Komandosi – krótka historia początków alianckich jednostek specjalnych

Commando - to portugalskie słowo oznaczające rozkaz. Obecne znaczenie tego słowa pochodzi od burskich partyzanckich oddziałów konnych o charakterze milicyjnym walczących z armią brytyjską podczas tzw. wojen burskich na przełomie XIX i XX wieku zadających przeciwnikowi duże straty. Oddziały te nazywane były kommando. Podobnie, Commando,  nazywali swoje oddziały Brytyjczycy tworzone podczas II wojny światowej służące do wykonywania śmiałych akcji na terenach okupowanych przez wroga przy użyciu niewielkich środków. Zadania te miały mieć także wydźwięk czysto propagandowy. Jednostki komandosów powstają z początkiem II wojny światowej w Wielkiej Brytanii. 18 czerwca 1939 roku powstaje raport mówiący o możliwości tworzenia oddziałów partyzanckich wspierających działania regularnych sił wojskowych. Skoordynowanie działań partyzantów oraz głównych sił wojskowych może przynieść daleko idące korzyści – tak twierdził twórca raportu mjr Holland z Brytyjskiego Sztabu Generalnego. Raport przypadł do gustu jego przełożonym, którzy awansowali go do stopnia pułkownika i pozwolili wcielać w życie zawarte tam idee. W kwietniu 1940 roku zaczyna tworzyć 10 samodzielnych kompanii partyzanckich zwanych „Independent Companies” lub „Guerilla Companies”. Zwano je także „Special Infantry Companies” – czyli specjalne kompanie piechoty. Na dowódcę tej formacji zostaje powołany ppłk Colin Gubbins – późniejszy twórca SOE (Special Operations Executive).

Żołnierzami kompanii samodzielnych zostawali tylko ochotnicy rekrutowani z brytyjskiej armii terytorialnej. Zostały one sformowane w kwietniu 1940 roku i liczyły po 21 oficerów oraz 268 podoficerów i żołnierzy każdy. Uzbrojenie w tym czasie stanowiła tylko lekka broń: kbk Lee-Enfield No 4 oraz rkm-y „Bren” stanowiące broń zespołową. Żeby podnieść wartość bojową samodzielnych kompanii w jej skład zostali włączeni eksperci do walki w górach. Zostali oni ściągnięci w liczbie 20  z Indii. Mieli oni za zadanie uczyć komandosów taktyki walki w górach. W maju 1940 r. kompanie 1 – 5 zostają wysłane do Norwegii w celu niszczenia niemieckich linii komunikacyjnych oraz połączeń ze Szwecją. Jednakże sytuacja zmusza ich do działań, jako piechota w ramach sił brytyjskich. W końcu maja kompanie zostają ewakuowane do Wielkiej Brytanii. Jednocześnie w Imperialnym Sztabie Generalnym ppłk Dudley Clarke przedstawia propozycję wykorzystania małych, szybkich, dobrze wyszkolonych oddziałów i wyposażonych w lekką broń do działań na terenach opanowanych przez Niemców. Taktyka „uderz i uciekaj” znana była sztabowcom z historii wcześniejszych wojen. Pomysł ten dociera do premiera Winstona Churchilla i przypadł mu do gustu, także ze względu na propagandowy wydźwięk takich operacji. W nocy z 2 na 3 czerwca 1940 r. trzej oficerowie angielscy z sekcji płk Hollanda Limitery Intelligence Research dokonuje dywersji na francuskim wybrzeżu. Po dopłynięciu trawlerem Royal Navy w pobliżu francuskiego wybrzeża docierają następnie w okolice Boulogne i Etaples. W Harfluer podpalają 200 ton zapasów niemieckiego paliwa i szczęśliwie wracają do Wielkiej Brytanii 10 czerwca. 8 czerwca 1940 r. Churchill podpisuje zgodę na tworzenia specjalnych oddziałów szturmowych zwanych „Leopardami” i wyraża zgodę na to, żeby nowo tworzone oddziały nosiły nazwę „Commando”. Warunkami, jakie jednak postawił było to, że nowo powstające oddziały nie osłabią wojsk przeznaczonych do obrony kraju i będą używać jak najmniej broni ciężkiej. Kandydaci do służby w oddziałach komandosów musieli posiadać: przeszkolenie wojskowe, dobrą kondycję fizyczną i psychiczną, umiejętność pływania, odporność na chorobę morską. Latem 1940 r. utworzono „Commanda”: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9 liczące po około 500 osób. Początkowo brak wypracowanych metod szkoleniowych zastępowano zdobywaniem doświadczenia w walce oraz w drodze eksperymentów. Brakowało także odpowiedniego sprzętu pływającego a także broni (posiadano 40 szt. pistoletów maszynowych „Thompson”). Brak koordynacji między poszczególnymi rodzajami wojsk wymusił utworzenie Combined Operation Headquarters (Kwatery Głównej Operacji Połączonych). Miała za zadanie usprawnienie działań między rodzajami wojsk i poprawienie skuteczności działań komandosów.

Początki brytyjskich jednostek specjalnych nie były wcale łatwe (mogą to powiedzieć chyba wszyscy, którzy tworzyli jednostki specjalne, w jakimkolwiek kraju). Braki sprzętu, braki odpowiedniego programu szkoleniowego, nie zawsze odpowiednie decyzje, co do przeznaczenia żołnierzy powodowały duże straty kadrowe w czasie akcji. Na początku tworzenia jednostek filmem szkoleniowym był film opowiadający o oddziale myśliwych i traperów walczących z Indianami i Francuzami w Ameryce Północnej w połowie XVII w. Film ten nosił nazwę „Rogers Ranwers”. Czasami komandosów dołączano do jednostek piechoty ażeby uzupełnić stany kadrowe, jak to miało miejsce z komandosami wysłanymi do Norwegii. Nie zawsze potrafiono wykorzystać ich umiejętności i zdolność bojową. Nie wszyscy wyżsi rangą oficerowie patrzyli przychylnym okiem na komandosów. W ich obronie wystąpił sam premier Churchill pisząc list do Anthony Edena, ówczesnego ministra spraw zagranicznych, w dniu 25 VIII 1940r., w którym bronił nowo powstałe jednostki.

Pierwszy ośrodek szkoleniowy dla komandosów (Combined Training Center) powstaje w październiku1940 r. w Szkocji w miejscowości Achnacarry. Jednocześnie opracowany zostaje jednolity plan szkoleniowy dopracowane zostaje wyposażenie. W trakcie morderczego treningu stawiano na doskonałą sprawność fizyczną, psychikę, znajomość sprzętu własnego i nieprzyjaciela, umiejętność strzelania z każdej pozycji z naciskiem na strzelanie z biodra, umiejętność przetrwania w terenie, walkę wręcz, żeglarstwo, wspinaczkę, lądowanie pod ogniem nieprzyjaciela i wiele innych specjalistycznych umiejętności. 

Udane operacje w wykonaniu komandosów w Europie powodują, że powołuje się te specjalne formacje także na innych frontach działań wojennych. Już w lipcu 1940 r. Brytyjskie Ministerstwo Wojny wydaje polecenie Kwaterze Głównej Sił Lądowych na Środkowym Wschodzie stworzenia oddziałów komandosów. Komandosi działają na wszystkich frontach drugiej wojny światowej począwszy od Europy poprzez Afrykę, Bliski i Daleki Wschód. 

Polacy także mieli swój wkład w działalności jednostek specjalnych typu Commando. Ale o tym będzie inny artykuł.

Wkład wojsk specjalnych w zwycięstwo Aliantów w II wojnie światowej był duży, nie był to udział tak wielki jak w kolejnych wojnach ale trzeba

Tylko o części akcji w wykonaniu brytyjskich (i nie tylko) komandosów możemy przeczytać w dostępnej w Polsce literaturze. Jedną z nich jest książka Marcina Królikowskiego – „Komandosi” wydana przez Wydawnictwo Lampart w 1994 roku. Wszystkich, których interesuje ta tematyka zachęcam do przeczytania wymienionej pozycji – na allegro można ją nabyć w dosyć przystępnej cenie.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!