Special-Ops.pl

Siły Operacji Specjalnych Ukrainy

Fot. defense-ua.com, vk.com/special_forces_ua, WMS Ukrainy, Filmorpech

Fot. defense-ua.com, vk.com/special_forces_ua, WMS Ukrainy, Filmorpech

Siły Operacji Specjalnych Ukrainy  (ukr. Cили спеціальних операцій Генерального  штабу Збройних Сил України – ССО України) to nowy, dopiero powstający, czwarty rodzaj wojsk w ramach Sił Zbrojnych tego kraju. Dotychczasowa struktura pododdziałów ukraińskiego specnazu jest faktycznie kopią rozwiązań, jakie funkcjonowały w czasach Związku Radzieckiego, a podobna do rozwiązań zachodnich koncepcja użycia wyodrębnionych w tym roku sił specjalnych dopiero jest formowana.

Zobacz także

Krzysztof Mątecki, Tomasz Łukaszewski 15 lat Wojsk Specjalnych

15 lat Wojsk Specjalnych 15 lat Wojsk Specjalnych

Dwudziestego czwartego maja 2007 roku, ówczesny Prezydent RP śp. Lech Kaczyński podpisał ustawę o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony, dzięki czemu w strukturach Wojska Polskiego został utworzony...

Dwudziestego czwartego maja 2007 roku, ówczesny Prezydent RP śp. Lech Kaczyński podpisał ustawę o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony, dzięki czemu w strukturach Wojska Polskiego został utworzony odrębny Rodzaj Sił Zbrojnych (RSZ) – Wojska Specjalne (WS), które obecnie stanowią ok. 3% liczebności polskich Sił Zbrojnych. W tym roku obchodzimy 15. rocznicę tego ważnego wydarzenia, dlatego warto przypomnieć proces dochodzenia do ich powstania oraz zaistniałe zmiany i rozwój.

Krzysztof Mątecki Poznawajmy wroga i czuwajmy

Poznawajmy wroga i czuwajmy Poznawajmy wroga i czuwajmy

Wydział V Antyterrorystyczny ABW strzeże bezpieczeństwa naszego kraju zatrzymując przebywających w Polsce członków międzynarodowych grup przestępczych, szpiegów i radykałów powiązanych z organizacjami...

Wydział V Antyterrorystyczny ABW strzeże bezpieczeństwa naszego kraju zatrzymując przebywających w Polsce członków międzynarodowych grup przestępczych, szpiegów i radykałów powiązanych z organizacjami terrorystycznymi. W tym roku mija 29 lat, odkąd operatorzy Wydziału V realizują zadania, których charakter w pełni oddaje motto ABW – „Poznawajmy wroga i czuwajmy”.

Krzysztof Mątecki Commando Garud

Commando Garud Commando Garud

Commando Garud jest najmłodszą jednostką indyjskich sił specjalnych, należącą do Indyjskich Sił Powietrznych (IAF). Mimo że specjalnością komandosów z Garud są operacje na tyłach wroga wykonywane przy...

Commando Garud jest najmłodszą jednostką indyjskich sił specjalnych, należącą do Indyjskich Sił Powietrznych (IAF). Mimo że specjalnością komandosów z Garud są operacje na tyłach wroga wykonywane przy współpracy z lotnictwem, to od lat żołnierze jednostki wsławiają się operacjami kontrterrorystycznymi w prowincjach Dżammu i Kaszmir. Charakter ich działań idealnie oddaje motto ich „Prahar se Suraksha”, co w tłumaczeniu oznacza „Obrona przez Atak”.

Po rozpadzie ZSRR w 1991 roku sześć jednostek specjalnych GRU (ros. Главное Разведывательное Управление, Główny Zarząd Wywiadowczy, czyli radziecki wywiad wojskowy) pozostało w byłych republikach, przy czym cztery z nich, trzy wojsk lądowych i jedna morska, znalazły się na Ukrainie. Były to: 8., 9. i 10. Samodzielne Brygady Specjalnego Przeznaczenia (ros. Отдельная бригада специального назначения) odpowiednio w ramach okręgów wojskowych: przykarpackiego, kijowskiego i odesskiego.

10. Brygada specnazu Sił Zbrojnych byłego ZSRR, bazująca w pobliżu miejscowości Stary Krym, została sformowana na podstawie dyrektywy Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR 3 lipca 1962 r. W założeniu miała prowadzić działania przeciwko Turcji.

W 1985 roku około 30 żołnierzy tej jednostki weszło w skład 186. batalionu specnazu, sformowanego na bazie 8. Brygady Specjalnego Przeznaczenia do działań w Afganistanie. Wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niezależności (formalnie ogłoszonej 24 sierpnia 1991 r.), 11 października 1991 roku 10. Brygada (formacji tej nie należy mylić z 10. Brygadą specnazu Sił Zbrojnych Rosji, powstałą w Kraju Krasnodarskim w styczniu 2003 r. na bazie personelu 22. Samodzielnej Brygady Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego), została podporządkowana Ministerstwu Obrony Ukrainy, a jej personel złożył przysięgę na wierność narodowi tego kraju.

Czytaj dalej  o jednostkach specjalnych»

Zgodnie z dyrektywą MO Ukrainy z 3 czerwca 1998 r., 10. Brygada została przeformowana w 1. Samodzielny Pułk Specjalnego Przeznaczenia (ukr. 1. Oкремий полк спеціального призначення), podporządkowany 32. Korpusowi Armijnemu. Jednostka ta uzyskała wysokie oceny i została wyróżniona przez dowódcę wojsk Południowego Okręgu Wojskowego. 7 września 2000 roku 1. Op sp został przemianowany na 3. Samodzielny Pułk Specjalnego Przeznaczenia (ukr. 3. Oп сп – j.w. A-0680), a jego miejsce bazowania zmieniono na Kirowograd. Od momentu powstania żołnierze 3. Pułku wielokrotnie brali udział w międzynarodowych ćwiczeniach i zawodach jednostek specjalnych oraz w misjach pokojowych za granicą.

Druga brygada specnazu radzieckiego GRU na Ukrainie nosiła numer 9. 28 grudnia 1962 г. została rozwinięta w Kirowogradzie z 820. batalionu. Funkcjonowała w ramach Kijowskiego Okręgu Wojskowego, a szkoliła się do działań dywersyjno-rozpoznawczych na terenie Włoch i Grecji.

W 1984 roku na bazie tej jednostki sformowano 668. Samodzielny Oddział Specjalnego Przeznaczenia (ros. 668. Oтдельный отряд специального назначения), który zgodnie z decyzją Ministerstwa Obrony Ukrainy w 1995 r. został przeformowany w 2. Samodzielny Pułk Specjalnego Przeznaczenia, a następnie,

26 marca 1996 r., w jednostkę szkoleniową: 50. Treningowe Centrum Szkolenia Specjalnego (ukr. 50. Hавчальний центр спеціальної підготовки) GUR MO (obecnie HUR MO – Головне́ управлі́ння ро́звідки – Główny Zarząd Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy). W grudniu 2003 r. jednostka została przemianowana na

Czytaj także: FUERZAS COMANDO 2015 >>>

50. Samodzielny Treningowy Batalion Szkolenia Specjalnego (ukr. 50. Oкре́мий навча́льний загі́н спеціа́льної підгото́вки – j.w. A-0759). Stacjonowała przy 3. Pułku, zredukowana do wielkości skadrowanego batalionu, który w razie mobilizacji mógł być rozwinięty w 50. Pułk Specjalny. Służba przygotowawcza w jednostce trwała zwykle 2,5 miesiąca, a następnie żołnierzy wysyłano do służby w dwóch pozostałych pułkach: 3. i 8. oraz do kompanii specnazu wojsk lądowych (funkcjonujących w ramach korpusów wojsk lądowych: 6., 8. i 13., ostatecznie rozwiązanych w 2005 r.). W 2012 roku jednostka została rozformowana.

Trzecia, 8. Samodzielna Brygada Specjalnego Przeznaczenia GRU została sformowana na terytorium Ukrainy 15 grudnia 1962 r. na bazie 36. samodzielnego batalionu specnazu Przykarpackiego Okręgu Wojskowego, stacjonującego w Izjasławiu w obwodzie chmielnickim. Przewidywana była do działania na terenie Francji. W 1968 r. brała udział w działaniach w Czechosłowacji w ramach operacji „Dunaj”. W 1985 r. z jej żołnierzy skompletowano 186. samodzielny batalion specnazu, który wziął udział w radzieckiej interwencji w Afganistanie. Pięć lat później żołnierze jednostki brali udział w działaniach na Kaukazie w związku z toczącymi się tam konfliktami zbrojnymi (m.in. w Górskim Karabachu).

Po uzyskaniu przez Ukrainę niezależności w 1991 roku 8. Brygada Specnazu została podporządkowana Ministerstwu Obrony Ukrainy. We wrześniu 2003 r. przeformowano ją w 8. Samodzielny Pułk Specjalnego Przeznaczenia (ukr. 8. Oп сп – j.w. А-0553).

23 lipca następnego roku, zgodnie z rozkazem ministra obrony, pułk został przeniesiony do miasta Chmielnicki. Ponad 300 żołnierzy tej formacji wzięło udział w różnych operacjach pokojowych i stabilizacyjnych poza granicami Ukrainy, przede wszystkim w Iraku (w ramach 6. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej), a także w Sierra Leone i Liberii.

Oprócz wyżej wymienionych brygad lądowych Ukraina przejęła także złożoną głównie z płetwonurków bojowych 17. Samodzielną Brygadę Specnazu (ros. 17. Отдельная Бригада Cпецназа), noszącą wówczas nazwę 1464. Morski Punkt Zwiadowczy Specjalnego Przeznaczenia (ros. 1464. окремий морський розведувальний пункт – МРП 1464). W 1992 r. jednostka złożyła przysięgę na wierność Ukrainie.

Początkowo funkcjonowała jako17. Samodzielna Brygada Specjalnego Przeznaczenia (ukr. 17. oкрема бригада спеціального призначення), następnie jako 7. Brygada Operacji Specjalnych (ukr. 7. б ригада спеціальних операцій), by na koniec, w 2005 roku stać się 73. Morskim Centrum Operacji Specjalnych (ukr. 73. морський центр спеціального призначення). W 2004 r. została redyslokowana z wyspy Pierwomajskij na obrzeża m. Oczakow, u ujścia Dniepru.

W ukraińskich siłach zbrojnych oba pułki specjalne miały podwójne podporządkowanie – zarówno dowództwu wojsk lądowych, jak i zarządowi wywiadu wojskowego HUR, natomiast morska jednostka specjalna wywiadowi i dowództwu floty.

W bezpośrednim podporządkowaniu HUR MO Ukrainy znajduje się kolejna jednostka komandosów – 10. Samodzielna Jednostka Specjalnego Przeznaczenia (ukr. 10. окремий загін спеціального призначення ГУР МО України – j.w. А-2245), funkcjonująca od września 1993 roku – dawniej, ze względu na kompletowanie niemal wyłącznie z oficerów, zwana Oficerską Samodzielną Jednostką Specjalnego Przeznaczenia.

Ten elitarny pododdział Sił Zbrojnych Ukrainy to jedyna struktura siłowa podporządkowana bezpośrednio Głównemu Zarządowi Wywiadu Wojskowego i przeznaczona do wykonywania najtrudniejszych zadań o znaczeniu strategicznym, zdecydowanie najlepiej wyposażona i przygotowana do działań specjalnych. Swoje powstanie formacja zawdzięcza weteranowi wojny w Afganistanie, wielokrotnie odznaczonemu pułkownikowi Jarosławowi Goroszko, byłemu zastępcy dowódcy 8. Brygady Specnazu GRU. Początkowo umieszczona przy siedzibie HUR na półwyspie Rybaslkim w centrum Kijowa, obecnie bazuje w miejscowości Liutyż, położonej ok. 30 km na północ od stolicy. Jednostka nadal składa się z oficerów, w większości mających doświadczenia w służbie za granicą. Jej żołnierze mają wszechstronne przygotowanie wodne, spadochronowe i górskie.

Działania 10. OZSpP (HUR) są trzymane w głębokiej tajemnicy, wiadomo jednak, że jest to jedyna jednostka specnazu, jaka formalnie może prowadzić bez żadnych ograniczeń ustawowych operacje poza granicami Ukrainy.

Jeszcze jedną ukraińską formacją specjalną w Siłach Zbrojnych Ukrainy jest 140. Samodzielne Centrum Specjalnego Przeznaczenia (ukr. 140 окремий центр спеціального призначення – j.w. А-0661) z Chmielnickiego – jednostka sformowana około dwa lata temu, głównie z personelu 8. Pułku. Liczy ok. 100 żołnierzy i ostatnio znana jest jako 140. Centrum Sił Operacji Specjalnych (140. CSSO), a skupia żołnierzy mających doświadczenia ze służby w Iraku i na innych misjach zagranicznych.

Za koordynację operacji specjalnych w ukraińskiej armii odpowiada obecnie Zarząd Operacji Specjalnych Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy, któremu podlegają wymienione wyżej jednostki: 3. pułk z Kirowogradu, 8. pułk i 140. Centrum z Chmielnickiego, 73. MCSO w Oczakowie oraz 10. OZSpP (HUR).

Rekrutacja i szkolenie

Wymogi dla kandydatów do jednostek specnazu, zarówno fizyczne, jak i psychologiczne, są bardzo wysokie, jednak wobec faktu, że we wszystkich wspomnianych formacjach w związku z toczącymi się działaniami zbrojnymi brakuje personelu, realnie są one w niektórych wypadkach zaniżone. Jedynie 10. Oddział Oficerski niezmiennie utrzymuje skrajnie wysoki poziom wymagań: zwykle podczas trwającej co najmniej tydzień wyczerpującej fizycznie i psychicznie selekcji z 30–35 kandydatów mających znaczne doświadczenie, w tym w misjach zagranicznych w Iraku czy Kosowie wybieranych jest maksymalnie 2–3. W pozostałych jednostkach, pomimo zaniżonych wymagań, poziom wyszkolenia i przygotowania żołnierzy znacznie poprawił się w ciągu ostatniego roku w związku z udziałem w zadaniach bojowych w strefie ATO.

W formacjach specjalnych służą wyłącznie ochotnicy ze służby zawodowej lub kontraktowej. Podstawowe przygotowanie jest realizowane w Akademii Wojskowej w Odessie, gdzie funkcjonuje osobny wydział rozpoznania i wojsk powietrznodesantowych. Wszystkie jednostki mają w swoich programach szkolenia także trening spadochronowy. Żołnierze poszczególnych formacji uczestniczą także w kursach w jednostkach specjalnych za granicą, m.in. w brytyjskiej SAS oraz w Gruzji.

Czytaj także: Zespół Interwencji Specjalnych >>>

Działania bojowe

Na początku konfliktu na wschodzie Ukrainy, tj. wiosną i latem 2014 r., jednostki specjalne, w tym zwłaszcza 3. i 8. pułk, były wykorzystywane do zadań, jakie powinna realizować „zwykła” piechota: było to zarówno obsadzanie punktów kontrolnych, strategicznych obiektów (m.in. strategicznego lotniska w Kramatorsku), jak i ochrona konwojów czy szturmowanie miast odbijanych latem z rąk prorosyjskich separatystów (m.in. Słowiańska, od którego rozpoczęła się wojna w Donbasie w kwietniu 2014 r.).

Dopóki po stronie ukraińskiej aktywnie wykorzystywane było lotnictwo (tj. do początku września 2014 r.), dopóty jednostki specjalne miały również za zadanie poszukiwanie i ratowanie zestrzelonych pilotów na terenach opanowanych przez prorosyjskich bojowników: m.in. zestrzelonych samolotów transportowych An-26 czy szturmowych Su-25, wykonujących misje bliskiego wsparcia z powietrza. Większość takich operacji prowadzonych przez ukraińskich komandosów kończyła się sukcesem, a piloci powrócili do swoich jednostek – choć przynajmniej w jednym wypadku grupa specjalna została odkryta w czasie prowadzenia poszukiwań i poniosła straty.

Jednym z ciekawszych przypadków wykorzystania sił specjalnych była operacja, której celem było odzyskanie kontroli nad terminalami Międzynarodowego Portu Lotniczego im. Siergieja Prokofiewa w Doniecku, opanowanych przez prorosyjskich separatystów. Niewielka grupa żołnierzy z 3. Pułku Specjalnego stacjonowała tam od połowy kwietnia 2014 r., wobec braku jednoznacznych rozkazów „tolerując” obecność w pobliżu separatystów, m.in. z czeczeńskiego batalionu „Wostok”. Dopiero

26 maja doszło do walk: na teren lotniska przerzucono śmigłowcami kolejną grupę komandosów, którzy przy wsparciu śmigłowców Mi-24 i samolotów szturmowych Su-25 odzyskali kontrolę nad obiektem (według różnych źródeł w walkach zginęło od kilkudziesięciu do 120 członków batalionu „Wostok”).

Z czasem do zadań wykonywanych przez żołnierzy jednostek specjalnych weszły także działania polegające na niszczeniu mostów i szlaków komunikacyjnych, ataki na kolumny i patrole przeciwnika w głębi zajętego przez niego terytorium, a także prowadzenie rozpoznania za liniami wroga w odległości ok. 25–30 km od linii własnych wojsk – głównie na korzyść poszczególnych brygad (w sytuacji gdy ich pododdziały zwiadowcze nie były w stanie wykonać całości zadań), a także jednostek artylerii i lotnictwa. W ciągu ostatnich miesięcy skuteczność naprowadzania ognia artyleryjskiego znacznie wzrosła dzięki lepszemu wyposażeniu w sprzęt elektroniczny, w tym stacje meteo czy przenośne komputery, oraz szyfrowaną łączność, czego wynik można było obserwować np. w czasie walk, jakie toczyły się wokół Debalcewe na przełomie stycznia i lutego 2015 r. W działania te, poza wspomnianymi wyżej pułkami specjalnymi, były zaangażowane 73. Centrum Morskich Operacji Specjalnych i 140. Centrum SSO – głównie w ramach zadań polegających na uszczelnianiu obrony na najważniejszych odcinkach, w tym także dla utrzymania kontroli nad tzw. „drogą życia”, łączącą Artemiwsk i Debalcewe, której praktycznie przez cały okres trwających ponad miesiąc walk groziło przerwanie, co oznaczałoby zamknięcie walczących tam oddziałów w kotle. Formacje specjalne prowadziły także działania opóźniające i osłonowe w czasie odwrotu jednostek regularnych ukraińskiej armii z Debalcewa, już po podpisaniu w Mińsku porozumień o zawieszeniu broni.

Niepotwierdzone i trudne do zweryfikowania informacje wskazują również, że formowane na bazie pułków specjalnych i pozostałych wspomnianych wyżej jednostek grupy dywersyjno-rozpoznawcze prowadzą aktywne działania w głębi terytorium obu separatystycznych republik. Według dostępnych danych jedna z takich operacji miała miejsce w nocy z 21 na 22 kwietnia 2015 r. w okolicach miejscowości Ambrosijewka, na terenie będącym częścią separatystycznej Donieckiej Republiki Ludowej (DNR). O godzinie 3:30 skład amunicji i wyposażenia znajdujący się w zaadaptowanym na ten cel magazynie został ostrzelany ogniem granatników przeciwpancernych i broni strzeleckiej. W efekcie doszło do eksplozji składu amunicji, a część próbujących opuścić miejsce ataku bojowników DNR zginęła od ognia snajperów. Wysłane na pomoc oddziały zmechanizowane, przemieszczające się drogami z dwóch różnych kierunków (wg informacji mediów ze 107. brygady Wojsk Wewnętrznych MSW Federacji Rosyjskiej z Władywostoku i rosyjskiej 34. samodzielnej brygady zmechanizowanej) wpadły w zasadzki – pod kolumnami pojazdów wybuchły zainstalowane wcześniej miny, a następnie zostały one ostrzelane ogniem broni strzeleckiej i granatników. Łączna liczba zabitych w serii ataków miała wynieść około 80 żołnierzy, a sprawcy ataków nie zostali zidentyfikowani, jeśli nie liczyć pochodzących od rannych bojowników informacji o „osobach ubranych w mundury polowe nieznanego wzoru”.

Uzbrojenie i wyposażenie

Większość wykorzystywanej broni, około 98%, to karabiny systemu Kałasznikowa – różne modyfikacje karabinków AK i AK-74 oraz karabinów maszynowych PK/PKM, uzupełnionych niedużą liczbą izraelskich karabinków Tavor TAR-21 na nabój 5,45 mm x 39 produkowanych na licencji na Ukrainie pod oznaczeniem Fort-224. Niewielkie partie tej broni dotarły jeszcze przed początkiem działań wojennych do jednostek specjalnych sił zbrojnych oraz MSW i są wykorzystywane, pomimo zgłaszanych przez użytkowników problemów z magazynkami i amunicją (wypadanie magazynków i zacięcia). W użyciu są także montowane na pojazdach ciężkie karabiny maszynowe KPWT o kalibrze 14,5 mm oraz ręczne granatniki przeciwpancerne RPG różnych typów, głównie RPG-22/26, oraz automatyczne AGS-17/30.

Pod koniec 2014 r. na wyposażenie jednostek specjalnych trafiły amerykańskie wielkokalibrowe karabiny wyborowe Barrett kalibru 12,7 mm („SPECIAL OPS” nr 3/2014). Jeśli chodzi o broń snajperską, nadal na stanie są głównie 7,62-mm samopowtarzalne karabiny SWD, na których montowane są oprócz standardowych celowników PSO-1 nowocześniejsze przyrządy celownicze, w tym pozwalające na strzelanie w warunkach słabego oświetlenia i w nocy. Zakupiono także pewną liczbę karabinów na amunicję .308 Win oraz .338 Lapua Magnum (głównie produkowanych przez fińską firmę Sako TRG-22/42). Istotnym problemem pozostaje fakt zbyt małej liczby wyszkolonych snajperów, chociaż obecnie funkcjonuje już stworzona przez wolontariuszy szkoła snajperska, gdzie zajęcia prowadzą instruktorzy zarówno z Ukrainy, jak i z innych krajów: Bułgarii, Izraela i Gruzji.

Nadal są notowane poważne braki w środkach łączności, co dotyczy zwłaszcza pułków 3. i 8. Poprawił się nieco stan zabezpieczenia w sprzęt do obserwacji w nocy – noktowizory i termowizory nie są już sprzętem deficytowym tak bardzo, jak miało to miejsce jeszcze wiosną ubiegłego roku. Jednostki specjalne są natomiast faktycznie w pełni zabezpieczone w środki ochrony balistycznej: hełmy, kamizelki kuloodporne, okulary, gogle itp., w większości zakupione w krajach zachodnich (m.in. w Polsce, zarówno indywidualnie, jak i w ramach dostaw realizowanych przez polskie przedsiębiorstwa na zamówienie rządu Ukrainy). Problemem nadal pozostaje jednak zabezpieczenie medyczne – poprawiła się sytuacja, jeśli chodzi o apteczki i dostępność nowoczesnych materiałów opatrunkowych, ale poziom przygotowania większości żołnierzy w zakresie udzielania pomocy przedmedycznej na polu walki nadal pozostaje niski, co jest jedną z przyczyn wysokich strat. W celu poprawienia sytuacji organizowane są kursy dla paramedyków, głównie przez wolontariuszy i instruktorów z krajów zachodnich. Część wyposażenia jest kupowana przez żołnierzy za własne pieniądze lub dostarczana przez wolontariuszy, bez wysiłku których funkcjonowanie jakiejkolwiek jednostki wojskowej na Ukrainie byłoby praktycznie niemożliwe.

Do transportu oddziałów wykorzystywane są pojazdy typu HMMWV, w tym pochodzące z realizowanych od marca 2015 r. dostaw z USA, w ramach których na Ukrainę trafić ma docelowo 230 wozów tego typu, z czego 30 w wersji opancerzonej. Bardzo często użytkowane są również cywilne pojazdy z napędem na cztery koła.

Perspektywy rozwoju

Po 2010 roku rozpoczęła się reforma sił zbrojnych, w myśl której ich struktura miała opierać się na dwóch dowództwach, północnym i południowym. Struktura jednostek specnazu miała pozostać na poszczególnych szczeblach bez zmian, przy czym każdemu z dwóch planowanych dowództw miało być przydzielone po jednym z pułków specjalnych, przeniesionych ostatecznie pod wyłączne dowództwo wojsk lądowych. Jednak już po rozpoczęciu operacji antyterrorystycznej na wschodzie kraju (ukr. ATO) zmieniono założenia reformy i powróciła wcześniej rozważana koncepcja czterech dowództw: północnego, zachodniego, południowego i wschodniego. Według przyjętego założenia, każdemu z tych dowództw ma być podporządkowany batalion sił specjalnych (tak jak dawniej dowództwom korpusów), a oprócz tego mają nadal funkcjonować dwa dotychczasowe pułki specjalne, których stan osobowy miałby zostać powiększony – obecnie liczą one po około 1000–1200 żołnierzy każdy.

W Marynarce Wojennej ma powstać odrębna, nowa formacja – Morska Jednostka Specnazu, której zadania będą sprowadzać się do rozpoznania i działań dywersyjnych, a 73. Centrum na stałe zostać przesunięte do kompetencji Zarządu Operacji Specjalnych Sztabu Generalnego, jako jednostka odpowiedzialna za działania w środowisku wodnym. Prawdopodobnie nadal w siłach morskich funkcjonować będzie 801. Samodzielna jednostka przeciwdywersyjna płetwonurków (ukr. 801 окремий загін боротьби з ПДСЗ) z Sewastopola (aktualnie przebazowana do Odessy wobec zajęcia Krymu przez Rosję), której zadaniem jest zabezpieczanie jednostek floty i portów przed działaniami dywersyjnymi i terrorystycznymi.

Obecnie na Ukrainie trwa debata w sprawie powołania odrębnego dowództwa wojsk specjalnych. Aktualnie formowane jest dowództwo Wysokomobilnych Wojsk Desantowych w Żytomierzu, któremu mają zostać podporządkowane brygady wojsk powietrznodesantowych: 25., 79., 80., 81. i 95., a także według jednej z koncepcji – Zarząd Operacji Specjalnych Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy i podlegające mu jednostki, o którym mowa była wyżej. Według jednej z koncepcji oba pułki specjalne miałyby zostać rozwinięte do stanu brygad lub obok dwóch istniejących miałyby powstać dwa kolejne. Jednak większość ekspertów jest zdecydowanie przeciw łączeniu jednostek powietrznodesantowych. Pomysł ten został również negatywnie oceniony przez partnerów zachodnich. Wobec powyższego, na początku czerwca kierownictwo Ministerstwa Obrony podjęło decyzję o realizacji procesu stworzenia dowództwa sił specjalnych zgodnie z wzorcami zachodnimi.

Czytaj też: KJK Komandosi Fiordów >>>

Galeria zdjęć

Tytuł
przejdź do galerii

Komentarze

Powiązane

Ireneusz Chloupek AFGANISTAN WHO IS WHO (3)

AFGANISTAN WHO IS WHO (3) AFGANISTAN WHO IS WHO (3)

W działaniach bojowych na terytorium Afganistanu żołnierze koalicyjnych sił specjalnych ściśle współpracują z wyszkolonymi przez nich jednostkami elitarnymi ze składu miejscowych sił bezpieczeństwa ANSF...

W działaniach bojowych na terytorium Afganistanu żołnierze koalicyjnych sił specjalnych ściśle współpracują z wyszkolonymi przez nich jednostkami elitarnymi ze składu miejscowych sił bezpieczeństwa ANSF (Afghan National Security Forces), które stanowią najskuteczniejsze, najbardziej profesjonalne i lojalne formacje tego kraju. Kto jest kim wśród licznych jednostek, znanych tam pod ogólną nazwą, w językach Paszto i Dari, jako KAQ/QKA (Khasa Amalyati Qeta/Qeta-ye Khas-e Amalyati), czyli afgańskie...

Ireneusz Chloupek Eulex IG

Eulex IG Eulex IG

Sześć lat po jednostronnym zadeklarowaniu zerwania dotychczasowych związków z Serbią przez jej południowo-zachodnią, autonomiczną prowincję Kosowo, zamieszkałą w 90% przez Albańczyków, i ogłoszeniu...

Sześć lat po jednostronnym zadeklarowaniu zerwania dotychczasowych związków z Serbią przez jej południowo-zachodnią, autonomiczną prowincję Kosowo, zamieszkałą w 90% przez Albańczyków, i ogłoszeniu przez nią niepodległości, ta nowa republika boryka się z postkonfliktowymi napięciami oraz silną przestępczością zorganizowaną. Do czasu osiągnięcia europejskich standardów przez nowe, miejscowe struktury ochrony prawa, które samodzielnie będą skutecznie przeciwdziałać tym problemom, wspiera je organizacyjnie,...

Ireneusz Chloupek KAMPFSCHWIMMER KOMPANIE

KAMPFSCHWIMMER KOMPANIE KAMPFSCHWIMMER KOMPANIE

„Jeśli ludzie z amerykańskich sił specjalnych powiedzą, że jesteś dobry, to tak jest – stwierdził kiedyś instruktor działań antyterrorystycznych US Navy. – Jeżeli to samo usłyszysz od Izraelczyków, to...

„Jeśli ludzie z amerykańskich sił specjalnych powiedzą, że jesteś dobry, to tak jest – stwierdził kiedyś instruktor działań antyterrorystycznych US Navy. – Jeżeli to samo usłyszysz od Izraelczyków, to znaczy, że jesteś naprawdę bardzo dobry. Gdy powiedzą tak o tobie Brytyjczycy z SAS lub SBS, możesz być pewien, że należysz do najlepszych, bo oni rzadko prawią komplementy”. Jedną z jednostek specjalnych, o której wszyscy wymienieni zawsze wyrażają się z uznaniem, jest Kampfschwimmerkompanie niemieckiej...

Ireneusz Chloupek EOG

EOG EOG

Estońska Grupa Operacji Specjalnych (Erioperatsioonide grupp - EOG) to jeden z najmłodszych i najmniej znanych tego typu oddziałów w NATO. Uwarunkowania geopolityczne, niewielki obszar i zasoby ludzkie,...

Estońska Grupa Operacji Specjalnych (Erioperatsioonide grupp - EOG) to jeden z najmłodszych i najmniej znanych tego typu oddziałów w NATO. Uwarunkowania geopolityczne, niewielki obszar i zasoby ludzkie, ograniczony potencjał młodej armii od niedawna znów niepodległej Estonii oraz brak zrozumienia wśród części decydentów dla miejsca operacji specjalnych w systemie obrony kraju początkowo nie sprzyjały tworzeniu jednostki o takim przeznaczeniu. Gdy jednak została sformowana, zadbano o nadanie jej profesjonalnego...

Ireneusz Chloupek JW AGAT

JW AGAT JW AGAT

Najmłodszy komponent bojowy Wojsk Specjalnych, który 27 czerwca br. obchodził swoją trzecią rocznicę, to jednostka lekkiej piechoty szturmowej o charakterze powietrznodesantowym, najbliższa oryginalnemu...

Najmłodszy komponent bojowy Wojsk Specjalnych, który 27 czerwca br. obchodził swoją trzecią rocznicę, to jednostka lekkiej piechoty szturmowej o charakterze powietrznodesantowym, najbliższa oryginalnemu modelowi formacji typu Commando i Rangers. Jej główne przeznaczenie to akcje bezpośrednie - przede wszystkim zapewnianie wsparcia i zabezpieczenia kinetycznego operacjom prowadzonym przez pododdziały wydzielone z innych jednostek WS oraz samodzielne działania rajdowe.

Ireneusz Chloupek Jackal Stone-14

Jackal Stone-14 Jackal Stone-14

Prawie równolegle do ćwiczenia Noble Sword-14 w Polsce i na Litwie w dniach 12-23 września br. odbyło się zorganizowane przez US Special Operations Command Europe (SOCEUR - Dowództwo Operacji Specjalnych...

Prawie równolegle do ćwiczenia Noble Sword-14 w Polsce i na Litwie w dniach 12-23 września br. odbyło się zorganizowane przez US Special Operations Command Europe (SOCEUR - Dowództwo Operacji Specjalnych w Europie) ćwiczenie wojsk specjalnych z serii pk. Jackal Stone, w tym roku w Niemczech i Holandii. W składzie jednej z wielonarodowych SOTG (Special Operation task Group) ćwiczyli żołnierze naszej JW GROM.

Ireneusz Chloupek NOBLE SWORD - Combat ready

NOBLE SWORD - Combat ready NOBLE SWORD - Combat ready

„Mam honor i przyjemność ogłosić, że SOCC ukończył proces certyfikacji, uzyskując ocenę celującą. Ocena ta nie jest dziełem przypadku, co oczywiste, ale jest też wynikiem wielu lat ciężkiej, pełnej wysiłku...

„Mam honor i przyjemność ogłosić, że SOCC ukończył proces certyfikacji, uzyskując ocenę celującą. Ocena ta nie jest dziełem przypadku, co oczywiste, ale jest też wynikiem wielu lat ciężkiej, pełnej wysiłku pracy”. Takie słowa usłyszeli żołnierze polskich Wojsk Specjalnych od szefa Międzynarodowego Zespołu Certyfikującego, kmdr. Konstantionosa Gialousisa, na zakończenie rozgrywanego od 2 do 19 września br. sojuszniczego ćwiczenia taktycznego z wojskami pod kryptonimem Noble Sword-14, które stanowiło...

Ireneusz Chloupek GISW OISW w Krakowie

GISW OISW w Krakowie GISW OISW w Krakowie

Dla społeczeństwa i większości służb wewnętrznych problem z przestępcami w zasadzie kończy się po ich osadzeniu w zakładzie karnym (ZK), a przynajmniej odizolowaniu przez umieszczenie w areszcie śledczym...

Dla społeczeństwa i większości służb wewnętrznych problem z przestępcami w zasadzie kończy się po ich osadzeniu w zakładzie karnym (ZK), a przynajmniej odizolowaniu przez umieszczenie w areszcie śledczym (AŚ). Od tego momentu musi sobie z nimi radzić Służba Więzienna, jedyna uzbrojona formacja podległa Ministerstwu Sprawiedliwości, która jest, o czym nie zawsze pamiętamy, jednym z filarów bezpieczeństwa wewnętrznego kraju. Wśród ponad 27 000 jej funkcjonariuszy około 240 to specjalnie wyselekcjonowani...

Ireneusz Chloupek Smutna rocznica

Smutna rocznica Smutna rocznica

20 lat temu rozwiązano wszystkie pododdziały specjalne Wojska Polskiego szczebla armijnego i dywizyjnego. Zgodnie z niesławnym, utajnionym zarządzeniem nr 079/org. z 8 listopada 1993 r. ówczesnego Szefa...

20 lat temu rozwiązano wszystkie pododdziały specjalne Wojska Polskiego szczebla armijnego i dywizyjnego. Zgodnie z niesławnym, utajnionym zarządzeniem nr 079/org. z 8 listopada 1993 r. ówczesnego Szefa Sztabu Generalnego, do końca sierpnia następnego roku ze struktur WP zniknęły trzy okręgowe kompanie specjalne, osiem z dywizyjnych batalionów rozpoznawczych, a jedyną jednostką działań specjalnych w wojskach lądowych miał pozostać, rozwinięty z 1. Batalionu Szturmowego w Lublińcu, 1. Pułk Specjalny.

Redakcja Cenna współpraca Trening WZD MOSG z Finami

Cenna współpraca Trening WZD MOSG z Finami Cenna współpraca Trening WZD MOSG z Finami

Grupa funkcjonariuszy Wydziału Zabezpieczenia Działań Morskiego Oddziału Straży Granicznej od 28 września do 4 października 2014 roku przebywała w Finlandii. Na zaproszenie Jednostki Specjalnej Fińskiej...

Grupa funkcjonariuszy Wydziału Zabezpieczenia Działań Morskiego Oddziału Straży Granicznej od 28 września do 4 października 2014 roku przebywała w Finlandii. Na zaproszenie Jednostki Specjalnej Fińskiej Straży Granicznej Regionu Zatoki Fińskiej (Suomenlahden Valmiusjoukkue Merivartiosto) uczestniczyła w szkoleniu z udziałem żołnierzy Specjalnej Jednostki Fińskiej Marynarki Wojennej ETO (Erikoistoimintaosasto).

Ireneusz Chloupek 10-lecie WR KSP

10-lecie WR KSP 10-lecie WR KSP

1 stycznia 2005 r. Komendant Stołeczny owołał do życia w pionie kryminalnym warszawskiej policji nową jednostkę specjalnądo wsparcia innych jego komórek na najbardziej niebezpiecznych odcinkach walki z...

1 stycznia 2005 r. Komendant Stołeczny owołał do życia w pionie kryminalnym warszawskiej policji nową jednostkę specjalnądo wsparcia innych jego komórek na najbardziej niebezpiecznych odcinkach walki z przestępczością - Wydział Realizacyjny KSP. W ciągu następnych 10 lat należał on do najaktywniejszych bojowo policyjnych pododdziałów specjalnych w kraju, zdobywając podczas kolejnych „realizacji” bogate doświadczenie i wypracowując własną „tożsamość taktyczną”.

Ireneusz Chloupek KJK Komandosi Fiordów

KJK Komandosi Fiordów KJK Komandosi Fiordów

Położona na północnej flance NATO Norwegia, mimo mierzącej ponad 80 000 km linii brzegowej (wraz z wyspami), jeszcze do niedawna nie posiadała w swych siłach zbrojnych wyspecjalizowanej formacji morskodesantowej....

Położona na północnej flance NATO Norwegia, mimo mierzącej ponad 80 000 km linii brzegowej (wraz z wyspami), jeszcze do niedawna nie posiadała w swych siłach zbrojnych wyspecjalizowanej formacji morskodesantowej. Do ofensywnych działań od strony morza przygotowany był jedynie mały pododdział dywersyjny płetwonurków bojowych marynarki wojennej MJK, defensywne zaś pozostawały domeną artylerii nabrzeżnej. Dopiero w 2001 r., w ramach reorganizacji marynarki, powołano w jej strukturze rozpoznawczo-uderzeniową...

SPECIAL OPS SPECIAL OPS patronem medialnym Mistrzostw Polski Jednostek Specjalnych w Dyscyplinach Wytrzymałościowo-Siłowych

SPECIAL OPS patronem medialnym Mistrzostw Polski Jednostek Specjalnych w Dyscyplinach Wytrzymałościowo-Siłowych SPECIAL OPS patronem medialnym Mistrzostw Polski Jednostek Specjalnych w Dyscyplinach Wytrzymałościowo-Siłowych

11 czerwca br. w Centrum Szkolenia Policji Legionowo ruszają Mistrzostwa Polski Jednostek Specjalnych w Dyscyplinach Wytrzymałościowo-Siłowych. To pierwsza tego typu impreza w Polsce organizowana na tak...

11 czerwca br. w Centrum Szkolenia Policji Legionowo ruszają Mistrzostwa Polski Jednostek Specjalnych w Dyscyplinach Wytrzymałościowo-Siłowych. To pierwsza tego typu impreza w Polsce organizowana na tak szeroką skalę. Została wpisana do kalendarza wydarzeń sportowych pod patronatem Komendanta Głównego Policji na rok 2015.

Ireneusz Chloupek KOBRA SAT KWP w Lublinie

KOBRA SAT KWP w Lublinie KOBRA SAT KWP w Lublinie

W 2003 r. w strukturze lubelskiej policji utworzono własną Sekcję Antyterrorystyczną (SAT KWP) – jedną z siedmiu nowych jednostek tego typu w Polsce, sformowanych w komendach wojewódzkich, które nie dysponowały...

W 2003 r. w strukturze lubelskiej policji utworzono własną Sekcję Antyterrorystyczną (SAT KWP) – jedną z siedmiu nowych jednostek tego typu w Polsce, sformowanych w komendach wojewódzkich, które nie dysponowały Samodzielnym Pododdziałem Antyterrorystycznym. W Lublinie rozwinięto ją z funkcjonującej tam już od kilku lat, nieetatowej Sekcji Specjalnej.

SPECIAL OPS 25 lat GROM

25 lat GROM 25 lat GROM

Czerwiec 2015 r. to dla nas czas szczególny. To miesiąc, w którym jedna z najlepszych światowych, a także polskich jednostek specjalnych obchodzi swoje święto – ćwierćwiecze istnienia. Z okazji 25. rocznicy...

Czerwiec 2015 r. to dla nas czas szczególny. To miesiąc, w którym jedna z najlepszych światowych, a także polskich jednostek specjalnych obchodzi swoje święto – ćwierćwiecze istnienia. Z okazji 25. rocznicy powstania Jednostki Wojskowej GROM redakcja SPECIAL OPS przygotowała wydanie specjalne SPECIAL OPS EXTRA.

Mateusz J. Multarzyński Polsko-fińskie szkolenie pododdziałów specjalnych

Polsko-fińskie szkolenie pododdziałów specjalnych Polsko-fińskie szkolenie pododdziałów specjalnych

Szkolenie pododdziałów specjalnych Morskiego Oddziału Straży Granicznej oraz morskiego oddziału SG Finlandii Zatoki Fińskiej przeprowadzono w dniach 30 maja do 6 czerwca. Funkcjonariusze trenowali na ulicach...

Szkolenie pododdziałów specjalnych Morskiego Oddziału Straży Granicznej oraz morskiego oddziału SG Finlandii Zatoki Fińskiej przeprowadzono w dniach 30 maja do 6 czerwca. Funkcjonariusze trenowali na ulicach Trójmiasta, Lotnisku w Pruszczu Gdańskim, na strzelnicy oraz Zatoce Gdańskiej z udziałem śmigłowca Straży Granicznej oraz najnowszego patrolowca Fińskiej Straży Granicznej "Turva", który specjalnie przypłynął w piątek do Kaszubskiego Dywizjonu Straży Granicznej.

Ireneusz Chloupek Ratownicy

Ratownicy Ratownicy

Przechodzą zaawansowane szkolenie spadochronowe, nurkowe i surwiwalowe oraz trudny trening fizyczny. Działają w niewielkich zespołach, w najtrudniejszych warunkach, często na tyłach wroga i ramię w ramię...

Przechodzą zaawansowane szkolenie spadochronowe, nurkowe i surwiwalowe oraz trudny trening fizyczny. Działają w niewielkich zespołach, w najtrudniejszych warunkach, często na tyłach wroga i ramię w ramię z operatorami najlepszych jednostek specjalnych amerykańskich sił zbrojnych. W odróżnieniu od nich zasadniczym celem US Air Force Pararescue jest jednak ratowanie życia towarzyszy broni oraz poszukiwanie i odzyskiwanie utraconego personelu (ang. Personnel Recovery), któremu grozi niebezpieczeństwo...

Ireneusz Chloupek Zespół Interwencji Specjalnych

Zespół Interwencji Specjalnych Zespół Interwencji Specjalnych

Publikacja opisuje genezę i rys historyczny Zespołu Interwencji Specjalnych zajmującym się m.in. kontrolą ruchu granicznego, jego zadania oraz dzień powszedni jego członków.

Publikacja opisuje genezę i rys historyczny Zespołu Interwencji Specjalnych zajmującym się m.in. kontrolą ruchu granicznego, jego zadania oraz dzień powszedni jego członków.

Ireneusz Chloupek FUERZAS COMANDO 2015

FUERZAS COMANDO 2015 FUERZAS COMANDO 2015

23 lipca 2015 r. podczas uroczystej ceremonii w bazie gwatemalskich sił specjalnych w Poptún, ogłoszono wyniki kolejnych, już XI zawodów „Competencia Fuerzas Comando”. W rywalizacji o tytuł najlepszych...

23 lipca 2015 r. podczas uroczystej ceremonii w bazie gwatemalskich sił specjalnych w Poptún, ogłoszono wyniki kolejnych, już XI zawodów „Competencia Fuerzas Comando”. W rywalizacji o tytuł najlepszych operatorów i snajperów rozgrywanej między reprezentacjami sił specjalnych większości państw Ameryki Południowej, Środkowej i Północnej po raz siódmy zwycięzcami zostali kolumbijscy kontrterroryści z jednostki AFEAU.

Ireneusz Chloupek BT DELTA

BT DELTA BT DELTA

W artykule opisano genezę powstania norweskich sił kontrterrorystycznych Beredskapstroppen, które w policyjnym systemie łączności radiowej otrzymały przydomek Delta. Autor przedstawiając tę jednostkę m....

W artykule opisano genezę powstania norweskich sił kontrterrorystycznych Beredskapstroppen, które w policyjnym systemie łączności radiowej otrzymały przydomek Delta. Autor przedstawiając tę jednostkę m. in. przywołuje najbardziej spektakularne jej akcje, w tym szczegóły obławy na Andersa Brevika.

Ireneusz Chloupek „Zielone Berety” - in extremis

„Zielone Berety” - in extremis „Zielone Berety”  - in extremis

US Army Special Forces, czyli słynne „Zielone Berety”, to formacja kojarzona przede wszystkim ze swą pierwotną specjalizacją w prowadzeniu działań niekonwencjonalnych (UW – Unconwentional Warfare), rozumianych...

US Army Special Forces, czyli słynne „Zielone Berety”, to formacja kojarzona przede wszystkim ze swą pierwotną specjalizacją w prowadzeniu działań niekonwencjonalnych (UW – Unconwentional Warfare), rozumianych głównie jako wspieranie ruchów oporu i jednostek nieregularnych, przeciwko władzom okupacyjnym lub siłom rządowym na danym obszarze.

Ireneusz Chloupek Karpacki WZD

Karpacki WZD Karpacki WZD

Straż Graniczna – jako formacja odpowiedzialna nie tylko za ochronę granic Polski, ale i bardzo ważnego odcinka zewnętrznej granicy Unii Europejskiej, w tym zwalczanie naruszającej je przestępczości zorganizowanej...

Straż Graniczna – jako formacja odpowiedzialna nie tylko za ochronę granic Polski, ale i bardzo ważnego odcinka zewnętrznej granicy Unii Europejskiej, w tym zwalczanie naruszającej je przestępczości zorganizowanej na terenie całego kraju – dostosowując swe struktury i formy działania do jak najskuteczniejszego wypełniania nałożonych na nią zadań, powołała do życia w swych szeregach pododdziały specjalne do wykonywania najbardziej niebezpiecznych zadań, znane jako Wydziały Zabezpieczenia Działań....

Ireneusz Chloupek Det A, Berlin

Det A, Berlin Det A, Berlin

Siły specjalne US Army to temat stosunkowo dokładnie znany i opisywany w wielu źródłach, gdyż nigdy nie ukrywały większości informacji o swych strukturach, zadaniach, szkoleniu, uzbrojeniu i wyposażeniu,...

Siły specjalne US Army to temat stosunkowo dokładnie znany i opisywany w wielu źródłach, gdyż nigdy nie ukrywały większości informacji o swych strukturach, zadaniach, szkoleniu, uzbrojeniu i wyposażeniu, wiedząc, że tak naprawdę nie ma to istotnego wpływu na tzw. bezpieczeństwo operacyjne oraz skuteczność konkretnych misji. W ich historii była jednak jednostka jeszcze do niedawna otoczona tak ścisłą tajemnicą, że o jej funkcjonowaniu wiedział mało kto spoza tej formacji.

Ireneusz Chloupek Brygada OZ

Brygada OZ Brygada OZ

Publikacja przedstawia Brygadę OZ, jednostkę militarną armii izraelskiej. Autor scharakteryzował jednostki podlegające jej dowództwu, opisał cykle szkoleń, wymagania bojowe i ważniejsze sukcesy bojowe.

Publikacja przedstawia Brygadę OZ, jednostkę militarną armii izraelskiej. Autor scharakteryzował jednostki podlegające jej dowództwu, opisał cykle szkoleń, wymagania bojowe i ważniejsze sukcesy bojowe.

Wybrane dla Ciebie

Kamizelka taktyczna, czy ma ograniczenia »

Kamizelka taktyczna, czy ma ograniczenia » Kamizelka taktyczna, czy ma ograniczenia »

Smartphone i funkcje specjalne w wymagających sytuacjach »

Smartphone i funkcje specjalne w wymagających sytuacjach » Smartphone i funkcje specjalne w wymagających sytuacjach »

Jak skutecznie chronić oczy w trudnych warunkach?

Jak skutecznie chronić oczy w trudnych warunkach? Jak skutecznie chronić oczy w trudnych warunkach?

Buty dla grotołazów - które wybrać »

Buty dla grotołazów - które wybrać » Buty dla grotołazów - które wybrać »

Co zmieści Crafter »

Co zmieści Crafter » Co zmieści Crafter »

Sprawdź ile kosztuje sztucer i wybierz model dla siebie »

Sprawdź ile kosztuje sztucer i wybierz model dla siebie » Sprawdź ile kosztuje sztucer i wybierz model dla siebie »

Co powinno się znaleźć w pakiecie ratunkowym czworonożnego towarzysza broni »

Co powinno się znaleźć w pakiecie ratunkowym czworonożnego towarzysza broni » Co powinno się znaleźć w pakiecie ratunkowym czworonożnego towarzysza broni »

Gdzie zmieścisz najpotrzebniejszy sprzęt »

Gdzie zmieścisz najpotrzebniejszy sprzęt »  Gdzie zmieścisz najpotrzebniejszy sprzęt  »

Czy masz odpowiednie obuwie na letnie wojaże? Sprawdź »

Czy masz odpowiednie obuwie na letnie wojaże? Sprawdź » Czy masz odpowiednie obuwie na letnie wojaże? Sprawdź »

Czy wiesz, jak skutecznie chronić wzrok podczas akcji? »

Czy wiesz, jak skutecznie chronić wzrok podczas akcji? » Czy wiesz, jak skutecznie chronić wzrok podczas akcji? »

Poznaj arkana radiokomunikacji wojskowej w XXI wieku »

Poznaj arkana radiokomunikacji wojskowej w XXI wieku » Poznaj arkana radiokomunikacji wojskowej w XXI wieku »

Wybierz produkty sprawdzone w ekstremalnych warunkach

Wybierz produkty sprawdzone w ekstremalnych warunkach Wybierz produkty sprawdzone w ekstremalnych warunkach

Jak skutecznie chronic słuch - od pojedynczego operatora do zespołowego systemu pokładowego

Jak skutecznie chronic słuch - od pojedynczego operatora do zespołowego systemu pokładowego Jak skutecznie chronic słuch - od pojedynczego operatora do zespołowego systemu pokładowego

Jak skorygować ostrość w niedoskonałych warunkach

Jak skorygować ostrość w niedoskonałych warunkach Jak skorygować ostrość w niedoskonałych warunkach

Jesteś miłośniczką ekstremalnych przeżyć? Przetestuj

Jesteś miłośniczką ekstremalnych przeżyć? Przetestuj Jesteś miłośniczką ekstremalnych przeżyć? Przetestuj

Copyright © 2004-2019 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
Special-Ops