Kobiety w walce?

W roku 2008 pierwszy brytyjski żołnierz zabił przeciwnika w bezpośredniej walce w Afganistanie. Byłoby to zdanie naładowane absurdem równie mocno jak skecz Latającego Cyrku Monty Pythona, gdyby nie jeden szczegół. Mowa o żołnierzu płci żeńskiej.

Sierżant Chantelle Taylor, służąca wówczas jako sanitariusz w 16 Brygadzie Powietrznodesantowej, użyła broni podczas zasadzki w prowincji Helmand, zabijając talibskiego partyzanta. Fakt ten został ujawniony mediom w nieco sensacyjnej atmosferze, w związku z zapowiadana publikacją wspomnień sierżant Taylor, która obecnie pracuje już w branży cywilnej.

Obiektywnie analizując problem, nie jest to wydarzenie nowe, podobnie jak służba kobiet w wojsku. Od ponad trzech dekad, kolejne państwa umożliwiają kobietom pełnienie służby wojskowej, poza tradycyjną niszą czyli korpusem medycznym i czasem innych służbach (vide Wielka Brytania i korpusy pomocniczej służby kobiet, w tym w lotnictwie w okresie II Wojny Światowej). Przypadki liniowej służby kobiet to w historii wojen raczej wyjątki potwierdzające regułę, choć częste w armiach partyzanckich lub podziemnych (jak w Armii Krajowej).

Feminizacja armii ma związek z demografią, a zwłaszcza stopniowym odchodzeniem od modelu armii poborowej oraz zmniejszającym się w społeczeństwach zachodnich przyrostem naturalnym. Podobnie demografia zadecydowała o szczególnym statusie kobiet w armii izraelskiej, jedynej w historii która utrzymuje koedukacyjną obowiązkową służbę wojskową. Jednak większość armii (izraelska także - do lat dziewięćdziesiątych) wprowadziła zasady ograniczające służbę kobiet w jednostkach liniowych. Armia amerykańska i brytyjska utrzymują ją do dziś, wzbraniając kobietom służby w wojskach pancernych lub piechocie. Są państwa, gdzie takich restrykcji nie ma – jak na przykład Szwecja. Niektóre floty nie zezwalają na służbę kobiet na okrętach podwodnych, są też takie które zniosły takie ograniczenia – przykładem jest marynarka wojenna Norwegii, gdzie jednym z okrętów klasy Kobben dowodziła kobieta. Limity mają jednak jedną zasadniczą wadę. Są fikcją.

Na współczesnym polu walki nie ma już tego co definiowało kiedyś pojęcie „linii” i tyłów” : linii frontu. Front wojny – nawet konwencjonalnej, toczonej według współczesnych doktryn – nie jest wąską linią oddzielającą piekło okopów od bezpiecznego zaplecza. Przeciwnik może pojawić się głęboko na własnym terytorium – choćby w formie zagonów pancernych czy desantów – i analogicznie, własne siły często operują głęboko na tyłach przeciwnika. Współczesne wojny, asymetryczne i sieciocentryczne, pojęcie linii frontu rozmywają jeszcze bardziej. Gdzie była linia frontu podczas inwazji na Irak w 2003?Tam gdzie w danym momencie byli żołnierze sił koalicji. I właśnie wówczas doszło do fatalnej zasadzki podczas której do niewoli dostały się szeregowa Lynch i spc. Johnson z 507 kompanii remontowej. Dalsze walki w Iraku i Afganistanie tylko uwidoczniły płynność pojęcia „jednostek bojowych”. Odznaczeń za męstwo w walce doczekały się kobiety służące w żandarmerii wojskowej lub pododdziałach medycznych. Co więcej, w latach dziewięćdziesiątych kobiety dopuszczono niemal w pełni do służby w amerykańskim lotnictwie wojskowym, bez wątpienia wykonującym zadania bojowe.

Czy kobieta w składzie załogi samolotu transportowego, desantującego żołnierzy na tyłach przeciwnika, czy pilotująca samolot szturmowy (jak kapitan Campbell, która w kwietniu 2003 lądowała uszkodzonym A-10A  pod Bagdadem) nie bierze udziału w walce? Bierze. Co więcej, jest równie narażona na zabicie lub wzięcie do niewoli jak żołnierz piechoty. Jeśli zaś uwzględnić fakt, że w ostatnich dwóch dekadach Amerykanie częściej woleli do walki posyłać lotnictwo niż wojska lądowe, może się okazać że te czynniki ryzyka – statystycznie - są większe w przypadku operacji lotniczych.

Podobnie, w obliczu wojny z terrorystami, którzy uderzają najczęściej wszędzie, tylko nie tam gdzie mogą spotkać silne pododdziały lądowe, a dla których instalacje choćby logistyczne są atrakcyjnym celem, można zadać inne pytanie. Czy walka z terrorystami, atakującymi bazę wojskową, w której biorą udział kobiety z pododdziałów ochronnych lub logistycznych, różni się czymś od starcia z terrorystami na pustyniach Bliskiego Wschodu?

Nie można przy tym nie zauważyć, że właśnie doświadczenia kampanii przeciwpartyzanckich w Iraku i Afganistanie (a wcześniej w innych miejscach) zwróciły uwagę na kolejny aspekt wojskowej służby kobiet. W wielu zadaniach, z uwagi na uwarunkowania kulturowe, kobiety muszą towarzyszyć wojskom toczącym „walkę o serca i umysły” - jak w przypadku Female Engagement Temas i Cultural Support Teams, wspierających pododdziały bojowe, w tym siły specjalne. Terroryści także w swoich działaniach wykorzystują kobiety, a pamiętać należy że zalecenia policji zachodnioniemieckiej z czasów walki z Frakcją Czerwonej Armii („strzelać najpierw do kobiety”) nie są fikcją.

Oczywiście, można wskazać szereg różnic – i wymienić szereg argumentów „za” i „przeciw”. Ale problem oceny roli kobiet we współczesnej armii (także w odniesieniu do sił specjalnych) wymaga dyskusji. Czy taka dyskusja w Polsce jest? Niestety mimo wzrastającej obecności kobiet w siłach zbrojnych , nie. Prawdopodobnie zacznie się – jak wiele innych – po jakimś głośnym zdarzeniu.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!