Wojskowe racje żywnościowe w szeroko pojętym survivalu

Dlaczego wojskowe racje są tak chodliwe? Skąd ich fenomen? Które lepsze: krajowe czy zagraniczne? Postaram się odpowiedzieć na te pytania. Ten artykuł nie będzie opisywał szczegółowego menu każdej racji żywnościowej, bo na ten temat jest dużo informacji w Internecie, ani tego, o zgrozo, czy mi smakowały? Ten artykuł będzie zbiorem opowieści i uwag z życia, czasami zabawnych, czasami mających wpływ na realizację zadania. Jak mówił klasyk: diabeł tkwi w szczegółach, uczmy się na błędach innych. 

Jako były żołnierz zawodowy z ponad dwudziestoletnią służbą wojskową, uczestnik kilku misji zagranicznych, szkoleń oraz ćwiczeń międzynarodowych spotkałem się wielokrotnie z różnymi formami żywienia żołnierzy. Osobiście, oprócz naszych rodzimych „esek” byłem żywiony racjami amerykańskimi, brytyjskimi, holenderskim, kanadyjskimi czy francuskimi i nie chodzi mi o jednorazowy poczęstunek, tzw. „eski” czy MRE stanowiły podstawę wyżywienia.

Przeczytaj także: „Hubka” – czyli rozpałka do krzesiwa survivalowego, co to takiego i jak ją pozyskać? >>

Ten artykuł chciałbym poświęcić polskim wojskowym racjom żywnościowym.

Jako żołnierz pamiętam czasy, gdzie tak zwany suchy prowiant stanowiła reklamówka z żarciem. W środku znajdowały się dwie bułki, kilka plasterków wędliny lub pół pętka kiełbasy, serek topiony, ćwiartka pomidora, czasami kilka plasterków żółtego sera, czekolada lub baton z Elbląga (można było stracić zęby). Tak często wyglądał suchy prowiant żołnierza ZSW, który z jakichkolwiek powodów nie mógł być żywiony na stołówce żołnierskiej. Trzeba było „to” szybko zjeść, szczególnie latem, bo szybko się psuło. Dlatego fajnie było, jak dostawaliśmy „eski”, takie małe 3 paczuszki na dzień, hermetycznie zamknięte, stanowiły całodzienne wyżywienia żołnierza. „Wygraną w totka” było, jak dali zestaw ze skondensowanym mlekiem w tubce. Częstotliwość, gdzie zamiast posiłków w naturze, dostawialiśmy „eski” rosła, podobnie jak związana z tym monotonia, czy zjeść pasztet, mielonkę, czy salceson, a może odwrotnie? Dlatego jak była tylko okazja, jedliśmy amerykańskie MRE  i zazdrościliśmy naszym sojusznikom różnorodności posiłków.

Prawie po dekadzie doczekaliśmy się naszych rodzimy S-R-ów i S-RG. Oznaczało to różnorodność posiłków, możliwość podgrzania posiłku w terenie, gdzie pasztet czy mielonka były tylko dodatkiem do dania głównego. SR jest to 1/3 racji dziennej, czyli 3 racje stanowią całodzienne wyżywienie, S-RG jest to całodzienna racja żywnościowa. 

W trakcie szkoleń z zakresu SERE, gdzie podstawą wyżywienia, co prawda ograniczonego, jest S-R/S-RG, zaczęliśmy wyciągać z racji S-RG zestaw do gotowania i podgrzewania posiłków z zapałkami, ponieważ żołnierz z założenia ma rozpalić sobie ogień za pomocą krzesiwa. Na początku robiliśmy to sami, potem kazaliśmy robić to kursantom i wrzucać do kartonu po SRG. Jakie było moje zdziwienie, jak żołnierze zaczęli wrzucać wszystko inne, to co im się wydawało, że nie będą potrzebować: opakowanie po SRG, cukier, bo nie słodzę, przyprawy, w tym sól, kubki do napojów, dwa worki strunowe, plastikowe wieczka na konserwy, niektórzy pokusili się nawet o wyrzucanie żywności: np. konserw, bo „nie jem mięsa”, słodyczy, bo „nie jem słodkiego”! Szybko zaczęliśmy uczyć żołnierzy, jak wykorzystać wszystko w sytuacji walki o przeżycie, bo przetrwać to może szeregowy w sztabie, jak chce coś załatwić. Na przykład opakowanie po SRG to superwodoodporny pojemnik na wodę lub cokolwiek bądź do zabezpieczenia odzieży. W papierowych kubkach przyrządza się napoje do picia i są wielokrotnego użytku, a w kubku metalowym gotuje się wodę, bo nie ma możliwości mycia kubek za każdym razem. Wykorzystując przyprawy, w tym sól i cukier, i dodatkowo słodycze, można zrobić izotonik, cukierki zmieniają też i wzbogacają smak pozyskanej wody, szczególnie ze śniegu. Za pomocą dwóch worków strunowych można zabezpieczyć bieliznę, zbierać choćby hubkę, można zrobić z nich worek transpiracyjny do pozyskania odrobiny wody, zabezpieczyć stopy ze skarpetami w butach przed zawilgotnieniem. Plastikowe wieczka do zabezpieczenia niezjedzonych konserw mogą służyć jako podkładka na hubkę podczas rozpalania ognia za pomocą krzesiwa, żeby zabezpieczyć ją przed wilgocią i żeby przy nieumiejętnej technice używania krzesiwa nie wbić tej hubki w wilgotne podłoże, oczywiście do tego możemy użyć także zużyte puszki po konserwach.

Podczas szkoleń zachęcamy szkolonych do wzbogacania swoich indywidulanych apteczek w nadmanganian potasu (KMnO4), bo wiadomo, że podczas walki o przeżycie ma minimum trzy zastosowania: można uzdatnić nim wodę do spożycia, leczyć rany i infekcje grzybiczne oraz rozpalić ogień. I tak jeżeli użyjemy naszego nadmanganianu potasu z takimi produktami z naszego SRG jak: cukier, koncentrat napoju herbacianego, czekolada, cukierki, dżem, miód, baton, to możemy użyć tej metody do rozpalenia ognia jako alternatywnej techniki.

Obowiązkiem każdego żołnierza jest zabieranie i noszenie swoich „śmieci” ze sobą - z kilku powodów. Po pierwsze, nawyki, tak jak się szkolisz, tak będziesz walczył. Po drugie, ogranicza nas nasza wyobraźnia: a może wpadnę na pomysł, że ze zużytych puszek i wieczek mogę coś zrobić, choćby dodatkowy pojemnik do zbierania deszczówki, którą mogę zagotować, po trzecie, żołnierze nie powinni zostawiać śladów na temat liczebności oddziału i po czwarte, zasada LEAVE NO TRACE, inaczej leśniczy nie wpuści nas do lasu na kolejne szkolenie. 

Oczywiście podczas niskich temperatur po zagrzaniu posiłku, podgrzewacz bezpłomieniowy możemy wykorzystać do ogrzania się poprzez położenie go na splot słoneczny bądź do ogrzania rąk. Należy jednak pamiętać o wylaniu nadmiaru wody bądź innego płynu. Jeżeli chodzi o S-RG, w odróżnieniu do racji brytyjskich, kanadyjskich czy francuskich, jest szczelnie zamknięta, zatem w 100% wodoodporna do momentu otwarcia. Okazało się, że zapałki są najmniej chronione i od 2019 r. zostały dodatkowo zabezpieczone. Kolejna uwaga dotyczy tabletek do odkażania wody. W racjach produkowanych od 2019 r. nie ma ich w zestawie, a szkoda, bo była możliwość uzdatnienia ok. 4 l wody. Tabletki w trakcie szkolenia są wydawane oddzielnie. Z tabletkami wiąże się jeszcze ciekawa historia, organizm ludzi różnie może reagować na kontakt z chemią. Mieliśmy kilka przypadków, że szkoleni po zażyciu tabletek dostali biegunki, co może mieć katastrofalne skutki, jeżeli chodzi o walkę o przeżycie. Biegunka prowadzi do odwodnienia, a pijemy, żeby się nie odwodnić, koło się zamyka. Dlatego każdorazowo w trakcie szkoleń informuję, że takie rzeczy jak reakcja naszego organizmu na jakąkolwiek chemię wprowadzoną do organizmu musi być sprawdzona w warunkach domowych, żeby w razie czego mieć dostęp do „porcelany”, a nie narażać siebie i zespół w trakcie zadania.

W trakcie kursu, którego byłem organizatorem dla żołnierzy kanadyjskich, żołnierze ci zostali zaprowiantowani w nasze racje S-RG. Okazało się, że żołnierze kanadyjscy dopiero co przybyli do Polski. Nasz bigos z kiełbasą zrobił rewolucję w szeregach naszych sojuszników. Po rozmowie z ich lekarzem doszliśmy do tych samych wniosków, że jednak przyzwyczajenia żywnościowe i flora bakteryjna mają duży wpływ na to, co się je i tym samym na wykonanie zadania. Z taką sytuacją spotkałem się nie po raz pierwszy. Różnorodność kulturowa i przyzwyczajenia żywnościowe odbijają się na kondycji żołnierza po spożyciu posiłku. Otóż za każdym razem, kiedy wracałem z misji po pół roku, ośmiu miesiącach, żywiąc się posiłkami naszych sojuszników, zawsze kiedy zbyt szybko próbowałem wrócić do posiłków związanych z naszą kulturą (kiszone ogórki, kapusta) kończyło się to bardzo źle.

Zatem co jest sukcesem wojskowych racji żywnościowych? Gdzie jest fenomen? Krajowe czy zagraniczne? Po pierwsze: chodzi o zgromadzenie niezbędnych produktów o odpowiednio wysokiej kaloryczności w jednym miejscu. Po drugie, cena, czas, bezpieczeństwo: tworząc własną rację, kupując oddzielnie produkty, może okazać się, że będzie nas to kosztowało trochę więcej niż kupienie gotowej racji, dodając do tego czas, jaki należy poświęcić na łażenie po sklepach. Wiadomo również, że żołnierze nie mogą chorować po spożyciu posiłku. Do terminów ważności też należy podejść z rezerwą. Termin ważności dotyczy najsłabszego ogniwa w zestawie do spożycia i można się zdziwić, że mimo upływu terminu ważności na opakowaniu większość produktów ma jeszcze termin zdatności do spożycia. Wielokrotnie jadłem przeterminowane S-R czy S-RG, ważne, w jakich warunkach były one przetrzymywane. A powinny w chłodnym i zacienionym miejscu. 

Nasze czy zagraniczne? Zdecydowanie nasze. Dlaczego? Proszę pamiętać, że każda armia robi racje żywnościowe dla swoich żołnierzy, czyli obywateli, i stara się zaspokoić i umilić im życie dając możliwość spożywania posiłków jak najbardziej zbliżonych do posiłków domowych wynikających z ich kultury oraz przyzwyczajeń.