Special-Ops.pl

SandCat - Pustynny Kot z Izraela

Używane przez szwedzką jednostkę AT SandCaty posiadają bogate specjalistyczne wyposażenie zainstalowane w większości już w Szwecji. Należą do niego m.in. środki łączności, środki obserwacji, dodatkowe oświetlenie, podesty, rampy, tarany itp. Plasan Sasa Ltd., Oshkosh Defence, Mateusz J. Multarzyński

Używane przez szwedzką jednostkę AT SandCaty posiadają bogate specjalistyczne wyposażenie zainstalowane w większości już w Szwecji. Należą do niego m.in. środki łączności, środki obserwacji, dodatkowe oświetlenie, podesty, rampy, tarany itp. Plasan Sasa Ltd., Oshkosh Defence, Mateusz J. Multarzyński

Kibuce wszystkim zapewne kojarzą się z Izraelem, jednak trudno te kolektywne gospodarstwa rolnicze skojarzyć z produkcją wyposażenia czy uzbrojenia dla wojska, policji itp. Jest jednak jeden kibuc - Sasa, utworzony w 1949 roku przez grupę żydowskich emigrantów z USA u podnóża góry Meron, na terenie którego powstała i działa firma będąca światowym liderem w dziedzinie zaawansowanych systemów opancerzenia - Plasan Sasa Ltd.

Zobacz także

Marcin Kaczmarek AW149 „„Perkoz”

AW149 „„Perkoz” AW149 „„Perkoz”

1 lipca bieżącego roku na terenie zakładów PZL-Świdnik (Leonardo Helicopters) minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak podpisał umowę na zakup 32 śmigłowców AW149. Integralną częścią zawartej umowy...

1 lipca bieżącego roku na terenie zakładów PZL-Świdnik (Leonardo Helicopters) minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak podpisał umowę na zakup 32 śmigłowców AW149. Integralną częścią zawartej umowy o wartości 8,25 mld zł jest pakiet logistyczny oraz szkoleniowy (w tym dostawa zestawu zaawansowanych symulatorów i wyposażenia szkolnego).

Inter Cars Co zabrać na off road? Akcesoria off roadowe

Co zabrać na off road? Akcesoria off roadowe Co zabrać na off road? Akcesoria off roadowe

Przygotowując się na jazdę po wymagającym terenie, warto pamiętać nie tylko o dokładnym sprawdzeniu pojazdu, ale również o zabraniu przydatnych akcesoriów. Czasami nawet warto zabrać więcej rzeczy niż...

Przygotowując się na jazdę po wymagającym terenie, warto pamiętać nie tylko o dokładnym sprawdzeniu pojazdu, ale również o zabraniu przydatnych akcesoriów. Czasami nawet warto zabrać więcej rzeczy niż dopuścić do sytuacji, w której okaże się, że ze względu na brak potrzebnych akcesoriów nie da się kontynuować podróży. Jeżeli jednak chodzi o wyposażenie off roadowe, zdecydowanie opłaca się stawiać na jakość.

Marcin Kaczmarek Combat Search And Rescue

Combat Search And Rescue Combat Search And Rescue

19 lipca 2021 r. w Yeovil (Wielka Brytania) dokonano oblotu pierwszego śmigłowca Leonardo AW101 Merlin (ZR285 nr 6201) dla Gdyńskiej Brygady Lotnictwa Marynarki Wojennej. Wszystkie zamówione przez Inspektorat...

19 lipca 2021 r. w Yeovil (Wielka Brytania) dokonano oblotu pierwszego śmigłowca Leonardo AW101 Merlin (ZR285 nr 6201) dla Gdyńskiej Brygady Lotnictwa Marynarki Wojennej. Wszystkie zamówione przez Inspektorat Uzbrojenia maszyny stacjonować będą w 44 „Kaszubsko-Darłowskiej” Bazie Lotnictwa Morskiego w Darłowie („Darłowska” Grupa Lotnicza). Dostawa czterech wielozadaniowych egzemplarzy ZOP/SAR-CSAR (z których trzy latające już maszyny przechodzą aktualnie proces doposażania w specjalistyczny osprzęt)...

Ta założona w 1986 roku firma jest znanym na świecie producentem systemów dodatkowego opancerzenia (Add-On Amor Protection Kits), przeznaczonego dla różnego typu pojazdów, samolotów, śmigłowców oraz indywidualnych osłon balistycznych. Plasan postawiła na rozwój lekkich, złożonych, wielowarstwowych pancerzy, łączących w sobie elementy metalowe, ceramiczne i aramidowe, których przedstawicielem jest system SMART (Super Multi-hit Armor Technology). Obecnie prowadzone są zaawansowane prace nad zastosowaniem nanotechnologii do produkcji różnego rodzaju osłon.

Od Caracala do TPV

Celem, którzy przyświecał powstaniu SandCata, było stworzenie demonstratora zaawansowanego systemu przetrwania – ASSD (Advanced Surivability System Demonstrator), czyli opancerzonego pojazdu zapewniającego ochronę przed różnego typu zagrożeniami. Przy jego budowie kierowano się, tak jak w przypadku innych projektów tej firmy, zapewnieniem maksymalnego bezpieczeństwa i przeżywalności załogi pojazdu na polu walki, przy jednoczesnym zoptymalizowaniu masy opancerzenia do możliwości podwozia, aby jak najmniej stracić na elastyczności użycia. W wozie tym starano się wykorzystać całość dotychczasowego doświadczenia firmy oraz opracowane systemy i wdrożone rozwiązania stosowane w konstrukcjach przeznaczonych do działań zarówno podczas konfliktów asymetrycznych, na terenach zurbanizowanych, jak i operacji policyjnych.

W projekcie tym nie chodziło o zbudowanie konkretnego wozu i oferowanie go potencjalnym klientom, a raczej o zademonstrowanie filozofi i budowy opancerzonych i minoodpornych pojazdów oraz możliwości firmy w tym zakresie. Trzeba pamiętać, że Plasan to przede wszystkim producent zestawów opancerzeń do pojazdów różnych marek i SandCat nie miał stać się ich potencjalnym konkurentem.

Po raz pierwszy został on pokazany, jeszcze pod nazwą Caracal i w 5-miejscowej konfiguracji kabiny, w 2005 roku. SandCat spotkał się z dużym zainteresowaniem, co przyczyniło się do jego dalszego rozwoju, już nie jako demonstratora, ale gotowego pojazdu. Swoją europejską premierę miał, również w 2005 roku, na targach Milipol w Paryżu. W 2006 roku na Eurosatory wystawiona została już nowa, 6-8-osobowa wersja tego pojazdu, już pod obecną nazwą.

Pierwsze prototypy SandCata były testowane zarówno przez Siły Obronne Izraela, jak i armie innych państw, między innymi Stanów Zjednoczonych. Proponowany był on także jako następca posiadanych przez armię izraelską samochodów Sufa, czyli opancerzonych wersji jeepów M240 Storm, używanych głównie w operacjach o charakterze policyjnym prowadzonych na terenach zajętych przez Izrael.

Początkowo SandCat promowany był z logo Forda, którego podwozie stanowi bazę dla pojazdu firmy Plasan. Od 2008 roku pojazd jest firmowany na wybranych rynkach przez Oshkosha, w tym również jako Tactical Protector Vehicle (TPV) – czyli wóz przeznaczony przede wszystkim dla policyjnych jednostek specjalnych.

Konstrukcja SandCata

Początkowo SandCat budowany był na zmodyfi kowanym podwoziu pick-upa Forda serii F-350 lub F-450 (w zależności od konfi guracji nadwozia oraz masy) w wersji Super–Duty 4×4. Przebudowę fordowskiego podwozia, w tym zmniejszenia rozstawu osi z 3454 mm do 2845 mm oraz wzmocnienia zawieszenia (tzw. Off-Road-Package) dokonywała firma Manning Equipment.

Obecnie bazą dla SandCata jest przede wszystkim Ford F-550 Super Duty 4×4, który poddawany jest modyfikacjom polegającym na:

  • zmniejszeniu rozstawu osi do 2946 mm,
  • zastąpieniu oryginalnych kół, w tym bliźniaczych na tylnej osi, przez pojedyncze wzmocnione koła z wkładkami typu runfl at oraz terenowe ogumienie o rozmiarze 285/70R19,5 lub 305/70R19.5,
  • zastąpieniu resorów piórowych w zawieszeniu tylnego mostu przez układ z wahaczami wleczonymi i sprężynami śrubowymi.

W przypadku, gdy nie jest wymagany wysoki poziom ochrony balistycznej oraz przeciwminowej, nadal istnieje możliwość zbudowania SandCata na podwoziu Forda F-350, również ze zmniejszonym rozstawem osi.

Fordy serii F, a szczególnie model F-550, są często wybierane jako baza pod budowę różnego rodzaju opancerzonych pojazdów taktycznych, ze względu na jego sprawdzoną i wytrzymałą ramową konstrukcję, dużą nośność (do 8845 kg), trwałe mosty (np. przednia oś to sprawdzona Dana 60/Super Dana 60) oraz mocny i elastyczny układ napędowy, którego sercem jest, 6,4-litrowy, 8-cylindrowy, widlasty, turbodoładowany silnik diesla Power Stroke, osiągający moc 325 KM/242 kW przy 3000 obr./min oraz moment obrotowy 880 Nm przy 2000 obr./min, który połączono z 5-biegową automatyczną skrzynią TorqShift oraz 2-przełożeniowym reduktorem (2WD/4WD).

Model 2011 Forda F-550 Super Duty będzie wyposażony również w 8-cylindrowy silnik Power Storke, ale o pojemności 6,7 litra i zmienionych charakterystykach: moc – 390 KM/290 kW przy 2800 obr./min, moment obrotowy – 976 Nm przy 1600 obr./min. Będzie on współpracował z 6-biegową przekładnią automatyczną TorqShift z układem zmiany biegów SelectShift oraz przystawką mocy. Ta sama jednostka napędowa będzie również dostępna w modelach F-350 i F-450. Co ciekawe, nowy silnik diesla V8 to konstrukcja Forda (fabryczne oznaczenie Scorpion), a nie jak do tej pory – Navistara.

Wersje SandCata

Nadwozie SandCata może być wykonane w wersji transportowej, 5-drzwiowej (SandCat Transport/TPV) lub 4-drzwiowej (SandCat Utility) z odkrytym bagażnikiem, do którego można dostać się również z wnętrza pojazdu przez drzwi/właz zamontowane w tylnej ścianie kabiny pasażerskiej.

Wyposażenie wnętrza, układ siedzeń, ich rodzaj mogą być skonfigurowane zgodnie z życzeniami zamawiającego. Maksymalnie SandCat w wersji transportowej mieści 8 ludzi. Na dachu montowane są różnego typu włazy, również przystosowane do instalacji uzbrojenia, w tym zdalnie sterowanego stanowiska strzelckiego czy opancerzonej wieżyczki strzelca. Niezależnie od wersji wymiary SandCata są takie same i wynoszą odpowiednio:

  • długość: 5046 mm,
  • szerokość: 2160 mm,
  • wysokość: 2251 mm,
  • rozstaw osi: 2946 mm,
  • rozstaw kół: 2160 mm.

Masy pojazdu oraz jego ładowność zależą od wersji nadwozia, poziomu opancerzenia oraz wyposażenia. Dla opancerzonego na poziomie B7/IV NIJ US pojazdu taktycznego z 5-drzwiowym nadwoziem DMC wynosi 8845 kg, a ładowność 1814 kg.

Istnieje również wersja dla sił specjalnych – SandCat SOV (Special Operations Vehicle) z odkrytym, opancerzonym do górnej krawędzi drzwi nadwoziem (poziom 2 wg STANG 4569) oraz ochroną podwozia przed eksplozjami (poziom 1 wg STANG 4569). Bazę dla niej również stanowi podwozie Forda serii F z rozstawem osi skróconym do 2946 mm. Dopuszczalna masa całkowita SandCata SOV to 5000 kg, a ładowność – 2300 kg, choć parametry te są uzależnione od poziomu ochrony i końcowej konfi guracji pojazdu. Wóz ten może być transportowany na pokładzie samolotu C-130 (lub większego) lub na zawiesiu pod śmigłowcem CH-47.

Najnowszą odmianą SnadCata, zaprezentowaną w 2010 roku m.in. na Eurosatory i DVD jest Mine-Protected Light Patrol Vehicle (M-PLPV), pojazd przeznaczony głównie dla odbiorców wojskowych, do realizacji zadań patrolowych w strefach zagrożenia atakami za pomocą ładunków wybuchowych. Stąd dysponuje on wyższymi poziomami ochrony przed IED (poziomu 5(+) wg STANG 4569) oraz eksplozjami min (poziom 2a(+)/2b(+) wg STANG 4569).

Opcje wyposażenia

Z założenia konstrukcja SandCata pozwala na dostosowanie konfiguracji jego nadwozia, opancerzenia, wyposażenia do potrzeb klienta i realizowanych przez niego zadań. Do standardowego wyposażenia należą m.in.:

  • pasy bezpieczeństwa dla wszystkich członków załogi,
  • klimatyzacja,
  • dwa akumulatory,
  • dwa 200-amperowe alternatory,
  • chłodnica płynu hydraulicznego pracującego w skrzyni biegów,
  • otwory strzelnicze w drzwiach.

Wśród opcji wyposażenia można m.in. znaleźć:

  • różne rodzaje i konfi guracje siedzeń, zabudowy bagażnika/przedziału transportowego,
  • dodatkowy system wentylacji, ogrzewania i klimatyzacji (HVAC) zamontowany z tyłu,
  • wyposażenie szturmowe, takie jak: rampy, drabinę, boczne podesty oraz tylny podest,
  • system filtrowentylacyjny NBC,
  • system GPS,
  • interkom,
  • szperacze,
  • dodatkowe kamery zewnętrzne (standardowo montowana jest kamera cofania),
  • ostrzegawcza sygnalizacja świetlno-dźwiękowa, itp.

SandCat może być również wykorzystany w charakterze nośnika różnego rodzaju specjalistycznych systemów, np. rozpoznania lub nadzoru z wysuwanym masztem, na którym zamontowany jest radar, głowica optoelektroniczna lub inne rodzaje czujników. Oczywiście wraz z pojazdem oferowany jest też odpowiedni pakiet logistyczny oraz szkolenia kierowców i obsługi technicznej.

Zintegrowany system przeżycia

Obecnie Oshkosh promuje system opancerzenia oraz wyposażenia SandCata, który zapewnia ochronę i przeżycie jego załogi, jako Integrated Survivability System (ISS). Ma to podkreślić kompleksowość rozwiązań zastosowanych w tym pojeździe, gdyż za bezpieczeństwo znajdujących się w nim żołnierzy/operatorów odpowiada nie tylko pancerna blacha nadwozia. Oczywiście głównym elementem tego systemu jest nadal opancerzone nadwozie, w którym poza stalą pancerną oraz kuloodpornymi szybami może być zastosowana technologia kompozytowego pancerza SMART (Super Multi-hit Armor Technology) opracowana przez Plasana. SMART to pancerz składający się z warstwy ceramicznych elementów uformowanych w cylinderki umieszczonych w polimerowej osnowie na metalowym podłożu. Konstrukcja ceramicznych cylinderków zapewnia wysoką wytrzymałość na wielokrotne trafienia, gdyż uszkadzane są pojedyncze elementy, a nie cała jednolita struktura elementu opancerzenia. Z wykorzystaniem tej technologii firmy Plasan produkowane są opancerzone nadwozia takich pojazdów, jak: Navistar MaxxPro czy Oshkosh M-ATV, Hawkey, Renault Sherpa Scout/High Intensity.

Opancerzenie SandCata może być wykonane zgodnie z wymaganiami klienta, od poziomu 1 wg STANAG 4569 do poziomu 3(+) wg STANAG 4569. Najczęściej obecnie wykonywane jest w klasie B7/IV NIJ US lub na poziomie 3 wg STANG 4569, co zapewnia odporność także na pociski przeciwpancerne kalibru: 7,62×39 mm oraz 7,52×54 mm.

SandCat wyposażony jest również w systemy osłon chroniących przed skutkami eksplozji ładunków wybuchowych do poziomu 2a/2b wg STANAG 4569 oraz przed ładunkami IED do poziomu 4 wg STANG 4569. Jego ważnym uzupełnieniem, szczególnie gdy wymagana jest wyższa odporność przeciwminowa, są specjalne siedzenia łagodzące skutki eksplozji ładunków pod pojazdem.

Poza zewnętrznymi osłonami, wnętrze (obszary z zewnątrz opancerzone) SandCata wyłożone jest dodatkowo wykładziną przeciwodłamkową, tzw. spall-liner. Standardowo komora silnika SandCata nie jest opancerzona, można jednak zamontować kuloodporną osłonę chłodnicy oraz zewnętrzne osłony balistyczne na błotnikach. Oczywiście poziom ochrony, jaki został osiągnięty w pojeździe, jest ściśle powiązany z jego ładownością oraz mobilnością, te trzy elementy stanowią tzw. „żelazny trójkąt” decydujący o przydatności danej konstrukcji do realizacji zadań. Zastosowanie nowoczesnych technologii kompozytowych pozwala na zwiększenie odporności opancerzenia, bez radykalnej utraty ładowności i mobilności. Nie są to tanie technologie, ale konieczne, jeśli chce się zbudować nieduży pojazd, który będzie dobrze opancerzony, wyposażony i będzie się sprawnie poruszał w różnych warunkach terenowych.

Do miasta i w teren

SandCat może sprawnie poruszać się zarówno po bezdrożach, jak i po wąskich uliczkach. Pozwalają mu na to mocny silnik zespolony skrzynią biegów, załączany napęd wszystkich kół, jak również promień zawracania wynoszący jedynie 6,5 m. Minimalny prześwit SandCata wynosi 343 mm, a kąty natarcia i zejścia odpowiednio 38° i 30°. Pojazd może pokonywać wzniesienia o nachyleniu do 60% oraz trawersować zbocza nachylone pod kątem 37°. Jest on również w stanie przejeżdżać przez pionowe przeszkody o wysokości 457 mm.

Tylny most wyposażony jest standardowo w mechanizm różnicowy o ograniczonym poślizgu (LSD), a w przedniej sztywnej osi może być zamontowana, załączana pneumatycznie, blokada dyferencjału firmy ARB. Zawieszenie obu sztywnych mostów jest wzmocnione. Maksymalna prędkość SandCata ograniczona jest elektronicznie do 120 km/h. Za sprawne zatrzymanie pojazdu odpowiadają 4 wentylowane tarcze hamulcowe oraz system ABS. Pojazd jest również wyposażony w system kontroli trakcji. Zbiornik paliwa większości odmian SandCata mieści 120 litrów, jedynie wersja M-LPV ma większy bak o pojemności 160 litrów.

Użytkownicy SandCata

Do tej pory zalety konstrukcji SandCata doceniły m.in.:

  • szwedzka antyterrorystyczna jednostka policyjna – Nationella Insatsstyrkan – 3 pojazdy z nadwoziem typu Transport/TPV (załoga: 7–8), bazujące na podwoziu Forda F-450, dostarczone w 2007 roku,
  • bułgarski MON – Żandarmeria Wojskowa, jednostki specjalne (m.in. policyjna centralna jednostka kontrterrorystyczna – SOBT) w latach 2008–2009 zakupiły w sumie 25 pojazdów w dwóch wersjach nadwoziowych: Utility (załoga: 4–5) i Transport/TPV (załoga: 4–8), bazujące na podwoziu Forda F-550, rozstaw osi 2946 mm. Na części pojazdów w odmianie Utility zostały zamontowane zdalnie sterowane stanowiska strzeleckie firmy Elbit,
  • izraelska straż graniczna (Israel Border Police) w 2009 roku zakupiła 79 pojazdów w specjalnej wersji nadwoziowej różniącej się przede wszystkim zabudową bagażnika, bazujących na podwoziu Forda F 350. SandCaty zastąpią eksploatowane do tej pory wozy M240 Storm.

Większość dostarczonych odbiorcom do tej pory SandCatów była wyposażona w silniki diesla o poj. 6,4 l i mocy 350 KM/260 kW. Kilka egzemplarzy SandCata w wersji TPV zostało również zakupionych w 2009 roku przez jedną z kanadyjskich agencji bezpieczeństwa.

SandCat miał też krótki polski epizod w 2007 roku, gdy firma Plasan zgłosiła swoją gotowość do uczestniczenia w programie pozyskania Lekkich Opancerzonych Samochodów Patrolowych (LOSP) dla polskiej armii. Wtedy też sprowadzony został do naszego kraju jeden z prototypów tego pojazdu, jednak nie był on szerzej prezentowany, ani też potencjalni partnerzy izraelskiej firmy nie dostrzegli potencjału oraz możliwości tej konstrukcji i technologii, jakimi już wtedy dysponowała firma Plasan. Ostatecznie program LOSP-a został anulowany, a polscy żołnierze używają w Afganistanie m.in. wypożyczonych MaxxPro z opancerzeniem Plasana.

Przed nami dwa ważne wydarzenia: rozpoczęcie 1 lipca 2011 roku polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej oraz organizacja Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2012. Będą one stanowić duże wyzwanie dla wszystkich służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo w naszym kraju. Wiąże się to również z zapotrzebowaniem na sprzęt oraz technikę wspomagającą realizację zadań związanych z tymi wydarzeniami. Inwestycje w bezpieczeństwo nigdy nie są tanie, ale zawsze się opłacają.

Choć opancerzony pojazd taktyczny nie jest może „dobrem pierwszej potrzeby”, to na pewno jest jednym z ważnych elementów wyposażenia nowoczesnych jednostek antyterrorystycznych policji i innych służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo wewnętrzne kraju. Stworzony przez firmę Plasan, światowego lidera kompozytowych systemów opancerzeń pojazdów, SandCat oferuje zarówno wysoki poziom ochrony, dużą ładowność, łatwość dostosowania konfiguracji wnętrza, możliwość zabudowy różnego rodzaju urządzeń i systemów, jak i wysoką manewrowość w terenie oraz na obszarach zabudowanych. SandCat to pojazd, który sprawdzi się w wielu sytuacjach taktycznych i zapewni wysoki poziom bezpieczeństwa użytkowników.

Galeria zdjęć

Tytuł
przejdź do galerii

Komentarze

Powiązane

Ireneusz Chloupek SCW - PM (nie tylko) dla PSD

SCW - PM (nie tylko) dla PSD SCW - PM (nie tylko) dla PSD

W maju 2018 r. pojawiły się pierwsze informacje o przygotowaniach US Army do wyboru i zakupu nowych 9 mm pistoletów maszynowych, określonych jako Sub Compact Weapon (SCW). Temat przykuwający uwagę w dobie...

W maju 2018 r. pojawiły się pierwsze informacje o przygotowaniach US Army do wyboru i zakupu nowych 9 mm pistoletów maszynowych, określonych jako Sub Compact Weapon (SCW). Temat przykuwający uwagę w dobie powszechnego wypierania pm-ów na typową amunicję pistoletową z arsenałów wojskowych przez karabinki i subkarabinki na naboje pośrednie. W siłach zbrojnych USA ustąpiły im miejsca nawet w uzbrojeniu specjalnych pododdziałów taktycznych Military Police, wykonujących zadania policyjne w bazach, w niewielkich...

Ireneusz Chloupek DSR-1 karabin precyzyjny

DSR-1 karabin precyzyjny DSR-1 karabin precyzyjny

Wśród współczesnych karabinów wyborowych jednostek specjalnych niemiecki DSR-1 to broń stosunkowo rzadka, ale niewątpliwie rozpoznawalna ze względu na oryginalne cechy konstrukcyjne, których połączenie...

Wśród współczesnych karabinów wyborowych jednostek specjalnych niemiecki DSR-1 to broń stosunkowo rzadka, ale niewątpliwie rozpoznawalna ze względu na oryginalne cechy konstrukcyjne, których połączenie w pełni uzasadniało w momencie jego wejścia na rynek w pierwszym roku XXI wieku zareklamowanie jako „najbardziej wyrafinowany i technologicznie zaawansowany taktyczny karabin precyzyjny na świecie”. Dziś wiele z nich nie postrzegamy już jako nowatorskie, lecz traktujemy jako obowiązkowe w nowoczesnej...

Ireneusz Chloupek KBK Operatora

KBK Operatora KBK Operatora

Operatorzy, jak obecnie określa się żołnierzy zespołów bojowych sił specjalnych, od początku historii takich formacji zgłaszali zapotrzebowanie na broń i wyposażenie wyspecjalizowanepod kątem stawianych...

Operatorzy, jak obecnie określa się żołnierzy zespołów bojowych sił specjalnych, od początku historii takich formacji zgłaszali zapotrzebowanie na broń i wyposażenie wyspecjalizowanepod kątem stawianych im wymagających zadań. Chociaż wciąż w dużej mierze posługują się standardowym uzbrojeniem piechoty – czasem w udoskonalonej, zmodyfikowanej wersji, czasem lepszymi, bardziej odpowiadającymi im typami z oferty najbardziej renomowanych producentów – to do realizacji niektórych działań w określonych...

Ireneusz Chloupek Barrett Firearms MRAD

Barrett Firearms MRAD Barrett Firearms MRAD

Nazwisko Barrett, zawarte w nazwie amerykańskiej wytwórni broni z Murfreesboro w stanie Tennessee, jest od prawie pół wieku synonimem wielkokalibrowego karabinu wyborowego. Nic dziwnego, żadnej innej broni...

Nazwisko Barrett, zawarte w nazwie amerykańskiej wytwórni broni z Murfreesboro w stanie Tennessee, jest od prawie pół wieku synonimem wielkokalibrowego karabinu wyborowego. Nic dziwnego, żadnej innej broni w tej klasie nie udało się bowiem osiągnąć takiej popularności jak samopowtarzalnemu „Light Fifty” tego producenta („SPECIAL OPS” 3/2014). Firma Barrett nie spoczęła jednak na laurach po takim sukcesie, lecz rozwija także inne konstrukcje, w tym kolejne karabiny dla snajperów. Jej Multi-Role Adaptive...

Matys/Karol Wspólne ćwiczenia w Chorwacji

Wspólne ćwiczenia w Chorwacji Wspólne ćwiczenia w Chorwacji

Na przełomie września i października 2017 roku kolejny raz żandarmi z Oddziału Specjalnego Żandarmerii Wojskowej w Warszawie mieli okazję ćwiczyć ze swoimi partnerami z kompanii specjalnej chorwackiej...

Na przełomie września i października 2017 roku kolejny raz żandarmi z Oddziału Specjalnego Żandarmerii Wojskowej w Warszawie mieli okazję ćwiczyć ze swoimi partnerami z kompanii specjalnej chorwackiej policji wojskowej - SSVP (Satnija specjalne Vojna policjie). Tym razem Chorwaci gościli grupę kilkunastu warszawskich spec-żandarmów. W trakcie dziesięciu dni szkoleniowych zrealizowano szereg przedsięwzięć z zakresu: taktyki działań ochronnych, strzelań specjalnych, a także elementów rozpoznania pirotechnicznego...

Ireneusz Chloupek Strzelba Benelli M4

Strzelba Benelli M4 Strzelba Benelli M4

Strzelby gładkolufowe w różnorodnych zastosowaniach bojowych to przede wszystkim proste „pompki”, czyli konstrukcje powtarzalne, w których osiągnięcie odpowiedniej szybkostrzelności wymaga bardzo dobrego...

Strzelby gładkolufowe w różnorodnych zastosowaniach bojowych to przede wszystkim proste „pompki”, czyli konstrukcje powtarzalne, w których osiągnięcie odpowiedniej szybkostrzelności wymaga bardzo dobrego opanowania płynnego ręcznego przeładowywania metodą pump-action. Pod tym względem przewagę nad nimi mają strzelby samopowtarzalne, choć w ich przypadku znacznie trudniej jednak zapewnić niezawodność działania przy korzystaniu z różnych odmian amunicji o specjalnym przeznaczeniu. Wśród niewielu samopowtarzalnych...

Błażej Bierczyński, Ireneusz Chloupek, Mateusz J. Multarzyński MSPO 2017

MSPO 2017 MSPO 2017

XXV edycja Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego [MSPO] odbyła się w tym roku w dniach 5-8 września 2017 r. Z uwagi na jubileuszowy charakter wydarzenia, tym razem Targi Kielce otworzyły swoje podwoje...

XXV edycja Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego [MSPO] odbyła się w tym roku w dniach 5-8 września 2017 r. Z uwagi na jubileuszowy charakter wydarzenia, tym razem Targi Kielce otworzyły swoje podwoje nie tylko dla "branżowych gości", ale i dla okolicznych mieszkańców, realizując "Dni Otwarte MSPO" w weekend 9-10 września 2017 r. Dzięki wydłużeniu czasu prezentacji ekspozycji, z wyposażeniem, uzbrojeniem i pojazdami Sił Zbrojnych RP oraz nowościami technologicznymi mogło zapoznać się jeszcze...

Ireneusz Chloupek Pistolet Canik serii TP

Pistolet Canik serii TP Pistolet Canik serii TP

Ostatnie lata coraz bardziej umacniają pozycję pistoletów o polimerowych szkieletach, z bijnikowym mechanizmem uderzeniowym. Początkowo traktowane jako mniej niezawodne i trwałe od kurkowych na szkielecie...

Ostatnie lata coraz bardziej umacniają pozycję pistoletów o polimerowych szkieletach, z bijnikowym mechanizmem uderzeniowym. Początkowo traktowane jako mniej niezawodne i trwałe od kurkowych na szkielecie metalowym, dziś uznawane są za optymalny standard konstrukcyjny, a te dwie cechy za wyznacznik nowoczesności. To oczywiście w bardzo dużej mierze zasługa popularnych Glocków („SPECIAL OPS” 2/2013), którym jednak szybko przybywa rywali o często lepszych charakterystykach. Jednym z nich jest turecki...

Redakcja XXV edycja MSPO coraz bliżej!

XXV edycja MSPO coraz bliżej! XXV edycja MSPO coraz bliżej!

Trwają przygotowania do XXV Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach, który odbędzie się od 5 do 8 września. Dodatkowo, z okazji jubileuszu, od 9 do 10 września wydarzenie będzie otwarte...

Trwają przygotowania do XXV Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach, który odbędzie się od 5 do 8 września. Dodatkowo, z okazji jubileuszu, od 9 do 10 września wydarzenie będzie otwarte dla publiczności. Na targach nie zabraknie i nas, redakcji SPECIAL OPS z premierą numeru SPECIAL OPS 4/2017 oraz kompendium - kalendarza książkowe pełnego specjalsowych ciekawostek na 2018 rok.

Ireneusz Chloupek FN 303

FN 303 FN 303

Strzelić do przeciwnika tak, by powstrzymać go lub obezwładnić, ale nie zabić – ta myśl od dawna przyświeca wielu konstruktorom z firm produkujących broń dla sił porządkowych, a ostatnio także dla oddziałów...

Strzelić do przeciwnika tak, by powstrzymać go lub obezwładnić, ale nie zabić – ta myśl od dawna przyświeca wielu konstruktorom z firm produkujących broń dla sił porządkowych, a ostatnio także dla oddziałów wojskowych, kierowanych do tzw. operacji innych niż wojna (MOOTW – ang. Military Operations Other Than War) i ochronnych. Jeden z najskuteczniejszych środków do tego typu zadań ma w swej ofercie belgijska Fabrique Nationale Herstal.

Marcin Kruk Na strzelnicy - testowanie kbk SIG MCX

Na strzelnicy - testowanie kbk SIG MCX Na strzelnicy - testowanie kbk SIG MCX

Nie ma co ukrywać – SIG MCX to w tej chwili „najgorętszy towar” w swojej kategorii. Nowoczesny projekt, jednak o bardzo standardowych rozwiązaniach. Innowacyjny i dopracowany w szczegółach, modułowy, ale...

Nie ma co ukrywać – SIG MCX to w tej chwili „najgorętszy towar” w swojej kategorii. Nowoczesny projekt, jednak o bardzo standardowych rozwiązaniach. Innowacyjny i dopracowany w szczegółach, modułowy, ale stosunkowo klasyczny. Nic dziwnego, że jest to konstrukcja udana – co nie jest tylko zasługą SIG Sauera, gdyż powstała jako najdokładniejsza odpowiedź na zapotrzebowanie amerykańskiej jednostki Tier 1. Efekt prac wyprzedza znacznie poprzednie produkty firmy, a przy konstruowaniu MCX (a także innych...

Ireneusz Chloupek SIG MCX Multi-Caliber

SIG MCX Multi-Caliber SIG  MCX Multi-Caliber

SIG-Sauer to od dawna synonim broni najwyższej jakości, w przemyślany i dopracowany sposób łączącej niezbędną dla niezawodności prostotę z nowoczesnymi, ergonomicznymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Nic...

SIG-Sauer to od dawna synonim broni najwyższej jakości, w przemyślany i dopracowany sposób łączącej niezbędną dla niezawodności prostotę z nowoczesnymi, ergonomicznymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Nic dziwnego, że produkty tej szwajcarsko-niemieckiej marki trafiły do arsenałów m.in. wielu jednostek specjalnych. Ostatnie lata to mocne wejście siostrzanej spółki z USA, SIG Sauer Inc., z gamą nowych, bardzo obiecujących typów. Otworzył ją w 2013 r. debiut pm MPX, następnego roku modułowego pistoletu...

Ireneusz Chloupek, Mateusz J. Multarzyński Nie tylko frytki i Minimi, czyli o broni z Herstalu

Nie tylko frytki i Minimi, czyli o broni z Herstalu Nie tylko frytki i Minimi, czyli o broni z Herstalu

Działająca od początku lat 90. XX wieku spółka IMS-Griffin Sp. z o.o. jest uznanym na naszym rynku dostawcą sprzętu specjalistycznego oraz uzbrojenia dla wojska, policji, staży granicznej, a także jednostek...

Działająca od początku lat 90. XX wieku spółka IMS-Griffin Sp. z o.o. jest uznanym na naszym rynku dostawcą sprzętu specjalistycznego oraz uzbrojenia dla wojska, policji, staży granicznej, a także jednostek specjalnych. Wśród jej partnerów handlowych można znaleźć takich producentów jak: Airbus Defence & Space, Dynamit Nobel Defence, Rheinmetall Waffe Munition, Manory Engineering, czy firmy należące do grupy Safran Electronics & Defense. Z początkiem tego roku do bogatego portfolio IMS Griffin dołączyły...

Ireneusz Chloupek HK Nowe rozdanie

HK Nowe rozdanie HK Nowe rozdanie

W pierwszych dniach lutego 2017 r. świat obiegły informacje i zdjęcia nowego karabinka renomowanej niemieckiej firmy Heckler & Koch GmbH. Choć w zbliżonych do niej kręgach już od pewnego czasu mówiło się,...

W pierwszych dniach lutego 2017 r. świat obiegły informacje i zdjęcia nowego karabinka renomowanej niemieckiej firmy Heckler & Koch GmbH. Choć w zbliżonych do niej kręgach już od pewnego czasu mówiło się, że można spodziewać się premiery takiej broni, to oficjalne ujawnienie HK433, w tym jego prezentacja w styczniu dla wąskiego grona na targach SHOT Show 2017 w Las Vegas, sprawiło spore zaskoczenie. Najnowsza konstrukcja H&K to przede wszystkim odpowiedź na poszukiwanie następcy podstawowej broni...

Ireneusz Chloupek HK MP7

HK MP7 HK MP7

20 lat temu w niemieckich wojskach lądowych sformowano nowoczesną jednostkę kontrterrorystyczną i operacji specjalnych - KSK (Kommando Spezialkräfte). W tym roku mija również 15 lat od wprowadzenia przez...

20 lat temu w niemieckich wojskach lądowych sformowano nowoczesną jednostkę kontrterrorystyczną i operacji specjalnych - KSK (Kommando Spezialkräfte). W tym roku mija również 15 lat od wprowadzenia przez nią do uzbrojenia, jako pierwszego regularnego użytkownika, nowego mikrokalibrowego pistoletu maszynowego HK MP7. Opracowany jako przyszłościowa broń do obrony osobistej dla wszystkich tych żołnierzy, których zasadnicza rola nie polega na prowadzeniu walki za pomocą broni strzeleckiej, gdyż pełnią...

Błażej Bierczyński, Ireneusz Chloupek, Mateusz J. Multarzyński MSPO 2016 (cz. 2.)

MSPO 2016 (cz. 2.) MSPO 2016 (cz. 2.)

Prezentujemy II część relacji z XXIV Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach, który odbywał się w dniach 6-9.09.2016 r.

Prezentujemy II część relacji z XXIV Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach, który odbywał się w dniach 6-9.09.2016 r.

Błażej Bierczyński, Ireneusz Chloupek, Mateusz J. Multarzyński MSPO 2016 cz.1

MSPO 2016 cz.1 MSPO 2016 cz.1

Część pierwsza reportażu z XXIV Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach oraz towarzyszących mu XXII Międzynarodowych Targów Logistycznych LOGISTYKA, które odbywały się w dniach w dniach...

Część pierwsza reportażu z XXIV Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach oraz towarzyszących mu XXII Międzynarodowych Targów Logistycznych LOGISTYKA, które odbywały się w dniach w dniach 6-9 września 2016 roku.

Ireneusz Chloupek Pistolety EXTREME DUTY

Pistolety EXTREME DUTY Pistolety EXTREME DUTY

Poznajemy rys historyczny powstania chorwackiego pistoletu HS 2000, jego walory, specyfikę produkcji, szczegóły konstrukcyjne i program eksportowy. Cenne uzupełnienie stanowią uwagi związane z eksploatacją.

Poznajemy rys historyczny powstania chorwackiego pistoletu HS 2000, jego walory, specyfikę produkcji, szczegóły konstrukcyjne i program eksportowy. Cenne uzupełnienie stanowią uwagi związane z eksploatacją.

Ireneusz Chloupek Cadex CDX – precyzja po kanadyjsku

Cadex CDX – precyzja po kanadyjsku Cadex CDX – precyzja po kanadyjsku

Autor opisuje kulisy powstania broni snajperskiej CDX kanadyjskiej firmy CADEX Defence Inc.

Autor opisuje kulisy powstania broni snajperskiej CDX kanadyjskiej firmy CADEX Defence Inc.

Marcin Kruk Targi SOFIC

Targi SOFIC Targi SOFIC

Reportaż z międzynarodowych targów i konferencji Special Operations Forces Industry Conference (SOFIC) w Tampie na Florydzie, które miały miejsce w dniach 23–26 maja 2016 roku.

Reportaż z międzynarodowych targów i konferencji Special Operations Forces Industry Conference (SOFIC) w Tampie na Florydzie, które miały miejsce w dniach 23–26 maja 2016 roku.

Ireneusz Chloupek Włoska alternatywa

Włoska alternatywa Włoska alternatywa

Artykuł przedstawia interesujący opis genezy zaistnienia karabinka serii ARX160 marki Beretta oraz jego szczegółów technicznych i walorów uzytkowych.

Artykuł przedstawia interesujący opis genezy zaistnienia karabinka serii ARX160 marki Beretta oraz jego szczegółów technicznych i walorów uzytkowych.

Ireneusz Chloupek Negev

Negev Negev

Autor przedstawia genezę powstania izraelskiego ręcznego karabinka maszynowego Negev oraz jego rozwój i upowszechnianie w siłach zbrojnych wielu państw

Autor przedstawia genezę powstania izraelskiego ręcznego karabinka maszynowego Negev oraz jego rozwój i upowszechnianie w siłach zbrojnych wielu państw

Ireneusz Chloupek SAKO TRG M10

SAKO TRG M10 SAKO TRG M10

Publikacja zawiera opis wielokalibrowego karabinu TRG M10 produkcji fińskiej firmy SAKO Ltd., który jest dostosowany do amunicji .338 Lapua Magnum .

Publikacja zawiera opis wielokalibrowego karabinu TRG M10 produkcji fińskiej firmy SAKO Ltd., który jest dostosowany do amunicji .338 Lapua Magnum .

Ireneusz Chloupek Włoska robota

Włoska robota Włoska robota

W publikacji opowieść o słynnych włoskich pistoletach marki Beretta, które zrobiły karierę w amerykańskiej armii.

W publikacji opowieść o słynnych włoskich pistoletach marki Beretta, które zrobiły karierę w amerykańskiej armii.

Najnowsze produkty i technologie

Carpatia Arms Sp. z o.o. ResGear - dbałość o szczegóły z myślą o profesjonalistach

ResGear - dbałość o szczegóły z myślą o profesjonalistach ResGear - dbałość o szczegóły z myślą o profesjonalistach

ResGear to polski producent sprzętu taktycznego, który przebojem pojawił się na rodzimym rynku, zyskując wielu wiernych klientów nie tylko wśród funkcjonariuszy służb mundurowych, zarówno w Europie, jak...

ResGear to polski producent sprzętu taktycznego, który przebojem pojawił się na rodzimym rynku, zyskując wielu wiernych klientów nie tylko wśród funkcjonariuszy służb mundurowych, zarówno w Europie, jak i w USA. Sprzęt tej marki projektowany i szyty jest w Polsce, przy użyciu najnowszych światowych technologii oraz materiałów, dzięki którym wyznacza nową jakość na naszym rynku.

NEWMAX Sp. z o.o. Sp.k. DryGuard i DryGuard+, czyli autorska i innowacyjna membrana od BATES

DryGuard i DryGuard+, czyli autorska i innowacyjna membrana od BATES DryGuard i DryGuard+, czyli autorska i innowacyjna membrana od BATES

DryGuard i DryGuard+ to najnowsze rozwiązania w zakresie membran paroprzepuszczalnych opracowane przez producenta markowych butów taktycznych Bates. Wprowadzone obok membrany Gore-Tex w produktach firmy,...

DryGuard i DryGuard+ to najnowsze rozwiązania w zakresie membran paroprzepuszczalnych opracowane przez producenta markowych butów taktycznych Bates. Wprowadzone obok membrany Gore-Tex w produktach firmy, stanowią innowacyjne rozwiązanie uzupełniające ofertę butów tego producenta wyposażonych w membrany zwiększające wodoodporność i przez to komfort użytkowania obuwia.

Megmar Logistics & Consulting Sp. z o.o. Systemy łączności INVISIO – sprzęt dla nowoczesnego żołnierza

Systemy łączności INVISIO – sprzęt dla nowoczesnego żołnierza Systemy łączności INVISIO – sprzęt dla nowoczesnego żołnierza

Na współczesnym polu walki zapewnienie skutecznej, niezawodnej i bezpiecznej łączności na poziomie zespołów bojowych, a także między pojedynczymi operatorami jednostek wojskowych i policyjnych, należy...

Na współczesnym polu walki zapewnienie skutecznej, niezawodnej i bezpiecznej łączności na poziomie zespołów bojowych, a także między pojedynczymi operatorami jednostek wojskowych i policyjnych, należy do kwestii o kluczowym znaczeniu. Nowoczesne systemy łączności umożliwiają komunikowanie się w czasie działań operacyjnych i taktycznych, a także zabezpieczają przed hałasem o dużym natężeniu dźwięku i związanymi z tym urazami słuchu.

DURABO® Polska marka DURABO wchodzi na rynek mundurowy

Polska marka DURABO wchodzi na rynek mundurowy Polska marka DURABO wchodzi na rynek mundurowy

DURABO®, to polski brand firmy Kreator, będącej kontraktorem polskich i zagranicznych służb mundurowych. Analizując rynek odzieży taktyczno-outdoorowej, firma dostrzegła, że co prawda w ofercie znajduje...

DURABO®, to polski brand firmy Kreator, będącej kontraktorem polskich i zagranicznych służb mundurowych. Analizując rynek odzieży taktyczno-outdoorowej, firma dostrzegła, że co prawda w ofercie znajduje się wiele produktów przeznaczonych dla tej grupy odbiorców, jednak są one albo niskiej jakości spowodowanej dalekowschodnią produkcją i zastosowanymi materiałami, albo w bardzo wysokiej cenie, wynikającej z kosztów importu, np. z USA. W konsekwencji tego firma uznała, że brakuje na rynku oferty odzieży...

OPC Sp. z.o.o. Vademecum okularów przeciwsłonecznych

Vademecum okularów przeciwsłonecznych Vademecum okularów przeciwsłonecznych

Czas wiosenno-letni to zdecydowanie ta pora roku, kiedy większość z nas podchodzi do tematu zakupu nowych okularów przeciwsłonecznych. Silne natężenie szkodliwego promieniowania UV powoduje, że nasz wzrok...

Czas wiosenno-letni to zdecydowanie ta pora roku, kiedy większość z nas podchodzi do tematu zakupu nowych okularów przeciwsłonecznych. Silne natężenie szkodliwego promieniowania UV powoduje, że nasz wzrok zaczyna się intensywniej męczyć, doskwiera nam obniżony komfort widzenia, a kolory przybierają przekłamane barwy.

poza-domem.pl Jakie są rodzaje łuków strzeleckich?

Jakie są rodzaje łuków strzeleckich? Jakie są rodzaje łuków strzeleckich?

Łucznictwo to szlachetny sport, jego historia sięga początków cywilizowanego świata a może nawet dalej. Długo był podstawowym narzędziem wykorzystywanym podczas polowań. Łuki wyszły z łask dopiero wraz...

Łucznictwo to szlachetny sport, jego historia sięga początków cywilizowanego świata a może nawet dalej. Długo był podstawowym narzędziem wykorzystywanym podczas polowań. Łuki wyszły z łask dopiero wraz z momentem pojawienia się broni palnej. Jednak nie zniknęły całkowicie. Zmienił się charakter ich użycia. W dzisiejszych czasach wykorzystywane są w sportach strzeleckich, na olimpiadach, a także hobbystycznie. Jeśli interesuje Cię łucznictwo, to sprawdź jaki łuk na początek będzie najlepszym wyborem.

Ewelina Grzesik TUNDRA - nowa czołówka od Mactronic

TUNDRA - nowa czołówka od Mactronic TUNDRA - nowa czołówka od Mactronic

„Czołówka” jest niezbędnym narzędziem pracy żołnierzy i medyków, ale nie tylko. Niektórzy sportowcy, turyści, miłośnicy kijów trekkingowych czy bywalcy biwaków nie wyobrażają sobie życia bez dobrej czołówki....

„Czołówka” jest niezbędnym narzędziem pracy żołnierzy i medyków, ale nie tylko. Niektórzy sportowcy, turyści, miłośnicy kijów trekkingowych czy bywalcy biwaków nie wyobrażają sobie życia bez dobrej czołówki. Dlatego przetestowaliśmy i sprawdziliśmy, czy warto zainwestować w latarkę TUNDRA THL0111 firmy MACTRONIC.

RAW Sp. z o.o. RAW Mobile BMS

RAW Mobile BMS RAW Mobile BMS

Smartfony stały się powszechnym elementem naszej rzeczywistości. Dzięki urządzeniom mobilnym komunikacja dzisiaj oznacza dużo więcej niż zwykłą rozmowę – chętnie używamy darmowych komunikatorów do przesyłania...

Smartfony stały się powszechnym elementem naszej rzeczywistości. Dzięki urządzeniom mobilnym komunikacja dzisiaj oznacza dużo więcej niż zwykłą rozmowę – chętnie używamy darmowych komunikatorów do przesyłania wiadomości tekstowych, nagrań głosowych, zdjęć, wideo, a nawet dokumentów i lokalizacji. Pandemia COVID-19 tylko przyspieszyła cyfrową ewolucję społeczeństw, pojawiło się wiele przydatnych narzędzi, które umożliwiają użytkownikom realizację pożądanych funkcjonalności i jednocześnie prezentują...

Combat.pl Przeżyj to z combat - zgarnij zniżkę na swoje zakupy

Przeżyj to z combat - zgarnij zniżkę na swoje zakupy Przeżyj to z combat - zgarnij zniżkę na swoje zakupy

Jeśli trafiłeś na tę stronę świadomie, to najpewniej interesują Cię zagadnienia militarne, być może survival, ewentualnie bushcraft lub EDC. Te zainteresowania łączy dość specyficzna grupa przedmiotów,...

Jeśli trafiłeś na tę stronę świadomie, to najpewniej interesują Cię zagadnienia militarne, być może survival, ewentualnie bushcraft lub EDC. Te zainteresowania łączy dość specyficzna grupa przedmiotów, które zapewne chcesz posiadać – tak jak my. Zdobyć je można w licznych sklepach „wojskowych” zorientowanych na takich właśnie zapaleńców. Być może nie wiesz jeszcze, że do grona tych sklepów dołączył stosunkowo niedawno kolejny gracz – combat.pl.

Copyright © 2004-2019 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
Special-Ops