Special-Ops.pl

Zaawansowane wyszukiwanie

Lekki pancerz do wielu misji

Multi Mission Armor Carrier (MMAC) to nowość w ofercie Eagle Industries. Powstała w 2009 r. specjalnie dla komandosów US Navy Seal służących w United States Naval Special Warfare Development Group (NSWDG), znanej jako NAVSPECWARDEVGRU lub DEVGRU. Andrzej Krugler

Multi Mission Armor Carrier (MMAC) to nowość w ofercie Eagle Industries. Powstała w 2009 r. specjalnie dla komandosów US Navy Seal służących w United States Naval Special Warfare Development Group (NSWDG), znanej jako NAVSPECWARDEVGRU lub DEVGRU. Andrzej Krugler

Coraz częściej za konstruowanie żołnierskiego ekwipunku biorą się ci, którzy o jego funkcjonalności mogą powiedzieć najwięcej, czyli użytkownicy z wojska i innych formacji uzbrojonych. Zazwyczaj tę drogę realizowania poza służbą swojego potencjału płynącego z wiedzy i doświadczenia bojowego wybierają żołnierze z jednostek elitarnych, gdzie świadomość znaczenia wyposażenia jest najwyższa. Bywa, że projektują wzory dla swoich kolegów po fachu, a ci niekiedy formułują specyficzne wymagania. W ten sposób powstaje produkt tworzony przez komandosów dla komandosów.
The Eagle Industries Multi Mission Armor Carrier plate carrier vest was developed by legendary Eagle Industries brand with former Navy SEAL Don Gallo. Gallo's and his friends experienced were used to create a feature-rich and scalable plate carrier which finally became MMAC in 2009. Multi Mission Armor Carrier is capable to carrying up to four armor ballistic plates is in operational use in Afghanistan with such elite warfighters as US NSWDG or Devgru and Polish JW GROM.

Zobacz także

BMF Centrum Specjalistycznego Sprzętu Mobilnego Profesjonalne rozwiązania dla służb od Winmate

Profesjonalne rozwiązania dla służb od Winmate Profesjonalne rozwiązania dla służb od Winmate

Firma BMF od 1998 roku dostarcza rozwiązania w dziedzinie specjalistycznego sprzętu mobilnego. To sprzęt dostosowany do pracy w trudnych i niekiedy bardzo wymagających warunkach. Od lat produkty oferowane...

Firma BMF od 1998 roku dostarcza rozwiązania w dziedzinie specjalistycznego sprzętu mobilnego. To sprzęt dostosowany do pracy w trudnych i niekiedy bardzo wymagających warunkach. Od lat produkty oferowane przez BMF trafiają m.in. do pojazdów wojskowych i specjalnych.

Militaria.pl Linie oporządzenia - jak efektywnie zarządzać ekwipunkiem?

Linie oporządzenia - jak efektywnie zarządzać ekwipunkiem? Linie oporządzenia - jak efektywnie zarządzać ekwipunkiem?

Rozsądne rozłożenie ekwipunku może nie być łatwą sprawą, szczególnie kiedy bagażu jest sporo. Jednym z najlepszych sposobów na rozplanowanie umiejscowienia przedmiotów jest stosowanie się do zasad linii...

Rozsądne rozłożenie ekwipunku może nie być łatwą sprawą, szczególnie kiedy bagażu jest sporo. Jednym z najlepszych sposobów na rozplanowanie umiejscowienia przedmiotów jest stosowanie się do zasad linii oporządzenia.

Transactor Security Sp. z o.o. Zastosowanie bezzałogowych statków powietrznych kategorii VTOL w ochronie granic państwowych

Zastosowanie bezzałogowych statków powietrznych kategorii VTOL w ochronie granic państwowych Zastosowanie bezzałogowych statków powietrznych kategorii VTOL w ochronie granic państwowych

Ochrona granic stanowi jedną z podstawowych funkcji państwa. Ich nienaruszalność jest ważnym czynnikiem zapewnienia bytu narodowego i suwerenności kraju. Każde państwo dysponuje określoną organizacją do...

Ochrona granic stanowi jedną z podstawowych funkcji państwa. Ich nienaruszalność jest ważnym czynnikiem zapewnienia bytu narodowego i suwerenności kraju. Każde państwo dysponuje określoną organizacją do ochrony swoich granic, albowiem jest to jeden z najważniejszych czynników, które mają duży wpływ na bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne.

Taką genezę powstania ma zintegrowana modułowa k amizelk a ochronna Multi Mission Armor Carrier (MMAC) amerykańskiej spółki Eagle Industries, jednego z wiodących na świecie producentów oporządzenia osobistego. Jest warta przedstawienia, chociażby z tej racji, że trafiła do wyposażenia jednostki polskich wojsk specjalnych.

Zintegrowana modułowa kamizelka ochronna MMAC powstała w 2009 roku. Jej twórcą jest Don Gallo, były komandos US Navy Seal, który po zakończeniu kariery wojskowej zatrudnił się w Eagle Industries, gdzie odpowiada za wyposażenie przeznaczone dla wojsk specjalnych. W pracy wykorzystuje doświadczenie bojowe – nie tylko swoje, ale i kolegów po fachu w czynnej służbie, z którymi współpracuje. Sprzyja temu umiejscowienie oddziału projektowego, w którym znalazł zatrudnienie, w Virginia Beach, gdzie zlokalizowano szereg obiektów wojsko- wych, między innymi Naval Amphibious Base Little Creek, główną bazę sił desantowych Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, siedzibę ponad połowy zespołów US Navy Seal, w tym United States Naval Special Warfare Development Group (NSWDG), znanej jako DEVGRU, oraz ośrodek Training Support Center Hampton Roads.

Dla morskiej elity elit

MMAC zaprojektowano od podstaw z przeznaczeniem dla DEVGRU, jako spełnienie życzeń żołnierzy tej elitarnej i owianej tajemnicą formacji morskich komandosów US Navy Seal. Jednym z podstawowych wymagań, jakie oprócz wysokiej funkcjonalności i ergonomii formułują oni pod adresem swojego rynsztunku, jest jego możliwie mała masa. Ten aspekt ma znaczenie dla komandosów, bo specyfi ka ich działań wymaga maksymalnej mobilności, szybkości i swobody poruszania. Ponadto nierzadko teren ich aktywności bojowej sam w sobie stawia wyzwania ich kondycji i wytrzymałości fizycznej, jak to ma miejsce w górach, dżungli lub środowisku wodnym. Dlatego istotne znaczenie ma każdy gram składający się na ciężar dźwiganego przez nich wyposażenia i każdy sposób na odchudzenie tego rynsztunku jest warty realizacji.Zgodnie z wolą docelowych użytkowników kamizelki MMAC, głównym założeniem jakie przyjęto przy jej tworzeniu – poza właściwą ochroną balistyczną i strukturą modułową pozwalającą skonfi gurować jej postać do wymagań żołnierzy – było uzyskanie lekkiej i zwartej konstrukcji. Kwestie estetyki i nawet trwałości poszycia kamizelki znalazły się na dalszym planie. Tej koncepcji podporządkowano dobór rozwiązań konstrukcyjnych kamizelki MMAC i użytych w niej surowców.

MutiCam i Cordura 500 D
Poszukiwanie sposobów na „odchudzenie” kamizelki skłoniło jej twórcę do sięgnięcia po materiał Cordura 500 D. W zestawie tkanin Cordura, znanych z dużej wytrzymałości mechanicznej, jest to cieńszy, lżejszy i bardziej elastyczny materiał od wersji 770 D, który w ostatnich kilku latach zdobywa popularność, zdecydowanie lżejszy od znanej z pancernych właściwości 1000 D, do niedawana preferowanej ze względu na trwałość. W ofercie Eagle Industries jest kilka wersji kolorystycznych MMAC, między innymi utrzymane w brązowej barwie coyote brown, piaskowej, zieleni, ale w sztandarowym jej wydaniu pokrywa ją wzór maskujący MultiCam. Wzorem tym pokryte są wszelkie taśmy użyte w budowie kamizelki, w tym taśmy modułowego systemu PALS, którymi obszyto całą zewnętrzną powierzchnię poszycia przygotowując ją do mocowania kieszeni. W efekcie uzyskano spójny i efektywnie maskujący wygląd MMAC.

Panele płytowe
Wymóg małej masy i wysokiej ergonomii kamizelki MMAC nie pozostawił w kwestii wyboru rodzaju jej konstrukcji wielkiego pola do popisu. To musiała być kamizelka płytowa, czyli w terminologii anglojęzycznej „plate carrier”, czyli oporządzenie ochronne o gabarytach zmniejszonych do niezbędnego minimum, koniecznego, żeby pomieścić twarde wkłady balistyczne chroniące korpus ciała użytkownika z przodu i z tyłu, a dodatkowo opcjonalnie również po bokach. W ogólnej budowie kamizelki postawiono na sprawdzone rozwiązania znane z podobnych wzorów, jakich wiele powstało na przestrzeni ostatnich paru lat.

Kamizelkę MMAC tworzą dwa panele, które są kieszeniami na ochronny materiał balistyczny. Utrzymują dwie płyty kuloodporne ESAPI (a także starsze SAPI lub nowsze XSAPI), jedną na plecach i drugą na klatce piersiowej użytkownika. Przy zastosowaniu płyt w ich standardowej wersji muszą być uzupełnione podkładem miękkiego wkładu balistycznego, który nie jest konieczny, lecz zalecany w przypadku stosowania alternatywnych samodzielnych pancerzy twardych (tzw. stand-alone). Dla poprawy komfortu użytkowania kamizelki panele te mają na stałe wszytą warstwę pianki, będącą amortyzatorem dla usadowionych w niej wkładów balistycznych.

Panele przedni i tylny łączą się ze sobą na ramionach szelkami z regulowanymi zapięciami na taśmy samoszczepne. Szelki te są zaopatrzone w demontowalne szerokie podkładki wyścielone wewnątrz pianką, co niweluje dyskomfort związany z obciążeniem ramion ciężarem kamizelki. Po bokach kamizelkę spina szeroki płaski pas biodrowy zapinany z przodu na rzep pod uchylaną klapą, w sposób znany z wielu podobnych w kamizelkach użytkowanych współcześnie. Klapa jest szeroka, obejmuje szerokością osiem komórek systemu modułowego PALS. Pętelka z taśmy wszyta centralnie u jej dołu ma w zamierzeniu służyć pomocą w jej podnoszeniu, jednak jest tak mała, że trudna do utrzymania w palcach i właściwie mało pomocna. Odpięcie tak szerokiej klapy uchwytem ciągnącym za wspomnianą pętelkę wymaga pewnego wysiłku, zupełnie niepotrzebnego. Generalnie w tego typu rozwiązaniach zapięcia kamizelki, które jest dalekie od ideału, jeśli chodzi o jego ergonomię, ale jest powielane w wielu wzorach na świecie, łatwiej odpinać takie klapy uchwytem działającym siłą ciągnącą za rogi kamizelki, a nie pośrodku (co jest tym bardziej niewygodne, im szersza jest klapa). W klapie kamizelki MMAC kryje się płaska kieszeń, która może pomieścić 3 magazynki do M4.

Panele MMAC zaopatrzono w kilka drobnych, ale praktycznych udogodnień, takich jak pętelki do mocowania przewodów łączności i systemu hydracyjnego. W kamizelce nie mogło zabraknąć uchwytu ewakuacyjnego, szerokiego i łatwego do uchwycenia.

Pasy
Szeroki, płaski pas biodrowy opasuje użytkownika przenosząc częściowo ciężar kamizelki z ramion na biodra. Uchwyty z taśmy zamocowane na jego wolnych końcach pomagają w zapięciu na przodzie kamizelki. Dopasowaniu obwodu pasa do ciała sprzyja regulowane i elastyczne połączenie jego dwóch tylnych końców za pomocą gumowej linki w panelu plecowym kamizelki. Pas jest od strony spodniej wyłożony siatką konstrukcyjną przyszytą dołem w ten sposób, że tworzy kieszeń. Jest w niej miejsce przeznaczone do noszenia na każdym boku po jednej twardej płycie kuloodpornej ESBI (wielkości: 6×6 cali, 6×8 cali, 7×8 cali). Znalazła się w nim również prosta kieszonka na radiostację osobistą. Ciekawym udogodnieniem pasa jest przyszycie wzdłuż jego dolnej krawędzi elementu wypełnionego pianką, który miękko osadza pas na biodrze, zwłaszcza gdy jest on wypełniony wkładami balistycznymi.

W stabilnym osadzeniu kamizelki MMAC na ciele pomaga drugi wewnętrzny pas z szerokiej gumy. Zapina się on na wysokości brzucha na rzep. W zapięciu tym ostra haczykowa strona rzepa jest niefortunnie skierowana do ciała i może powodować wycieranie się delikatniejszych tkanin ubioru, np. koszuli bojowej (z korpusem z miękkiej termoaktywnej dzianiny). Na szczęście pas jest demontowalny i można zamocować go odwrotnie tak, aby uniknąć wspomnianej niedogodności. Możliwość demontażu obu pasów pozwala na konfigurację kamizelki odchudzonej o pas szerszy biodrowy ze wstawionym w jego miejsce pasem węższym wewnętrznym lub podobnym do niego pasem szerszym, jaki może być dodany do kompletu osobno.

Bez wodotrysków
Koncepcja kamizelki płytowej i cienki lekki materiał jej poszycia to nie wszystko, co miało służyć minimalizacji ciężaru MMAC. Innym zabiegiem prowadzącym do tego celu była rezygnacja z kilku udogodnień, które zazwyczaj wzbogacają podobne konstrukcje. Nieuwzględniono w niej systemu szybkiego wypięcia, który pomaga błyskawicznie zrzucić kamizelkę z ciała użytkownika. To nie dziwi, bo do niedawna w branży systemów ochrony balistycznej panowało przeświadczenie, że kamizelki płytowe z uwagi na swoje małe gabaryty nie wymagają bezwzględnie tego rozwiązania przydatnego w sytuacjach awaryjnych, a przynajmniej nie tak bardzo, jak ich pełnowymiarowe obszerne „kuzynki”. Podobnie jest w przypadku kamizelki płytowej MBAV, od lat noszonej w wojskach specjalnych USA.

W MMAC nie zobaczymy ponadto wyścielenia spodniej strony kamizelki siatką dystansową, której zdaniem jest umożliwienie cyrkulacji powietrza pod kamizelką. Docelowi użytkownicy konstrukcji Dana Gallo uznali, że jest to zbyteczny element, który może gromadzić zanieczyszczenia. Podobnie dla idei odchudzenia i uproszczenia budowy kamizelki poświęcono nawet lamówki, którymi mogłyby być wykończone szwy, co jednak ma znaczenie jedynie estetyczne.

Dodatki, kieszenie
Są sytuacje, gdy użytkownik lekkiej kamizelki płytowej zapragnie zwiększyć swoją ochronę przed szrapnelami i rykoszetami, ale nie zechce lub nie będzie mógł przebrać się w większą kamizelkę pełnowymiarową. Na taką ewentualność MMAC jest przygotowana. Eagle Industries zaopatrzył ją w możliwość dołączenia do niej dodatkowych odłamkoodpornych osłon podbrzusza i ramion. Ponadto można w nią (a dokładnie w szelki) wczepić taśmy z klamerkami służącymi do bezpośredniego przypinania do niej małego plecaka patrolowego, bądź innych elementów wyposażenia.

Do pełnego przygotowania do bojowego użytku MMAC wymaga zamocowania na jej powierzchni kieszeni. Oferta Eagle Industries jest w tym względzie bogata, wystarczy wspomnieć tu o zestawie Tactical LCS (Load Carriage Systems), pełnym kieszeni wszelkiego rodzaju, różnego przeznaczenia. Nie sposób zatem nie wybrać z niej zestawu skonfigurowanego w zależności od osobistych preferencji użytkownika kamizelki.

Lekko podsumowując
Kamizelka MMAC zgodnie ze swoją nazwą Multi Mission Armor Carrier była projektowana jako zintegrowany system modułowego oporządzenia ochronnego, przeznaczony do noszenia podczas wykonywania różnego rodzaju misji bojowych. Przy jej analizie trzeba mieć przede wszystkim na uwadze założenia, według których powstała. A te, jak się wydaje, spełnia przyzwoicie. Jest lekka. Jej prosta konstrukcja gwarantuje niezawodność. Brak w niej efekciarstwa, ozdobników i przerostu formy nad treścią. Precyzji jej wykonania nie sposób nic zarzucić. Surowce w niej zastosowane jak przystało na Eagle Industries są najwyższej jakości. Jednocześnie nie można nie zauważyć, że kilka obszarów jej konstrukcji kryje pewne niedoskonałości, jak na przykład wspomniany kłopotliwy sposób rozpinania kamizelki. Zniechęcać też może w niej brak systemu szybkiego wypięcia. Z tych względów trudno dostrzec w niej rewolucyjny przełom w rozwoju tego typu wyposażenia. Ale też trzeba mieć jasność, że wcale nie miała nim być. Zgodnie z wolą twórcy i jej docelowych użytkowników MMAC miała być nieskomplikowaną, ale funkcjonalną, lekką, solidną kamizelką ochronną wszechstronnego użytku. I taką jest. To tłumaczy, dlaczego znalazła się w zestawie ekwipunku jednostki DEVGRU.

Galeria zdjęć

Tytuł
przejdź do galerii

Komentarze

Powiązane

Michał Uher Grupa Interwencyjna EULEX

Grupa Interwencyjna EULEX Grupa Interwencyjna EULEX

W obecnych czasach nikogo nie dziwią już zagraniczne misje pokojowe czy operacje stabilizacyjne sił zbrojnych w różnych punktach globu. W wielu z nich biorą udział nie tylko żołnierze, ale również policjanci....

W obecnych czasach nikogo nie dziwią już zagraniczne misje pokojowe czy operacje stabilizacyjne sił zbrojnych w różnych punktach globu. W wielu z nich biorą udział nie tylko żołnierze, ale również policjanci. Przykładem tego jest misja EULEX (EU Rule of Law Mission) Unii Europejskiej w Kosowie, w skład której wchodzi m.in. bardzo specyficzna policyjna jednostka specjalna, nosząca ogólną, ale mimo to dokładnie oddającą jej przeznaczenie nazwę „Grupa Interwencyjna”.

Ireneusz Chloupek ŚP. SOG (część 2)

ŚP. SOG (część 2) ŚP. SOG (część 2)

Rok 2009, kolejny rok rozwoju wielu formacji specjalnych na całym świecie w tak szczególnie sprzyjających temu czasach, przyniósł również, tuż za naszą południową granicą, wręcz odwrotny przykład zmarnowania...

Rok 2009, kolejny rok rozwoju wielu formacji specjalnych na całym świecie w tak szczególnie sprzyjających temu czasach, przyniósł również, tuż za naszą południową granicą, wręcz odwrotny przykład zmarnowania olbrzymiego potencjału czołowej jednostki elitarnej tamtejszych sił zbrojnych. Stworzona pod zwierzchnictwem czeskiej Vojenskej Policie (VP) doskonale wyszkolona i wyposażona, zdobywająca uznanie wśród zagranicznych partnerów, m.in. podczas działań bojowych w Afganistanie, jednostka operacji...

Ireneusz Chloupek Ćwiczenia WZD Karpackiego Oddziału Straży Granicznej

Ćwiczenia WZD Karpackiego Oddziału Straży Granicznej Ćwiczenia WZD Karpackiego Oddziału Straży Granicznej

Pod koniec lutego br. Sekcja Realizacji Wydziału Zabezpieczenia Działań Karpackiego Oddziału Straży Granicznej przeprowadziła ćwiczenia z udziałem śmigłowca na terenie starego szpitala w Nowym Targu. Blisko...

Pod koniec lutego br. Sekcja Realizacji Wydziału Zabezpieczenia Działań Karpackiego Oddziału Straży Granicznej przeprowadziła ćwiczenia z udziałem śmigłowca na terenie starego szpitala w Nowym Targu. Blisko 30 funkcjonariuszy WZD trenowało działania taktyczno-bojowe i ratownicze w terenie zurbanizowanym, uzupełniające podobne w masywach górskich i w rejonach cieków wodnych. Obecność śmigłowca umożliwiła doskonalenie umiejętności m.in. w zakresie różnych sposobów desantowania z powietrza oraz podejmowania...

Adam Gawron Shot Show 2010

Shot Show 2010 Shot Show 2010

Gdy w drodze z lotniska do hotelu odpowiedziałem taksówkarzowi na pytanie w jakim celu przyjechałem do miasta, stwierdził: „Shot Show? Ale ma Pan szczęście – to na pewno jakieś targi producentów wódki”....

Gdy w drodze z lotniska do hotelu odpowiedziałem taksówkarzowi na pytanie w jakim celu przyjechałem do miasta, stwierdził: „Shot Show? Ale ma Pan szczęście – to na pewno jakieś targi producentów wódki”. To jedno zdanie dosyć dobrze oddaje atmosferę Las Vegas.

Redakcja Israeli Krav Maga - broń, której nie widać

Israeli Krav Maga - broń, której nie widać Israeli Krav Maga - broń, której nie widać

Na zaproszenie Krzysztofa Sawickiego – szefa szkolenia Israeli Krav – Maga Association w Polsce, w dniach 23-24 oraz 27 stycznia br . w Warszawie odbyło się szkolenie dla etatowych instruktorów służb mundurowych...

Na zaproszenie Krzysztofa Sawickiego – szefa szkolenia Israeli Krav – Maga Association w Polsce, w dniach 23-24 oraz 27 stycznia br . w Warszawie odbyło się szkolenie dla etatowych instruktorów służb mundurowych oraz operatorów grup specjalnych wojska i policji. Tematem przewodnim szkolenia była poprawa bezpieczeństwa w czasie realizacji procedur bojowych, poprzez zastosowanie rozwiązań systemowych Israeli Krav Maga oraz trening psychofizyczny przygotowujący do działania w sytuacjach ekstremalnych.

Ireneusz Chloupek ŚP. SOG (część 1)

ŚP. SOG (część 1) ŚP. SOG (część 1)

Rok 2009, kolejny rok rozwoju wielu formacji specjalnych na całym świecie - w tak szczególnie sprzyjających temu czasach przyniósł również, tuż za naszą południową granicą, wręcz odwrotny przykład zmarnowania...

Rok 2009, kolejny rok rozwoju wielu formacji specjalnych na całym świecie - w tak szczególnie sprzyjających temu czasach przyniósł również, tuż za naszą południową granicą, wręcz odwrotny przykład zmarnowania olbrzymiego potencjału czołowej jednostki elitarnej tamtejszych sił zbrojnych. Stworzona pod zwierzchnictwem czeskiej Vojenskej Policie (VP), doskonale wyszkolona i wyposażona, zdobywająca uznanie wśród zagranicznych partnerów m.in. podczas działań bojowych w Afganistanie, jednostka operacji...

Mateusz Kurmanow Izraelskie hełmy RBH 303AU

Izraelskie hełmy RBH 303AU Izraelskie hełmy RBH 303AU

Ostatnie lata na stosunkowo ciasnym polskim rynku indywidualnych osłon balistycznych, przyniosły nieznany wcześniej rozwój oferty hełmów dostępnych dla potencjalnych użytkowników z MSWiA i wojska. Do producentów...

Ostatnie lata na stosunkowo ciasnym polskim rynku indywidualnych osłon balistycznych, przyniosły nieznany wcześniej rozwój oferty hełmów dostępnych dla potencjalnych użytkowników z MSWiA i wojska. Do producentów rodzimych, wśród których czołową pozycję zajmuje Maskpol SA, dołączyły konstrukcje światowych potentatów tej branży – amerykańskich koncernów MSA, Gentex i SDS (należącego do BAE Systems). Ofertę dodatkowo uzupełniają konstrukcje nowatorskie, choć raczej nieosiągalne ze względu na koszt –...

Mateusz J. Multarzyński Vip-owskie opancerzone samochody terenowe

Vip-owskie opancerzone samochody terenowe Vip-owskie opancerzone samochody terenowe

3 październik a 2007 roku Al-Kaida dokonała w Bagdadzie zamachu na polskiego ambasadora w Iraku – gen. broni Edwarda Pietrzyka. Kolumna samochodów wiozących ambasadora została zaatakowana za pomocą bomb...

3 październik a 2007 roku Al-Kaida dokonała w Bagdadzie zamachu na polskiego ambasadora w Iraku – gen. broni Edwarda Pietrzyka. Kolumna samochodów wiozących ambasadora została zaatakowana za pomocą bomb oraz ostrzelana z broni maszynowej. W wyniku tego zamachu zginął funkcjonariusz Biura Ochrony Rządu – plut. Bartosz Orzechowski, a czterech innych zostało rannych. Generał Pietrzyk został ciężko poszkodowany.

Ireneusz Chloupek Feniks

Feniks Feniks

Otwarcie granic Polski z innymi państwami Unii Europejskiej dla swobodnego przemieszczania się obywateli wspólnoty i przepływu towarów po pełnym przystąpieniu naszego kraju do Układu z Schengen w styczniu...

Otwarcie granic Polski z innymi państwami Unii Europejskiej dla swobodnego przemieszczania się obywateli wspólnoty i przepływu towarów po pełnym przystąpieniu naszego kraju do Układu z Schengen w styczniu 2008 r., wiązało się z koniecznością dostosowania struktur służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i porządek publiczny do związanych z tym nowych wyzwań. W Straży Granicznej jednym z najważniejszych posunięć w tym zakresie było utworzenie w Komendzie Głównej nowej jednostki organizacyjnej pod...

Andrzej Krugler Święto 1. Pułku Specjalnego Komandosów

Święto 1. Pułku Specjalnego Komandosów Święto 1. Pułku Specjalnego Komandosów

8 października br., jak co roku, w 1. Pułku Specjalnym Komandosów w Lublińcu odbyły się uroczystości związane ze Świętem Pułku. W tym roku przypadła 16. rocznica sformowania jednostki (pułk został sformowany...

8 października br., jak co roku, w 1. Pułku Specjalnym Komandosów w Lublińcu odbyły się uroczystości związane ze Świętem Pułku. W tym roku przypadła 16. rocznica sformowania jednostki (pułk został sformowany w 1993 roku, a wyróżniającą nazwę Komandosów otrzymał w 1995 roku). W porównaniu do zeszłorocznej 15. rocznicy, która dzięki obecności Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego miała szczególny charakter, tegoroczna miała skromniejszą oprawę, jednak nie zabrakło na niej zarówno znamienitych gości jak...

Hubert Rogacewicz Kamizelka dla Formozy

Kamizelka dla Formozy Kamizelka dla Formozy

Morska Jednostka Działań Specjalnych „Formoza” należy do najbardziej tajemniczych spośród polskich jednostek specjalnych. Tym bardziej pragniemy uchylić nieco rąbka tajemnicy i przedstawić wyposażenie...

Morska Jednostka Działań Specjalnych „Formoza” należy do najbardziej tajemniczych spośród polskich jednostek specjalnych. Tym bardziej pragniemy uchylić nieco rąbka tajemnicy i przedstawić wyposażenie tej formacji.

Mateusz J. Multarzyński XVII MSPO - targi czasu kryzysu

XVII MSPO - targi czasu kryzysu XVII MSPO - targi czasu kryzysu

Tegoroczna XVII edycja Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach upłynęła w cieniu dwóch wydarzeń: światowego kryzysu ekonomicznego i pożaru głównej hali F kieleckiego centrum wystawienniczego,...

Tegoroczna XVII edycja Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach upłynęła w cieniu dwóch wydarzeń: światowego kryzysu ekonomicznego i pożaru głównej hali F kieleckiego centrum wystawienniczego, który wybuchł w przeddzień otwarcia salonu. Kryzys ekonomiczny, który wyraźnie dotknął przemysł zbrojeniowy, spowodował, że w tegorocznym MSPO wzięło udział ponad 100 firm mniej niż w edycji z 2008 roku. Z kolei pożar głównej hali wystawienniczej zmusił niektóre firmy do wycofania się z targów,...

Mateusz Kurmanow ALP TBV – czeski pomysł na kamizelkę zintegrowaną

ALP TBV – czeski pomysł na kamizelkę zintegrowaną ALP TBV – czeski pomysł na kamizelkę zintegrowaną

Od chwili, gdy z końcem lat 90. XX wieku ruszyła „modułowa rewolucja” w dziedzinie oporządzenia wojskowego i policyjnego, nieustannie trwa podnoszenie poprzeczki, jeśli chodzi o standardy wyposażenia....

Od chwili, gdy z końcem lat 90. XX wieku ruszyła „modułowa rewolucja” w dziedzinie oporządzenia wojskowego i policyjnego, nieustannie trwa podnoszenie poprzeczki, jeśli chodzi o standardy wyposażenia. Pierwotnie do pozyskania miana „nowoczesnego” wystarczało samo zastosowanie systemu modułowego montażu kieszeni na oporządzeniu, później rozpowszechniły się modułowe kamizelki zintegrowane, a od 2003/2004 r. wprowadzono na większą skalę systemy QR – co wpłynęło na bezpieczeństwo użytkowników i szybkość...

Andrzej Krugler Tyczka pneumatyczna VerTmax

Tyczka pneumatyczna VerTmax

Jednym z trudniejszych wyzwań, z jakimi muszą zmierzyć się operatorzy jednostek specjalnych, jest abordaż jednostki pływającej z wody. Wysoka, płaska burta, metalowe relingi, wzburzone morze, to tylko...

Jednym z trudniejszych wyzwań, z jakimi muszą zmierzyć się operatorzy jednostek specjalnych, jest abordaż jednostki pływającej z wody. Wysoka, płaska burta, metalowe relingi, wzburzone morze, to tylko kilka z przeciwności, jakie muszą oni pokonać próbując dostać się na pokład statku, okrętu lub promu. Wpływ na sukces takiej operacji ma zarówno wyszkolenie, jak i specjalistyczny sprzęt.

Mateusz Kurmanow VELOCIRAPTOR – pierwsza odsłona

VELOCIRAPTOR – pierwsza odsłona VELOCIRAPTOR – pierwsza odsłona

Gdy jesienią 2008 roku, jeszcze na łamach poprzednika SPECIAL OPS opisywałem okoliczności powstania kamizelki Raptor, wprowadzanej wówczas na wyposażenie WZS BOR, już pojawiały się pierwsze pomysły dotyczące...

Gdy jesienią 2008 roku, jeszcze na łamach poprzednika SPECIAL OPS opisywałem okoliczności powstania kamizelki Raptor, wprowadzanej wówczas na wyposażenie WZS BOR, już pojawiały się pierwsze pomysły dotyczące stworzenia kompletnego systemu wyposażenia i osłon balistycznych, którego poszczególne elementy pozwalałyby na spełnienie wymagań formacji specjalnych w Polsce. Dziś, po oficjalnej premierze Velociraptora na MSPO 2010, jako jego współtwórca postaram się możliwie obiektywnie przedstawić okoliczności...

Ireneusz Chloupek Zasięg rośnie! (część 1)

Zasięg rośnie! (część 1) Zasięg rośnie! (część 1)

W styczniu br. snajperzy US Army w Afganistanie otrzymali do rąk pierwsze egzemplarze dalece zmodernizowanych karabinów M24, dostosowanych do wzmocnionej amunicji, dzięki której ich zasięg ognia skutecznego...

W styczniu br. snajperzy US Army w Afganistanie otrzymali do rąk pierwsze egzemplarze dalece zmodernizowanych karabinów M24, dostosowanych do wzmocnionej amunicji, dzięki której ich zasięg ognia skutecznego wzrósł o około 50 procent. Jeszcze większe wymagania postawiły pod tym względem amerykańskie siły specjalne, poszukujące nowej broni wyborowej w ramach programu Precision Sniper Rifle.

Andrzej Krugler Mały gigant

Mały gigant Mały gigant

Możliwość wykorzystania okien jako dodatkowych punktów wejścia do szturmowanego pomieszczenia może stać się czynnikiem wpływającym na uzyskanie zaskoczenia i przewagi taktycznej, potrzebnych do skutecznego...

Możliwość wykorzystania okien jako dodatkowych punktów wejścia do szturmowanego pomieszczenia może stać się czynnikiem wpływającym na uzyskanie zaskoczenia i przewagi taktycznej, potrzebnych do skutecznego rozstrzygnięcia szturmu. Aby dostać się do otworów okiennych na wyższych kondygnacjach, niezbędne jest wykorzystanie technik linowych lub hydraulicznych ramp montowanych na pojazdach („SPECIAL OPS” 7/8 (5) 2010), jednak do tych na parterze lub pierwszym piętrze można z powodzeniem użyć tradycyjnych...

Andrzej Krugler IWA 2011

IWA 2011 IWA 2011

Już po raz trzydziesty ósmy Norymberga stała się miejscem organizacji największej na naszym kontynencie imprezy targowej, poświęconej broni strzeleckiej i wszystkiemu, co z nią związane. IWA&Outdoor Classics,...

Już po raz trzydziesty ósmy Norymberga stała się miejscem organizacji największej na naszym kontynencie imprezy targowej, poświęconej broni strzeleckiej i wszystkiemu, co z nią związane. IWA&Outdoor Classics, która odbyła się w dniach 11-14 marca, przyciągnęła ponad 35 200 zwiedzających, którzy mogli zapoznać się z ofertą aż 1166 wystawców. Impreza skierowana głównie do strzelców sportowych i myśliwych, posiada jednak część specjalistyczną o nazwie Law Enforcement at IWA, skupiającą firmy oferujące...

Andrzej Krugler Aktywna ochrona

Aktywna ochrona Aktywna ochrona

Słuch jest jednym z podstawowych zmysłów człowieka, które ułatwiają mu orientację w przestrzeni, i jednym z zasadniczych, jeśli chodzi o porozumiewanie się. Dlatego niezmiernie ważna jest jego ochrona,...

Słuch jest jednym z podstawowych zmysłów człowieka, które ułatwiają mu orientację w przestrzeni, i jednym z zasadniczych, jeśli chodzi o porozumiewanie się. Dlatego niezmiernie ważna jest jego ochrona, o którą szczególnie trzeba zadbać m.in. podczas działań wojskowych czy policyjnych grup specjalnych, w czasie których huk wystrzałów, użycie granatów oszałamiających czy materiałów wybuchowych może prowadzić do trwałego uszkodzenia słuchu. Jak to jednak zrobić przy konieczności zapewnienia jednocześnie...

Mateusz Kurmanow Strzały w ciemnościach - termowizja

Strzały w ciemnościach - termowizja Strzały w ciemnościach - termowizja

Wraz z rozwojem i rosnącymi możliwościami kolejnych generacji urządzeń noktowizyjnych, ewolucji ulega także taktyka działania z ich użyciem – zmieniają się możliwości prowadzenia ognia z broni ręcznej,...

Wraz z rozwojem i rosnącymi możliwościami kolejnych generacji urządzeń noktowizyjnych, ewolucji ulega także taktyka działania z ich użyciem – zmieniają się możliwości prowadzenia ognia z broni ręcznej, identyfikacji swój-obcy (IFF), oznaczania celów, aż po zaawansowane systemy transmisji danych taktycznych, obrazu czy odwzorowania sytuacji. Skok technologiczny i rozpowszechnienie indywidualnej noktowizji wśród komponentów bojowych sił regularnych sprawiły, że wszelkiego rodzaju noktowizory nie stanowią...

Adam Dubiel Tasmański Tygrys pierwszej pomocy

Tasmański Tygrys pierwszej pomocy Tasmański Tygrys pierwszej pomocy

Ratownik taktyczny niesie pierwszą pomoc medyczną w czasie działań bojowych. Niesie ją w potencjale swoich umiejętności i w arsenale posiadanych przy sobie środków i narzędzi służących ratowaniu zdrowia...

Ratownik taktyczny niesie pierwszą pomoc medyczną w czasie działań bojowych. Niesie ją w potencjale swoich umiejętności i w arsenale posiadanych przy sobie środków i narzędzi służących ratowaniu zdrowia i życia. Ze względu na działanie w środowisku taktycznym, często w zagrożeniu, niejednokrotnie zdany jest jedynie na siebie i swój ekwipunek, przenoszony najczęściej w apteczce plecakowej. Dlatego tak niezmiernie ważna jest jej konstrukcja i cechy użytkowe. Nie może to być prosty pojemnik na środki...

Bartosz Szołucha Vectronix TACS-M

Vectronix TACS-M Vectronix TACS-M

Urządzenia noktowizyjne w siłach zbrojnych nie są już żadnym luksusem typowym dla sił specjalnych, a raczej minimalnym standardem. Ich ograniczenia są powszechnie znane – ze względu na swoją zasadę działania,...

Urządzenia noktowizyjne w siłach zbrojnych nie są już żadnym luksusem typowym dla sił specjalnych, a raczej minimalnym standardem. Ich ograniczenia są powszechnie znane – ze względu na swoją zasadę działania, wzmocnienie światła szczątkowego, w warunkach całkowitego braku światła wymagają dodatkowego podświetlania promieniowaniem podczerwonym, aby uzyskać jakikolwiek obraz. Nie będą też dobrze funkcjonować w warunkach zadymienia czy zapylenia. Tych konkretnych wad nie mają urządzenia termowizyjne,...

Bartosz Szołucha TT Transporter

TT Transporter TT Transporter

Ilość wyposażenia indywidualnego wykorzystywanego przez żołnierzy oraz funkcjonariuszy służb mundurowych jest z reguły dość znaczna. Choć kamizelki balistyczne i oporządzenie stają się coraz lżejsze -...

Ilość wyposażenia indywidualnego wykorzystywanego przez żołnierzy oraz funkcjonariuszy służb mundurowych jest z reguły dość znaczna. Choć kamizelki balistyczne i oporządzenie stają się coraz lżejsze - problem pojawia się, gdy zachodzi potrzeba przemieszczenia oddziału czy zespołu na dużą odległość, na przykład na szkolenie. Ten cały „szpej” trzeba gdzieś zmieścić – kraciastych toreb rodem z bazarów nikt wykorzystywać przecież nie będzie.

Andrzej Krugler, Bartosz Szołucha AirFrame Crye Precision vs. Fast Ops-Core

AirFrame Crye Precision vs. Fast Ops-Core AirFrame Crye Precision vs. Fast Ops-Core

Firma Crye Precision, słynąca z innowacyjnych i nieortodoksyjnych rozwiązań w dziedzinie wyposażenia indywidualnego, nie raz gościła już na łamach SPECIAL OPS. Tym razem, jako pierwsi w Polsce i nieliczni...

Firma Crye Precision, słynąca z innowacyjnych i nieortodoksyjnych rozwiązań w dziedzinie wyposażenia indywidualnego, nie raz gościła już na łamach SPECIAL OPS. Tym razem, jako pierwsi w Polsce i nieliczni na świecie, prezentujemy całkowicie nowe podejście do tematu hełmów balistycznych – Crye Precision AirFrame. Zaprezentowany publicznie po raz pierwszy w 2010 r. na targach SHOT Show i wzbudzający ogromne zainteresowanie od tego czasu AirFrame zawdzięcza swą unikalną, wręcz futurystyczną konstrukcję...

Najnowsze produkty i technologie

Mariusz H. BATES Rush Shield Mid E01044 i E01045 DRYGuard

BATES Rush Shield Mid E01044 i E01045 DRYGuard BATES Rush Shield Mid E01044 i E01045 DRYGuard

Dobre, solidnie wykonane, z wysokiej jakości materiałów obuwie to niezaprzeczalnie bardzo ważny element ubioru. Od strony anatomicznej, stopa to pierwszy amortyzator w układzie ruchu człowieka, dzięki...

Dobre, solidnie wykonane, z wysokiej jakości materiałów obuwie to niezaprzeczalnie bardzo ważny element ubioru. Od strony anatomicznej, stopa to pierwszy amortyzator w układzie ruchu człowieka, dzięki unikalnej konstrukcji kostno-stawowo-więzadłowo-mięśniowej. Odpowiednie wyprofilowanie podeszwy oraz wkładki stanowi podstawę wzmacniającą utrzymanie sklepienia stopy i ochronę przed urazami.

Militaria.pl Z Helikonem w terenie, czyli bezpieczne biwakowanie

Z Helikonem w terenie, czyli bezpieczne biwakowanie Z Helikonem w terenie, czyli bezpieczne biwakowanie

Biwakowanie to okazja do oderwania się od codziennej rutyny i zresetowania w otoczeniu dzikiej przyrody. Jednak podstawą udanego i bezpiecznego biwaku jest przede wszystkim wiedza o tym, jak i gdzie biwakować,...

Biwakowanie to okazja do oderwania się od codziennej rutyny i zresetowania w otoczeniu dzikiej przyrody. Jednak podstawą udanego i bezpiecznego biwaku jest przede wszystkim wiedza o tym, jak i gdzie biwakować, a także jaki sprzęt ze sobą zabrać.

BMF Centrum Specjalistycznego Sprzętu Mobilnego Profesjonalne rozwiązania dla służb od Winmate

Profesjonalne rozwiązania dla służb od Winmate Profesjonalne rozwiązania dla służb od Winmate

Firma BMF od 1998 roku dostarcza rozwiązania w dziedzinie specjalistycznego sprzętu mobilnego. To sprzęt dostosowany do pracy w trudnych i niekiedy bardzo wymagających warunkach. Od lat produkty oferowane...

Firma BMF od 1998 roku dostarcza rozwiązania w dziedzinie specjalistycznego sprzętu mobilnego. To sprzęt dostosowany do pracy w trudnych i niekiedy bardzo wymagających warunkach. Od lat produkty oferowane przez BMF trafiają m.in. do pojazdów wojskowych i specjalnych.

Radosław Tyślewicz MOSKITO TI - szwajcarska precyzja znowu w natarciu

MOSKITO TI - szwajcarska precyzja znowu w natarciu MOSKITO TI - szwajcarska precyzja znowu w natarciu

Francuski koncern zbrojeniowy Safran Defense po premierze swojego urządzenia na targach Eurosatory w Paryżu w 2014 r. oraz w Polsce podczas VII Międzynarodowych Targów Techniki i Wyposażenia Służb Policyjnych...

Francuski koncern zbrojeniowy Safran Defense po premierze swojego urządzenia na targach Eurosatory w Paryżu w 2014 r. oraz w Polsce podczas VII Międzynarodowych Targów Techniki i Wyposażenia Służb Policyjnych oraz Formacji Bezpieczeństwa Państwa Europoltech 2015, wprowadzał go w ostatnich latach na wyposażenie kolejnych armii świata. MOSKITO TI to produkt szwajcarskiej spółki Safran Vectronix AG, producenta specjalistycznego sprzętu optoelektronicznego – między innymi dalmierzy Vector (IV, 21, 23,...

trzypiora.pl Czym powinna cechować się kamizelka taktyczna dla ratownika medycznego?

Czym powinna cechować się kamizelka taktyczna dla ratownika medycznego? Czym powinna cechować się kamizelka taktyczna dla ratownika medycznego?

Jeśli zastanawiasz się nad optymalnym rozwiązaniem w kontekście swojego wyposażenia jako ratownika medycznego podczas akcji, z pewnością na myśl przychodzi Ci kamizelka taktyczna. Czego powinieneś od niej...

Jeśli zastanawiasz się nad optymalnym rozwiązaniem w kontekście swojego wyposażenia jako ratownika medycznego podczas akcji, z pewnością na myśl przychodzi Ci kamizelka taktyczna. Czego powinieneś od niej wymagać? Co najbardziej się przyda? Co jest koniecznością? Jaka kamizelka taktyczna spełni wszystkie stawiane jej wymagania?

Militaria.pl Linie oporządzenia - jak efektywnie zarządzać ekwipunkiem?

Linie oporządzenia - jak efektywnie zarządzać ekwipunkiem? Linie oporządzenia - jak efektywnie zarządzać ekwipunkiem?

Rozsądne rozłożenie ekwipunku może nie być łatwą sprawą, szczególnie kiedy bagażu jest sporo. Jednym z najlepszych sposobów na rozplanowanie umiejscowienia przedmiotów jest stosowanie się do zasad linii...

Rozsądne rozłożenie ekwipunku może nie być łatwą sprawą, szczególnie kiedy bagażu jest sporo. Jednym z najlepszych sposobów na rozplanowanie umiejscowienia przedmiotów jest stosowanie się do zasad linii oporządzenia.

Radosław Tyślewicz Buty Bates EO3882 GX X2 Tall Side Zip

Buty Bates EO3882 GX X2 Tall Side Zip Buty Bates EO3882 GX X2 Tall Side Zip

Buty Bates EO3882 GX X2 Tall Side Zip testowaliśmy już dla was w warunkach trekkingowo-desantowych na polskim wybrzeżu („SPECIAL OPS” 3/2023). Jest to obuwie taktyczne przeznaczone do pracy w klimacie...

Buty Bates EO3882 GX X2 Tall Side Zip testowaliśmy już dla was w warunkach trekkingowo-desantowych na polskim wybrzeżu („SPECIAL OPS” 3/2023). Jest to obuwie taktyczne przeznaczone do pracy w klimacie zimnym i wilgotnym, jaki panuje w Europie Środkowej i Północnej. Sprawdziły się przy zadaniach linowych oraz na portowych nabrzeżach i pokładach łodzi typu RIB. Nadszedł czas na weryfikację tego modelu w bardziej typowych dla Polski i całej niziny europejskiej warunkach, czyli w lesie i na niskich pagórkach.

Transactor Security Sp. z o.o. Zastosowanie bezzałogowych statków powietrznych kategorii VTOL w ochronie granic państwowych

Zastosowanie bezzałogowych statków powietrznych kategorii VTOL w ochronie granic państwowych Zastosowanie bezzałogowych statków powietrznych kategorii VTOL w ochronie granic państwowych

Ochrona granic stanowi jedną z podstawowych funkcji państwa. Ich nienaruszalność jest ważnym czynnikiem zapewnienia bytu narodowego i suwerenności kraju. Każde państwo dysponuje określoną organizacją do...

Ochrona granic stanowi jedną z podstawowych funkcji państwa. Ich nienaruszalność jest ważnym czynnikiem zapewnienia bytu narodowego i suwerenności kraju. Każde państwo dysponuje określoną organizacją do ochrony swoich granic, albowiem jest to jeden z najważniejszych czynników, które mają duży wpływ na bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne.

Dariusz Leżała, Transactor Security Sp. z o.o. Przenośne systemy rentgenowskie w rozpoznaniu zagrożeń CBRN-E

Przenośne systemy rentgenowskie w rozpoznaniu zagrożeń CBRN-E Przenośne systemy rentgenowskie w rozpoznaniu zagrożeń CBRN-E

Rozpoznanie i neutralizacja zagrożeń CBRN-E, do których zaliczamy zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne, nuklearne oraz zagrożenia związane z materiałami i urządzeniami wybuchowymi, wymaga ciągłego...

Rozpoznanie i neutralizacja zagrożeń CBRN-E, do których zaliczamy zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne, nuklearne oraz zagrożenia związane z materiałami i urządzeniami wybuchowymi, wymaga ciągłego rozwoju sprzętu specjalistycznego umożliwiającego ich ujawnienie i identyfikację. Naprzeciw tym wymogom wychodzi firma Transactor Security Sp. z o.o., która w ofercie ma najnowsze rozwiązania sprzętowe firm VIDISCO Ltd. oraz Viken Detection.

Copyright © 2004-2019 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
Special-Ops

Ta witryna wykorzystuje pliki cookies do przechowywania informacji na Twoim komputerze. Pliki cookies stosujemy w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. W każdym momencie możesz dokonać zmiany ustawień przeglądarki dotyczących cookies. Nim Państwo zaczną korzystać z naszego serwisu prosimy o zapoznanie się z naszą polityką prywatności oraz Informacją o Cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności oraz Informacji o Cookies. Administratorem Państwa danych osobowych jest Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.K., nr KRS: 0000537655, z siedzibą w 04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18, tel. +48 22 810-21-24, właściciel strony www.special-ops.pl. Twoje Dane Osobowe będą chronione zgodnie z wytycznymi polityki prywatności www.special-ops.pl oraz zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r i z Ustawą o ochronie danych osobowych Dz.U. 2018 poz. 1000 z dnia 10 maja 2018r.