Policyjne psy nie pracują dla stopni, najważniejsze jest serce do walki

Pierwsze psy K9 w siłach kontrterrorystycznych polskiej policji przechodziły szkolenie na bazie doświadczeń innych europejskich jednostek. Obecnie dorobiliście się już własnego programu szkoleniowego. Czym on się charakteryzuje i czy są jakieś znaczące elementy, które odróżniają i nadają indywidualny charakter tym szkoleniom?

Nasz program szkolenia nie odbiega znacząco od programu szkoleń stosowanych w innych krajach. W porównaniu z większością jednostek ATLAS obejmuje on jednak nie jednego lub dwa psy, ale, w zależności od lat, od dwóch do pięciu. Ostatnie dwa lata to szkolenie pięciu psów na każdym kursie. Polska struktura organizacyjna jednostek KT jest inna, niż ta w większości krajów europejskich. To powoduje też zwiększone zapotrzebowanie na psy bojowe, co obecnie obserwujemy.

Jeżeli chcielibyśmy krótko porównać to, co robimy w Polsce, z innymi jednostkami ATLAS, z którymi współpracowaliśmy, to psy bojowe z Polski charakteryzują się dużym spokojem emocjonalnym, co przekłada się na ich cichą pracę, oraz lekko obniżonym poziomem agresji w porównaniu z psami z Holandii oraz niemieckich SEK, z kolei jednak ze znacznie zwiększonym poziomem socjalizacji i współpracy z zespołem bojowym, w czym przypominają psy z USA.

Psy z Polski są wszechstronne i potrafiące gryźć każdą część ciała, dosyć łatwo sterowalne i podatne na wygaszanie po elementach agresji. Jest to element, który jest ćwiczony w trakcie kursu i „wzięty” od psów z Estonii. Dodatkowo są bardzo opanowane podczas akcji z wykorzystaniem przez zespół bojowy broni oraz oswojone z dźwiękiem padających strzałów. Doskonale radzą sobie w czasie akcji, kiedy w grę wchodzą działania na wysokościach oraz są zapoznane z pracą na pokładach statków i w tunelach.

Ile czasu trwa wyszkolenie dobrego psa bojowego i jak długo może on pełnić swoją służbę? Co decyduje o tym, że zbliża się już czas jego przejścia na emeryturę?

Szkolenie psa trwa 120 dni na kursie psów bojowych, a następnie jest to ciągły proces doszkalania, który trwa kilka lat. Wówczas wprowadzane są szkolenia z elementów walki w kagańcu, wykorzystania lasera, przeszukania pomieszczeń w określonym wzorze czy też terenów otwartych i zalesionych z elementami tropienia. Psy pracują około 8–9 lat, w zależności od możliwości fizycznych. Na tzw. emeryturę przechodzą w wieku między 9 a 11 lat.

Zakłada się, że do służby w oddziałach bojowych nadają się wyłącznie psy określonej rasy. W jednej z naszych rozmów wspominałeś o tym, że to nie rasa predysponuje psa do pełnienia takiej służby, a inne cechy. Możesz wskazać, co jest najistotniejsze w doborze odpowiedniego psa do zespołów bojowych? Co np. takiego posiada Ryjek, że zasłużył na służbę w BOA? Czym obecnie kierujecie się w doborze psa do służby?

Na to pytanie ciężko jest odpowiedzieć w prosty sposób, bo tak jak człowiek, każdy pies jest trochę inny. Natomiast dla mnie najbardziej istotną cechą psa jest jego wewnętrzny spokój i możliwość zachowania ciszy oraz okazania serca do walki. To się sprawdza w czasie testów oraz podczas adaptacji psa. Ja również bardzo poważnie traktuję sposób zachowania psa w warunkach normalnego życia, co jest bardzo istotne z uwagi na warunki, w jakich trzymamy psy.

Czy są jakieś elementy, których wykonywania najtrudniej nauczyć? Czy można określić jakąś granicę, która jest granicą wynikającą ze szkolenia czy granicą wynikającą z ograniczenia samego psa?

Myślę, że wszystkie elementy techniczne, których potrzebujemy nauczyć psa, jesteśmy w stanie wypracować u każdego przedstawiciela gatunku. Wyjątek może stanowić zachowanie ciszy. Jeżeli spojrzymy na ich umiejętności, to my nie wymagamy dużo od psów. W posłuszeństwie istotne jest jednak to, żeby te elementy były powtarzalne w każdych warunkach. Najtrudniejszym elementem jest chyba nauka psa przeszukania pomieszczeń w taki sposób, w jaki tego wymagamy.

Czasem jest nam trudno zrozumieć, co czuje pies swoimi zmysłami czy też jak rozkładają się zapachy w danych pomieszczeniach i budynkach. To jest bardzo istotne, żeby zrozumieć, że największą zaletą psa są właśnie jego zmysły i inny sposób myślenia niż nasz.

Jak przygotowuje się operatora do roli przewodnika psa bojowego? W jaki sposób przebiega jego selekcja i później szkolenie? Czy zmieniło się to w przeciągu ostatnich paru lat i od czego te zmiany zależą?

Operator jest typowany przez dowódcę danego SPKP. Należy zauważyć, że kandydatów na przewodników nie ma zbyt wielu. Najczęściej jest to jedna osoba w danym pododdziale. Najważniejszym elementem sprawdzenia chęci do pracy z psami jest okres, w którym kandydaci na przewodników w okresie użyczenia zajmują się psami służącymi w BOA. Okres ten jest czasem na podjęcie decyzji, czy kandydat chce dalej pracować z psami, którą podejmuje każdy przewodnik osobiście. Dodatkowo od dwóch lat kandydaci na przewodników odbywają kurs pozorantów organizowany wspólnie z WOFITM (Wojskowy Ośrodek Farmacji i Techniki Medycznej – przyp. red.) w Celestynowie, co pozwala sprawdzić psychicznie przewodników.

Jak często w czasie realizowanej akcji dochodzi do zdarzenia, kiedy korzysta się z pomocy K9? Kto i w jakiej sytuacji o tym decyduje?

Psy mogą być wykorzystane do kilku sytuacji, a o ich użyciu decyduje przewodnik psa, tak jak to ma miejsce z użyciem każdego środka przymusu bezpośredniego. Są jednak pewne sytuacje, w których przewodnik psa nie będzie widział zagrożenia, a psa zwolni na polecenie innego członka zespołu bojowego. Ciężko sobie wyobrazić, żeby psa dało się użyć po osobistym zidentyfikowaniu przeciwnika.

Dla przykładu, w czasie jednego z zatrzymań realizowanych przez SPKP w Warszawie sprawca strzelał do policjanta na ulicy, a następnie uciekł do pobliskiego bloku na górę klatki schodowej. Gdy zespół przybył na miejsce, podejrzany strzelił z góry klatki schodowej w kierunku zespołu, użyto psa do sprawdzania kolejnych pięter, aż do ostatniego, gdzie okazało się, że pies kogoś gryzie. Kiedy zespół widzi psa czekającego na kolejnych półpiętrach znacznie wzrastają możliwości podejścia i zdobywania kolejnych pięter.

Czy podczas pełnienia służby często zdarzają się drobne urazy albo poważniejsze zdarzenia medyczne z udziałem K9? Jak jesteście na to przygotowani i jak bardzo różni się TCCC człowieka od K9 TC3?

Psy odnoszą kontuzje, tak jak ludzie, zrywają wiązadła, wybijają zęby, rozcinają łapy lub poduszki, łapią różne choroby. Patrząc na to, ile rzeczy robimy z psami, to liczba kontuzji z ich udziałem nie jest zbyt duża. Sama medyka jest podobna jak u ludzi. Najważniejszą różnicą jest konieczność zakładania kagańca przed podjęciem czynności medycznych oraz bardzo szybkiego działania w przypadku silnych krwotoków, poprzez zastosowanie staz innych niż przeznaczone dla człowieka.

Zapytam jeszcze o PTSD u psów bojowych w jednostkach KT. Czy traumę u psa jest łatwo zdiagnozować i później leczyć? Jak często się to zdarza i jak reagujecie w takiej sytuacji?

Na to pytanie ciężko odpowiedzieć. Psy nam nie powiedzą, co czują. Można to stwierdzić jedynie na podstawie zmian ich zachowania wraz z narastającym stażem służby. Do tej pory nie mogę powiedzieć, aby któryś z naszych psów przejawiał takie objawy.

Czy są przepisy prawne, które definiują prawa, obowiązki lub przywileje dla psów służących w KT Policji? W wojsku psy doczekały się nadawania stopni, czy podobnie jest w policji? Czy po przejściu na emeryturę, w uznaniu służby na rzecz bezpieczeństwa kraju, pies może liczyć na pomoc Państwa?

Psy w Policji nie posiadają stopni i myślę, że nie ma to dla nich żadnego znaczenia. One traktują to zupełnie inaczej niż my, żyją chwilą. Natomiast wprowadzane zmiany dotyczące przejścia na emeryturę psów służbowych objęły swoim zasięgiem wszystkie psy w MSWiA oraz MON. Oznacza to, że do końca swojego szczęśliwego życia będą one na utrzymaniu państwa.

Jest takie powiedzenie: „jaki Pan, taki pies”. Na ile to porównanie sprawdza się w relacji opiekun-przewodnik-operator a pies bojowy? Czy i ile osobowości przejmuje pies od współpracującego z nim operatora? A może jest odwrotnie? Jak powinna wyglądać zdrowa relacja pomiędzy taką parą?

Myślę, że to powiedzenie nie do końca jest prawdziwe, szczególnie wtedy, gdy dostajemy psy nie od szczeniaka, ale w wieku około roku, z bardzo dużymi popędami, które rozwijamy w kierunku agresji do człowieka. To jest duża różnica i nie da się tego przełożyć na normalne psy domowe. To budowanie pewności siebie i chęci walki z człowiekiem nie jest już naturalne dla psów i te z nich, które przejawiają takie cechy, są uznawane za trudne i często niebezpieczne. Nasze psy mieszkają z nami i są po części psami domowymi, ale opiekun zawsze ma świadomość, że jego pies jest szkolony do walki i w pewnych konkretnych warunkach może tę chęć objawić.

Dziękuję za rozmowę!