M-ATV dla wojsk specjalnych

Na uroczystości obecni byli m.in. podsekretarz stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Maciej Jankowski, ambasador Stanów Zjednoczonych Stephen D. Mull, Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych gen. bron. pil. Lech Majewski, Inspektor Wojsk Specjalnych gen. dyw. Piotr Patalong oraz dowódca JW „Nil” płk Mirosław Krupa.

W jej trakcie ambasador Mull, jako reprezentant amerykańskiej administracji, wręczył gen. Patalongowi oraz płk. Krupie symboliczny klucz do M-ATV.

Wozy te zostały zaproponowane nieodpłatnie MON-owi w maju 2014 roku („SPECIAL OPS” 4/2014) przez Defense Security Cooperation Agency (DSCA), odpowiedzialną za koordynację z ramienia Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych zagranicznej współpracy wojskowej.

M-ATV z drugiej ręki

Polskie M-ATV nie są fabrycznie nowe i pochodzą z pierwszych partii produkcyjnych z lat 2009–2010. Pierwotnie zostały dostarczone przez Oshkosh Defense w wersji M1240 jednostkom US Army operującym w Afganistanie, skąd trafiły, na koszt strony amerykańskiej, do naszego kraju. Nie były one jednak intensywnie eksploatowane i ich przebiegi wynoszą od 500 do 5000 mil. Warto również podkreślić, że do Polski nie trafiły przypadkowe wozy ze składu, tylko egzemplarze wybrane przez przedstawicieli Wojsk Specjalnych.

Wszystkie one przeszły, w trakcie użytkowania przez US Army, modernizację do standardu M1240A1, polegającą na instalacji dodatkowego zestawu osłon przeciwminowych UIK (Underbody Improved Kit), który w liczbie 8000 szt. został do tej pory wyprodukowany i zamontowany zarówno na nowych pojazdach, jak i używanych już w warunkach bojowych. Wozy wyposażone w UIK wyróżniają m.in. większe koła w rozmiarze 16.00R20, dodatkowy deflektor pod ramą podwozia, czy ulepszone opancerzenie wnęk kół.

Przed wysłaniem do naszego kraju wszystkie M-ATV przeszły w Afganistanie również przeglądy techniczne.

Przekazane wozy pozbawione są specjalistycznego wyposażenia elektronicznego, jak środki łączności czy tzw. jammery (zagłuszarki zdalnie sterowanych drogą radiową zapalników IED) oraz przeznaczonych do nich anten (pozostały oczywiście wszelkie uchwyty i montaże).

Według informacji DSCA, wartość pakietu przekazanego Polsce oszacowano na ponad 7,7 mln USD, dla porównania cena katalogowa nowych pojazdów wyniosłaby według cen zakupu 25,8 mln USD.

Przekazanym Polsce pojazdom towarzyszy pakiet części o wartości 1 mln USD oraz grant na zakupy części i materiałów eksploatacyjnych również o wartości 1 mln USD.

JW „Nil” odpowiedzialna jest za przyjęcie i wdrożenie M-ATV do eksploatacji w Wojskach Specjalnych. Choć wielu naszych żołnierzy miało już styczność z tymi wozami w Afganistanie, to w szkoleniu kierowców oraz obsłudze technicznej pomagają Polakom amerykańscy instruktorzy.

Z uwagi na fakt, że w konstrukcji M-ATV użytych zostało wiele podzespołów z rynku cywilnego (tzw. COTS – Commercial off-the-shelf) planowane jest pozyskiwanie części zamiennych z rynku poprzez otwarte postępowania przetargowe, co może przełożyć się na obniżenie kosztów eksploatacji. Jedynie zawieszenie TAK-4 oraz rozwiązania konstrukcyjne kabiny-cytadeli i osłon balistycznych oraz przeciwminowych chronione są patentami i ich naprawy czy wymiana części i podzespołów będą wiązały się z koniecznością dokonania zakupów u producenta pojazdów – firmy Oshkosh Defense. Choć z drugiej strony, pewne elementy, jak np. amortyzatory hydrauliczne czy sprężyny śrubowe, to produkty „z półki”, od zewnętrznych poddostawców, odpowiednio tylko zmodyfikowane i dostosowane do wymagań producenta pojazdu.

W zakresie doposażenia wozów w specjalistyczne wyposażenie i uzbrojenie też nie powinno być większych trudności, gdyż większość tego, które jest używane przez polskie jednostki specjalne, jest taka sama lub podobna do zamontowanego pierwotnie. Dowodem tego było uzbrojenie prezentowanych podczas uroczystości M-ATV w znajdujące się na stanie JW „Nil” wkm-y M2, rkm Minimi oraz granatnik automatyczny Mk19. Jedynie może wewnętrzne uchwyty na broń indywidualną załogi mogą wymagać dostosowania do używanych przez Wojska Specjalne karabinków HK-416.

Prawie jak SFV

Jak już wspomniano, wszystkie 45 szt. pozyskanych M-ATV to wersja podstawowa M1240A1, różniąca się od tej przeznaczonej do działań specjalnych – M1245 M-ATV SFV (Special Forces Vehicle). Teoretycznie możliwe jest skorzystanie z pakietu modernizacyjnego, który znajduje się w ofercie firmy Oshkosh Defense i obejmuje większość elementów zastosowanych w wozach M1245, a który ma na celu zwiększenie przydatności pojazdów do realizacji szerokiego spektrum zadań i zniwelować ich podstawowe wady. W jego skład wchodzą elementy istotne z punktu widzenia przyszłych użytkowników z jednostek specjalnych, jak:

• właz/drzwi umożliwiające dostęp do przestrzeni ładunkowej z wnętrza kabiny,
• większe przednie okna (takie jak w wersji SFV),
• reflektory na podczerwień (IR) przeznaczone do prowadzenia pojazdu w goglach noktowizyjnych,
• zwiększona liczba miejsc przeznaczonych na zapasową amunicję,
• osłona skrzyni ładunkowej z szynami montażowymi.

W ramach pakietu modernizacyjnego oferowane są również tłumiki końcowe w układzie wydechowym zmniejszające sygnaturę dźwiękową pojazdu, których nie montowano na opuszczających fabrykę bazowych M1240, ale zostały w nie wyposażone M-ATV dostarczone do Polski.

Przypomnijmy, że wozy w wersji SFV były prezentowane przez Oshkosh Defense w Polsce kilkukrotnie, w 2012, 2013 i 2014 roku.

Na szczęście nie jest planowane znaczące przystosowanie pozyskanych pojazdów do przepisów Ustawy prawo o ruchu drogowym, co umożliwiają stosowne zapisy, także w przepisach unijnych, a dotyczące pojazdów specjalnych użytkowanych przez wojsko lub inne służby mundurowe. Być może nawet nie zostaną zmienione przednie reflektory, wykonane, podobnie jak całe oświetlenie M-ATV, w technologii LED, i nie będą raczej, tak jak to miało miejsce w przypadku wozów HMMWV, montowane stacyjki, zamki drzwi, czy główne wyłączniki masy (tzw. heble). Oczywiście konieczne będzie choćby zamontowanie pomarańczowych kierunkowskazów, ale może to być zrealizowane na przykład przez wymianę całych tylnych lamp.

Ostateczna decyzja w kwestii rozdysponowania pojazdów pomiędzy jednostkami Wojsk Specjalnych nie została jeszcze podjęta, wstępnie planowano przekazanie wszystkich M-ATV do JW „Agat”, ale obecnie rozważany jest również wariant skoncentrowania tam większej części M-ATV i rozdzielenia pozostałych pomiędzy pozostałymi jednostkami Wojsk Specjalnych.

M-ATV a WPWS

Według zapewnień przedstawicieli MON pozyskanie M-ATV nie będzie miało wpływu na realizację programu zakupu Wielozadaniowych Pojazdów Wojsk Specjalnych (WPWS) („SPECIAL OPS” 6/2014), który ma być kontynuowany. Kwestia ta jest o tyle interesująca, że amerykańska konstrukcja jest bardzo zbliżona do wymagań dla WPWS, dla porównania DMC M-ATV to 15 100 kg, a dla WPWS DMC to maks. 11 000 kg, ładowność M-ATV sięga do 1814 kg, w przypadku WPWS powinna wynosić min. 1800 kg. Również liczebności załóg obu pojazdów są takie same: od 4 do 5 ludzi. Także poziomy ochrony, zarówno balistycznej, jak i przeciwminowej oraz przeciwodłamkowej, są porównywalne. M-ATV, podobnie jak WPWS, może być również uzbrojony w zdalnie sterowane stanowisko strzeleckie lub opancerzoną wieżyczkę strzelca pokładowego.

Tak naprawdę dopiero po wprowadzeniu do linii i zebraniu przez nowych użytkowników doświadczeń z eksploatacji M-ATV w europejskich warunkach oraz wypracowaniu taktyki ich użycia, będzie można ocenić, czy Wojska Specjalne potrzebują jeszcze podobnych opancerzonych i minoodpornych pojazdów w postaci WPWS-ów, czy też może zupełnie innych, lżejszych konstrukcji.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!