Pearl Harbor, ZSRR i Pacyfik

Początek grudnia to także rocznica innego wydarzenia. 8 października 1991 roku podpisano Układ Białowieski, dokument stwierdzający że Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich jako podmiot prawa międzynarodowego i byt polityczny, przestał istnieć. Te wydarzenia łączy więcej niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Druga Wojna Światowa była bowiem konfliktem rozstrzygniętym już w 1941 roku, gdy Niemcom nie udało się pokonać ZSRR (nie jest wykluczone że to się nie mogło udać w ogóle, acz jest to temat na odrębny wpis) a do wojny wkroczyły Stany Zjednoczone. Oznaczało to, że do wojny , po jednej stronie przystąpiły dwa państwa, o potężnym potencjalne przemysłowym, z racji geografii, chronionym przed atakami lotniczymi.

Te państwa, dzięki zdolności do masowej produkcji broni i innych dóbr (choćby pojazdów – takich jak Jeepy, ciężarówki General Motors i Studebakera czy transportowe samoloty C-47), doprowadziły do pokonania państw Osi nie tyle dzięki strategii czy przewadze taktycznej, co siłą masowości.

Talenty strategiczne, operacyjne, taktyczne, wyszkolenie żołnierzy, praca służb wywiadowczych – nota bene także umasowione – odgrywały tu rolę uzupełniającą. Nawet gdyby Niemcy, Japończycy i Włosi mieli monopol na talenty dowódcze, nie pomogłoby im to wiele. Znamienna jest anegdota cytowana przez Zygmunta Flisowskiego w „Burzy na Pacyfiku” - japoński żołnierz, pytano o to kto najlepiej walczy w dżungli odpowiada, że Amerykanie – bo ją dosłownie wycinają. T-34 mógłby być dużo gorszym czołgiem, przy skali produkcji idącej w dziesiątki tysięcy egzemplarzy, wystarczyłyby jakiekolwiek czołgi z działem odpowiedniego kalibru.

Także okres powojenny był zdominowany przez rywalizację państw, czy raczej bloków państw, których potencjał przemysłowy nie wyrażał się tylko w budowie okrętów, statków, produkcji karabinów, czołgów i dział. Przemysł atomowy, elektroniczny, lotniczy i kosmiczny stawały się kluczowe w globalnej rozgrywce. Zarazem postęp i stałe doskonalenie systemów uzbrojenia wymagały zastąpienia ilości jakością.

Zbudowana między innymi na fundamentach programów kosmicznych i nuklearnych, gospodarka oparta na wiedzy, a więc innowacyjności, zdolności do dzielenia się wiedzą i jej przetwarzania stała się kluczem do rozstrzygnięcia Zimnej Wojny. Blok Wschodni, mimo prób, nie zdołał stworzyć gospodarki innej niż oparta na tradycyjnym przemyśle. Związek Radziecki miał problem nawet z efektywnością swojego rolnictwa. Dążenie zaś do dorównania zaawansowaniem technicznym uzbrojenia Zachodowi w latach osiemdziesiątych, stało się jednym z gwoździ do trumny tego supermocarstwa.

Wyłaniający się od ponad dwóch dekad nowy układ sił na świecie nie jest tak łatwy do określenia. Obok Europy i Ameryki Północnej, na upadku komunizmu w największym stopniu skorzystały państwa Azji, zwłaszcza Chiny. Następująca od lat wyraźna reorientacja amerykańskiej polityki bezpieczeństwa w kierunku Azji, najpierw południowo – zachodniej, teraz wschodniej, nakazuje wobec tego postawić pytanie, czy należy się spodziewać kolejnej odsłony Pearl Harbor, znów na Pacyfiku?

Paradoksalnie, tym razem odpowiedź może być negatywna. Japonia dążyła do wojny, gdyż jej przemysł potrzebował surowców, stąd ekspansja na sąsiednie obszary, zakończona udziałem w wojnie światowej. Chińska gospodarka, wciąż bliższa jest kapitalizmowi dziewiętnastowiecznemu, zarówno pod względem charakterystyki produkcji, jak i relacji społecznych. Owszem, chińskie zakłady, dostarczają spory asortyment sprzętu elektronicznego – ale z reguły są podwykonawcami dla innych podmiotów. Podobnie sytuacja wygląda w każdym innym sektorze – domeną Chin jest pracochłonna produkcja, za projekty i innowacje odpowiedzialne są inne ośrodki. Jednocześnie, gospodarka uzależniona jest od zagranicznych rynków zbytu.

Chińskie siły zbrojne są odzwierciedleniem tego stanu rzeczy. Ich uzbrojenie to mieszanina licencyjnych i bezlicencyjnych kopii, kompilacji, wyrobów zakupionych za granicą. Nie jest jasna efektywność systemu dowodzenia, zwłaszcza problem oddolnej inicjatywy i samodzielności dowódców. Jak uczy historia, nadmierne poddanie wojska politycznej kontroli – typowe dla państw niedemokratycznych, negatywnie wpływa na skuteczność działania sił zbrojnych.

Nie może tego rozwiązać na dłuższą metę nawet najbardziej intensywne szpiegostwo, kopiowanie i kompilowanie obcych rozwiązań. Kończy się to bowiem uwiądem rodzimych rozwiązań i nadmiernymi nakładami na odtwarzanie cudzych wynalazków.

Bezpośrednia rywalizacja z USA jest przedsięwzięciem kosztownym, zwłaszcza że wojna morska i powietrzna (a także w przestrzeni kosmicznej i cyberprzestrzeni) jest dużo droższa niż wojna na lądzie, a odcięta od zewnętrznych, zachodnich rynków (co nastąpiło by w razie konfrontacji) gospodarka załamałaby się. Z powodów ekonomicznych, społecznych i politycznych, rynków zachodnich nie mogą zastąpić ani rynek wewnętrzny, ani rynki azjatyckie, afrykańskie czy południowoamerykańskie.

Nie oznacza to, że rywalizacja nie będzie miała miejsca. Rywalizacja o strefy wpływów, zwłaszcza kontrolę lub dostęp do strategicznych akwenów ma i będzie miała miejsce. Azja jest kontynentem niezwykle złożonym, w którym obok mocarstw regionalnych i stabilnych silnych państw, lokują się państwa słabe, upadające, rozrywane wewnętrznymi konfliktami, o specyficznym przypadku jakim jest Korea Północna nie wspominając.

Nie można więc wykluczyć, że w nadchodzących dekadach, w basenie Pacyfiku i Azji użyta zostanie siła militarna, choć zapewne nie w formie wielkiej, międzypaństwowej wojny jak kiedyś. Demonstracje siły, wspomaganie sojuszników (państwowych i nie państwowych) poprzez szkolenia i dostawy broni, precyzyjne użycie siły w sposób bezpośredni, będą być może wręcz normą w niektórych zapalnych punktach. Zarazem, siła ta będzie miała kształt operacji przede wszystkim morskich, lotniczych, z dużym udziałem sił i służb specjalnych wszystkich stron przyszłych konfliktów.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!