Miejsce wojska w społeczeństwie

Można powiedzieć, że przy takich okazjach, wojsko przypomina o swoim istnieniu. Faktem jest, że odsetek obywateli mających jakikolwiek kontakt z wojskiem w ciągu ostatnich dwóch dekad znacząco spadł. Amerykańscy socjolodzy w badaniach w badaniach przeprowadzonych roku 2011 stwierdzili, że we współczesnym społeczeństwie USA, mniej niż jeden procent obywateli służyło w wojsku, w czasie II Wojny Światowej było to dziewięć procent. Ma to swoje, znaczące konsekwencje dla relacji pomiędzy społeczeństwem, armią a rządem.

Faktem jest, że czynniki wpływające na rolę obronności w społeczeństwie są inne niż kiedyś. Drugą Wojnę Światową, podobnie jak wojnę w Wietnamie toczyła masowa armia z poboru, inne były relacje społeczne, także pomiędzy pokoleniami, co dało się odczuć w latach sześćdziesiątych. Obecne konflikty, toczy relatywnie niewielka armia zawodowa, nie ma miejsca znacząca mobilizacja przemysłu, poza wzmocnionymi środkami ochrony przed terrorystami, przeciętny obywatel nie odczuwa znaczących zmian w życiu codziennym czy funkcjonowaniu państwa. Jednocześnie, wyraźnie widoczne są oznaki szacunku dla żołnierzy i weteranów.

W Polsce sytuacja jest nieco inna, ale widać także wiele podobieństw. Jeszcze trzy dekady temu, Wojsko Polskie było jedną z najliczniejszych armii w Europie. Co roku pobór obejmował dziesiątki tysięcy młodych ludzi, powszechne było przysposobienie obronne (także na uczelniach cywilnych w formie przysposobienia wojskowego), na rzecz wojska pracowały lub mogły zostać poddane militaryzacji setki instytucji i przedsiębiorstw. Wojsko było obecne niemal w każdej sferze, z kulturą masową włącznie. Taki kształt systemu bezpieczeństwa państwa, także z rozbudowanymi formacjami bezpieczeństwa terytorialnego, narzucony był wymogami politycznymi, w tym zwłaszcza zagrożeniem globalnym konfliktem na dużą skalę, w którym mogło dojść do użycia broni jądrowej.

Przemiany polityczne na arenie krajowej i międzynarodowej, zmiana charakteru zagrożeń, sprawiły że liczebność sił zbrojnych w Europie stopniowo malała, wraz ze znaczącym spadkiem znaczenia masowych armii z poboru. Nie można także zauważyć że Wojsko Polskie w latach dziewięćdziesiątych nieszczególnie radziło sobie z własnym wizerunkiem. Kurczące się środki budżetowe, mniejsze możliwości szkolenia, zahamowana modernizacja sprzętowa, sprawiały że wielu młodych ludzi zwyczajnie uciekało przed służbą wojskową, a znaczną część odbywających służbę zasadniczą stanowili ci, którzy nie zdołali się od niej wykręcić.

Faktem jest, że są państwa Unii Europejskiej, w których do dziś utrzymywany jest obowiązek służby wojskowej. Są to w szczególności Szwajcaria i państwa skandynawskie, poza Szwecją gdzie niedawno podjęto decyzję o rezygnacji z poboru. Faktem jest jednak, że są to państwa, gdzie niezwykle silnie, zwłaszcza w Szwajcarii, w kulturze i tradycji zakorzenione jest takie postrzeganie obowiązku obrony społeczeństwa, podobnie jak inne prawa i obowiązki obywatelskie. Stąd nie powinno dziwić choćby to, że w Szwajcarii, obok bardzo nietypowego, milicyjnego modelu obronności istnieje równie nietypowy ustrój polityczny.

Biorąc pod uwagę że wynalazek masowej armii poborowej, pochodzi sprzed ponad dwustu lat, podobnie jak masowa produkcja, edukacja i prasa, ewoluował w okresie industrialnym, wraz z rosnącym w siłę państwem narodowym, pojawia się pytanie, czy także w wyżej wymienionych państwach, przetrwa on kolejne dekady, czy zaniknie.

Odejście w kierunku armii zawodowej, nasyconej zaawansowanymi technicznie systemami uzbrojenia i wsparcia, zdolnej do działań wybitnie precyzyjnych, jest już procesem dominującym w Europie. Zagrożenia i wyzwania są coraz bardziej zróżnicowane i wymagają coraz bardziej zróżnicowanych narzędzi, odbiegających od tradycyjnego, a wręcz stereotypowego wizerunku żołnierza.

Jeśli dziś mówimy o problemach związanych z postrzeganiem wojska, żołnierzy, weteranów, gdzie znaczna część społeczeństwa nie rozumie, i opacznie interpretuje obecność polskich żołnierzy na misjach w nieraz bardzo dalekich państwach, to mówimy tu o swoistym wierzchołku góry lodowej.

Wielu spośród weteranów (także odznaczonych niedawno we Wrocławiu) to nie żołnierze, ale cywilni pracownicy wojska, wypełniający nieraz bardzo ważne zadania w kontyngentach wojskowych. Są to także policjanci i  funkcjonariusze innych służb mundurowych..

Pojawia się więc pytanie, jak w przyszłości społeczeństwo będzie odbierać uczestników kolejnych operacji, być może toczonych już w cyberprzestrzeni lub za pośrednictwem robotów? Jak będą postrzegani funkcjonariusze biorący udział choćby we wspólnych operacjach policyjnych lub granicznych w ramach struktur Unii Europejskiej, gdy tylko fakt że takie działania są i będą prowadzone w szerszej skali dotrze do świadomości opinii publicznej?

Receptą na ignorancję, także tą która tworzy fałszywe wyobrażenia i agresję (choćby tą widoczną w Internecie) jest wiedza. Dlatego, działania wizerunkowe i kampanie społeczne nie powinny być, jak obecnie reakcją na problem który ujawnił się w wyniku zwiększenia polskiej, misyjnej aktywności. Powinny one, w sposób przemyślany i racjonalny kształtować wizerunek polskiej armii i innych służb mundurowych oraz ich żołnierzy, funkcjonariuszy i pracowników tak aby społeczeństwo traktowało wszelkiego rodzaju, nawet niekonwencjonalne operacje zagraniczne jako zjawisko normalne i korzystne dla państwa i jego obywateli.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!