Dwanaście lat bezpieczeństwa Polski

Dwanaście lat to okres pozornie krótki. W przypadku bezpieczeństwa Polski, jest to czas tak bogaty w przemiany że można określić go niemal rewolucyjną epoką. W roku 2000, znajdowaliśmy się w sytuacji szczególnej. Dopiero od roku byliśmy w NATO. Wejście do Unii Europejskiej miało nastąpić dopiero za kilka lat. Sytuacja strategiczna była nieokreślona, a największy gracz na wschodzie - Rosja – była daleka od stabilności, zaangażowana w kolejną kaukaską wojnę, a symbolem jej kryzysu był los załogi okrętu podwodnego „Kursk”. Stany Zjednoczone znajdowały się wciąż na etapie poszukiwania swojej roli w świecie postzimnowojennym, a polityka zagraniczna i bezpieczeństwa Europy była wciąż bardziej pobożnym życzeniem niż rzeczywistością.

Przeczytaj także: Rok 2012: podsumowanie

Polska dysponowała silną liczebnie, na papierze armią. Jednak podstawowym typem czołgu były T-72 w różnych wersjach a jedynymi bojowymi wozami piechoty były BWP-1. W lotnictwie myśliwskim dominowały MiG-21, uzupełnione niewielką liczbą MiG-29.

Siły specjalne były rozproszone. Obok 1 Pułku Specjalnego Komandosów w Lublińcu istniała „Formoza” i jednostka GROM, z którą ministerstwo obrony miało jeden zasadniczy problem – nie wiedziało co z nią zrobić po przeniesieniu jej z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Policja, stopniowo adaptująca swoje struktury do walki ze zorganizowaną przestępczością, podobnie jak inne służby dopiero odnosiła pierwsze poważne sukcesy w walce z dużymi grupami przestępczymi. Niektóre raporty i doniesienia z tego okresu budziły wręcz przerażenie, z powodu skali penetracji państwa i społeczeństwa przez grupy przestępcze, mające coraz szersze kontakty międzynarodowe i wchodzące w coraz bliższe, typowo mafijne relacje ze strukturami politycznymi i administracyjnymi. Zarazem, państwem wstrząsały porachunki grup przestępczych i zabójstwa na zlecenie. Rok 2000 to wciąż był czas plagi zamachów bombowych. W poprzednich latach zdarzało się wręcz, że codziennie w Polsce wybuchała gdzieś bomba.

Wobec widocznego kryzysu sprzętowego, wynikłego często z wieloletnich zaniedbań, zaniechania modernizacji istniejącego lub zakupów nowego wyposażenia i uzbrojenia, gdzie można wręcz mówić o oazach nowoczesności wśród całej pustyni przestarzałego sprzętu, najbardziej cennym kapitałem polskiego bezpieczeństwa byli ludzie, nierzadko o wysokich kwalifikacjach i motywacji do służby. Jak okazywało się już wówczas, zagospodarowanie tego potencjału – zwłaszcza odchodzących ze służby specjalistów – było dla struktur państwa problemem.

Przeczytaj także: Do czego ma służyć armia?

Wydarzenia kolejnych lat, zwłaszcza udział polskich żołnierzy w operacjach stabilizacyjnych w Iraku i Afganistanie, misjach w Zatoce Perskiej, Morzu Śródziemnym, Afryce oraz pojawienie się potencjalnego zagrożenia terrorystycznego w Polsce, w związku z zaangażowaniem się w politykę międzynarodowa w tej, ekspedycyjno - militarnej formie, sprawiło że szereg przemian ma charakter pozytywny.

Mimo kontrowersji związanych ze skalą zaangażowania w operacje zagraniczne, nie można dostrzec ich fundamentalnej roli w reformie sił zbrojnych i aparatu bezpieczeństwa w ogóle. Od spraw pozornie błahych, jak umundurowanie i wyposażenie indywidualne, poprzez szkolenie i zabezpieczenie medyczne (także dotyczące weteranów) – to całe potężne spektrum zmian dokonało się właśnie dzięki operacjom misyjnym. Konieczność zaangażowania się w działania sojusznicze, doścignięcia – przynajmniej częściowego – poziomu sojuszników – doprowadziła do poważnej modernizacji technicznej i ograniczenia zjawiska „polskich przetargów”. Bez przesady można powiedzieć, że pod tym względem zrobione zostało dużo więcej niż w latach dziewięćdziesiątych, a tempo modernizacji i jej zakres były największe od czasów głębokiego PRL-u.

W roku 2012, Polska dysponuje armią zawodową, relatywnie nowocześnie wyposażoną. Głębokiej modernizacji technicznej uległy służby policyjne, i można określić współczesny aparat bezpieczeństwa Polski mianem sprawdzającego się w działaniu.

Przeczytaj także: Rok 2013: prognozy

Nie można jednak powiedzieć, że nie jest to stan idealny, a nawet do ideału zbliżony. Wciąż powolna jest modernizacja komponentu ciężkiego Sił Zbrojnych, a sytuacja Marynarki Wojennej jest szczególnie trudna. Wyraźny jest prymat wyposażenia nad szkoleniem i innymi elementami systemu – choćby ramami prawnymi i organizacyjnymi. Modernizacja sprzętowa nie jest kompleksowa, często zdarzają się sytuacje w których w jednej służbie światowe nowości w jednej komórce lub jednostce sąsiadują z zabytkami w innej.

Stale widoczny jest deficyt systemowego myślenia o bezpieczeństwie. Postrzega się je często w wybitnie resortowej perspektywie, ignorując całość obrazu, pomijając istniejące poza jedną służbą czy resortem uwarunkowania. Zapomina się, że bezpieczeństwo musi opierać się na równowadze wyposażenia, wyszkolenia, przepisów prawnych, rozwiązań organizacyjnych, wreszcie metod oceny sytuacji i neutralizacji pojawiających się zagrożeń.

Faktem jest że nie zawsze tak być musi. Rozwój polskich jednostek specjalnych, zarówno wojskowych, jak i policyjnych, nie był łatwy i nie pozbawiony problemów, kryzysów i rozwiązań które okazały się nieefektywne. Wyniki widoczne dziś są jednak wyraźnie pozytywne. Policyjni antyterroryści i „realizatorzy” wciąż mają na koncie dziesiątki udanych akcji, i żadnej poważnej, spektakularnej klęski, czego nie udało się w innych państwach. Żołnierze Wojsk Specjalnych są chwaleni przez sojuszników i nie są to słowa wynikające z kurtuazji. Pokazują one celowość zdeterminowanego, systemowego rozwoju, i wraz z innymi przykładami skutecznie działających systemów i podsystemów bezpieczeństwa jak ważne jest zapewnienie warunków do stabilnego, zrównoważonego rozwoju.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!