jedynie krótkie, choć częste operacje uderzeniowe i policyjne (blokady morskiej zwłaszcza na Morzu Śródziemnym). Biorąc pod uwagę skalę problemu, w takie działania w większym lub mniejszym stopniu włączona byłaby także Polska, zwłaszcza z uwagi na konsekwencje jakie kolejne konflikty bliskowschodnie niosłyby dla całej Europy.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!