ALP TBV – czeski pomysł na kamizelkę zintegrowaną

Technologia wciąż się rozwija – teraz obserwujemy działania na rzecz miniaturyzacji oporządzenia, zmniejszenia jego masy i poprawy ergonomii. Czy to się komuś podoba, czy nie – kierunek wyznaczają rozwiązania amerykańskie i w większości przypadków produkty takich firm jak MSA Paraclete czy Eagle Industries, które są w mniej lub bardziej zmienionej formie podstawą, albo przynajmniej punktem odniesienia dla konstrukcji rozwijanych na naszym kontynencie. Wyjątki od tej reguły zdarzają się rzadko i jeśli już mają miejsce, warto poświęcić im chwilę uwagi. Takim wyjątkiem jest TBV (Tactical Balistic Vest) – szybkowyczepna, modułowa kamizelka zintegrowana produkcji czeskiej firmy ALP, którą możliwie wnikliwie omówimy w artykule.

WE WSPÓŁPRACY Z ŻOŁNIERZAMI PEWNEJ JEDNOSTKI SPECJALNEJ… CZYLI O POWSTANIU TBV

Chociaż czeski producent pozostaje nader tajemniczy co do tego, jaka jednostka specjalna przyczyniła się do powstania kamizelki, możemy zdradzić, że był nią nieistniejący już niestety SOG – elitarna jednostka żandarmerii wojskowej armii Republiki Czeskiej. Pomysły, jakie zebrali użytkownicy na podstawie swoich doświadczeń z działań w Afganistanie, przełożyły się bezpośrednio na szereg rozwiązań Martina Hanusa – ALP, uznawana za najbardziej innowacyjną, jeśli chodzi o tworzenie wyposażenia wojskowego w Czechach i na Słowacji. Oryginalne rozwiązania konstrukcyjne wyróżniające TBV na tle innych konstrukcji kamizelek zintegrowanych powstały zgodnie z sugestiami medyków i instruktorów wspomnianej czeskiej jednostki specjalnej.

„AJDICZKA”, CZYLI O OCHRONIE BALISTYCZNEJ

Żołnierze SOG tworząc TBV przeszli drogę odwrotną niż większość obecnie rozwijanych konstrukcji – Czesi od początku mieli do dyspozycji stosunkowo lekkie plate carriery, brakowało im natomiast pełnowymiarowych kamizelek zintegrowanych – odpowiednika znanych RAV-ów czy CIRAS-ów. I kiedy większość sił specjalnych, a także US Marines czy US Army wprowadza plate carriery jako suplement czy alternatywę dla swoich „dużych” kamizelek, Czesi poszukiwali czegoś, co zapewni im lepszą ochronę balistyczną przy rosnącym zagrożeniu ładunkami typu IED (potocznie po czesku „ajdiczkami”), napotykanymi podczas zmotoryzowanych patroli w Afganistanie. Lepsza ochrona oznacza w tym przypadku zwiększenie powierzchni ochronnej zdolnej zatrzymywać odłamki – a więc głównie miękkich paneli balistycznych. O ile efektywna powierzchnia płyt twardych – ceramicznych czy polietylenowych, chroniących przed bezpośrednim postrzałem z karabinka czy karabinu jest taka sama w plate carrierze i w kamizelce zintegrowanej, to ten pierwszy nie posiada miejsca na miękkie wkłady balistyczne chroniące większą część korpusu przed odłamkami. Nie należy tu oczywiście jednoznacznie rozstrzygać, czy któryś z typów oporządzenia jest lepszy czy gorszy – oba są potrzebne równolegle, każde jest pewnym kompromisem mobilności, masy i ochrony.

Mając już pewną wizję, jakiego typu oporządzenia potrzebują, ludzie pilotujący projekt mogli uwzględnić w nim kolejne punkty – takie jak kształt miękkich wkładów balistycznych (zarówno płyty, jak i wkłady miękkie do kamizelek TBV dostarczała firma Global Armour z RPA) czy system QR i rozmieszczenie jego uchwytów.

Miękka balistyka jest o tyle ciekawa, że mając parametry na poziomie klasy IIIA według standardu NIJ 0101.04 i odłamkoodporność w okolicach V50=600 m/s dla FSP 1,1 g, kamizelka posiada unikalny krój, o powiększonej powierzchni (wydłużone ramiona, wyciągnięty w dół tylny panel kamizelki, podniesione boki), ale poprawnej ergonomii, zbliżonej do standardu BALCS. Standardowym ukompletowaniem TBV jest modułowy pas balistyczny, także z miękkim wkładem, chroniącym biodra i kręgosłup użytkownika, ale kamizelka może być znacząco rozbudowana – można zamocować do niej duży panel osłony krocza, bardzo rozbudowany kołnierz balistyczny (przeznaczony głównie dla strzelców na pojazdach) oraz naramienniki balistyczne. Standardowo kamizelka mieści w poszyciu 2 twarde wkłady balistyczne – przedni i tylny. Wewnętrzne kieszenie z niezbyt dobrym systemem regulacji głębokości mieszczą płyty o wymiarach 10×12 cali, czyli standard przemysłowy, względnie płyty standardu SAPI/ESAPI o rozmiarze M (płyty rozmiarów L i XL są zbyt duże). Specyfi czna, zamknięta konstrukcja kamizelki zdecydowanie komplikuje mocowanie płyt bocznych – chociaż nasi czescy rozmówcy zapewniali, że można je mocować w zewnętrznych pokrowcach – kieszeniach, to komfort tego rozwiązania wydaje się znikomy.

CHCIELIŚMY, ŻEBY DAŁO SIĘ JĄ WŁOŻYĆ JAK SWETER – CZYLI KONSTRUKCJA POSZYCIA TBV

To, co naprawdę wyróżnia kamizelkę TBV na tle innych konstrukcji tego typu na świecie, to budowa jej poszycia oraz wynikający z niej sposób zakładania i regulacji. Obecnie większość kamizelek zintegrowanych, jakie widujemy na świecie, posiada dwa panele właściwe – przedni i tylny, które połączone są ze sobą szerokimi pasami zewnętrznymi, wychodzącymi z panelu tylnego i spotykającymi się na wierzchu przedniego, zabezpieczane klapą z rzepem, suwakiem lub klamrami. Ten układ pasa zewnętrznego z naszytymi na nim taśmami systemu modułowego, nazywanego zwykle cummerbundem, pozostaje dominującym rozwiązaniem w większości kamizelek zintegrowanych. Ma on swoje warianty w postaci krótkich odcinków pasa zewnętrznego zaczepianych na bokach kamizelki, wersje asymetryczne itd. – tym niemniej zasada mocowania pasa pozostaje ta sama. Zaletą tego układu jest też łatwość wprowadzenia systemu QR do danej kamizelki – linka zwykle rozłącza połówki pasa, co uwalnia tułów noszącego (jak chociażby w kamizelce MTV czy plate carrierze SPC US Marines).

Czesi odrzucili to rozwiązanie – uzasadniając swoją decyzję między innymi tym, że zapinanie pasów jest zbyt powolne (zwłaszcza z przypiętymi do nich kieszeniami), a rzep, którym zwykle są one mocowane, łatwo brudzi się i traci przyczepność. Nie bez znaczenia była też zapewne ambicja posiadania własnej, oryginalnej konstrukcji. Pomysł, jaki się pojawił – kamizelki wkładanej całkowicie przez głowę, niczym sweter czy bluza, miał uprościć jej zakładanie i zdejmowanie. Bryła TBV pozostaje więc cały czas zamknięta – w zasadzie nic się tu nie rozpina. Jedyne, co robimy, to rozluźniamy kamizelkę na sobie, gdy chcemy ją włożyć, zdjąć, lub swobodniej odetchnąć. Ten ostatni argument  był podnoszony zwłaszcza w sytuacjach wielogodzinnej podróży w pojeździe lub odpoczynku na patrolu pieszym – gdy nie ma możliwości zdjęcia oporządzenia, a chcielibyśmy choćby na chwilę poprawić wentylację naszego ciała i zmniejszyć ucisk obładowanej kamizelki. Dopasowanie kamizelki odbywa się za pomocą dwóch taśm 25 mm, łączących się na wierzchu przedniego panelu kamizelki za pomocą klasycznej tworzywowej klamry bocznego wypięcia. Wkładamy kamizelkę przez głowę, ściągamy taśmy, zapinamy klamrę, dociągamy taśmy tak, aby kamizelka przylegała do ciała i gotowe. Ta płynna regulacja odbywa się tylko na obwodzie kamizelki – by skrócić lub wydłużyć ramiona, trzeba rozłożyć system QR.

Wspomniany pas modułowy mieści miękki wkład balistyczny, który możemy wyjąć przez klapę w zewnętrznej części jego poszycia. Pas jest profilowany jak pas plecakowy, zapina się na centralną klamrę 50 mm, zaś podtrzymują go pod kamizelką płaskie szelki w układzie „Y”. Jego dosyć ważną rolą jest przeniesienie części ciężaru kamizelki na biodra – gdyż dosyć długi korpus TBV po wyregulowaniu „siada” na pasie modułowym, lepiej dystrybuując ciężar pomiędzy ramionami a biodrami użytkownika.

DLA UŻYTKOWNIKA I DLA RATOWNIKA – CZYLI O SYSTEMIE QR

Kolejnym charakterystycznym elementem TBV jest zastosowany w niej system QR – o ile sam mechanizm jest typowym obecnie rozwiązaniem, czyli kabel stalowy prowadzony szelką oraz uszka i przelotki na tylnym panelu, to warto zwrócić uwagę na dwa uchwyty systemu – jeden znajduje się przy dolnej krawędzi kamizelki i zakończony jest plastikową kulką średnicy ok. 25 mm, przypominającą rozwiązania ze sprzętu nurkowego. Ten uchwyt, jak mówią ludzie z SOG, powstał „dla użytkownika” – uznano, że rannemu będzie łatwiej ciągnąć za uchwyt położony w okolicach pasa, niż gdyby miał sięgać pod szyję czy do ramienia – tam, gdzie obecnie najczęściej umieszcza się uchwyty systemu QR. Drugi z uchwytów ma postać ucha z taśmy i jest umieszczony po lewej stronie, na wysokości ramienia, pod zabezpieczającą patką. W założeniu projektowym ma on służyć ratownikom medycznym podczas udzielania pomocy rannemu. Pojedynczy kabel QR obu tych uchwytów jest wspólny – podobnie jak w kamizelce CIRAS Land – pociągając za dowolny z nich możemy zrzucić kamizelkę w ciągu 1-2 sekund.

Należy jednak zwrócić uwagę na składanie i regulację systemu QR – ze względu na opisaną powyżej skorupową konstrukcję kamizelki całość składa się dosyć trudno. Usztywnione taśmy ramion nie sprawiają jeszcze problemu – mają po kilka otworów pozwalających na regulację kamizelki na wysokość, natomiast usztywnione boki kamizelki i przechodzące przez nie taśmy ściągające mogą już sprawiać pewne problemy, zwłaszcza że kamizelki wraz z pełną balistyką i kieszeniami nie da się rozłożyć na płasko, tylko trzeba ją składać niejako w pionie. Trzeba więc uważać, aby nie poplątać taśm regulacyjnych i najlepiej kilkakrotnie złożyć je na próbę i upewnić się, czy kamizelka prawidłowo się reguluje i spada po wyciągnięciu linki – tak, aby mieć pewność działania systemu QR. To, co może się podobać przy składaniu, to niewielka liczba elementów, na które rozpada się kamizelka – właściwie poza linką i taśmami regulacyjnymi liczba elementów, które trzeba ponownie łączyć, jest zerowa.

PALS/MOLLE PO CZESKU – CZYLI O SYSTEMIE MODUŁOWYM I KIESZENIACH

Już wcześniejsze konstrukcje firmy ALP wykorzystywały charakterystyczny system taśm modułowych 25 mm przeszywanych na krzyż, pod kątem 90 stopni, co pozwalało na mocowanie kieszeni modułowych także w poziomie. System ten w kamizelce TBV został nieco ulepszony (w poprzednich wersjach zmniejszał on wyraźnie powierzchnię „komórek” do wykorzystania i teraz poprzeczne taśmy zwijane z cordury mają tylko 7 mm szerokości, podczas gdy poziome mają 25 mm i są rozmieszczone co 25 mm tak jak w standardzie PALS). Gęstość przeszyć poprzecznych na taśmach PALS wynosi 35 mm, więc dobre 3 mm mniej niż standard US, co powoduje problemy przy przeplataniu kieszeni z innymi niż oferowane przez ALP rodzaje zapięć. Testowaliśmy mocowanie kieszeni USGI, Ealge i MSA Paraclete i pojawiały się problemy, a samo mocowanie – zwłaszcza tych standardowych MOLLE z usztywnionym paskiem zapinanym na zatrzask – było mordęgą i nie we wszystkich pozycjach dało się je zamontować. Kieszenie modułowe ALP mocowane są za pomocą miękkiego paska 25 mm blokowanego przepleceniem w drabince (triglide) przyszytej do podstawy kieszeni – łatwo więc je przepleść, nawet przez komórki zbyt wąskie dla kieszeni innych producentów.

Wybór kieszeni modułowych oferowanych przez ALP jest bardzo duży i opisywanie ich kolejno zajęłoby zbyt dużo miejsca – w konfiguracji przez nas testowanej mieliśmy do dyspozycji kieszenie na magazynki do MP5, kieszenie na granaty, radiostację, kieszenie cargo i modułową apteczkę. Ogólnie można powiedzieć, że reprezentują one przyzwoity poziom wykonania i nie odbiegają w większości przypadków od poziomu reprezentowanego przez czołowych producentów amerykańskich. Jedyne, co budziło nasze wątpliwości, to haczykowy system zapięcia ładownic do broni długiej – stosowany także okazjonalnie przez fi rmy, takie jak Eagle Ind. czy NFM pod różnymi nazwami. Metalowe zapięcie tej kieszeni w formie płaskiego haczyka odciąganego przez płaską gumę wszytą w klapę kieszeni jest może ciche w otwarciu, ale uciążliwe przy zamykaniu i zdecydowanie niepewne, gdy np. w podwójnej ładownicy pozostawimy tylko jeden magazynek. Oczywiście są dostępne także ładownice zapinane klasycznie – na rzep lub klamrę tworzywową.

CO MY O TYM SĄDZIMY – CZYLI OCENA UŻYTKOWA TBV

Dzięki uprzejmości naszych czeskich kolegów i firmy ALP mieliśmy okazję przetestować kamizelkę TBV wraz z pasem modułowym. Przemyśleliśmy jej konstrukcję, sprawdziliśmy, jak się ją nosi z pełnym pakietem balistycznym, jak się w niej strzela, jak działa system QR. Sądzę, że możemy w miarę obiektywnie ocenić to oporządzenie – mając porównanie z innymi konstrukcjami i nie pisząc laurek na zamówienie.

Zacznijmy więc od materiałów – wnętrze kamizelki wyścieła siatka konstrukcyjno-dystansowa tzw. Heavy Spacer Mesh produkcji brytyjskiego Heathcoat Fabrics. Materiał ten ma przestrzenną strukturę, ale jest dużo lepszy od miękkiej siatki dystansowej, stosowanej np. w kamizelkach NFM, podatnej na uszkodzenia mechaniczne (np. zaciągnięcia rzepem) i raczej grzejącej niż odprowadzającej ciepło. Heavy spacer jest sztywniejszy, grubszy i lepiej radzi sobie z zabrudzeniami. Utrzymuje też materiał dalej od ciała zapewniając rzeczywistą cyrkulację powietrza i bez porównania lepiej amortyzuje np. ucisk ciała powodowany przez płyty balistyczne. Pas podszyto tym samym materiałem – i to rozwiązanie liczymy niewątpliwie na plus. Poszycie i elementy konstrukcyjne kamizelki to głównie Cordura 1000D lub lżejsza (np. wewnętrzna strona tylnego panelu). Wewnętrzne kieszenie na płyty wykonano z nylonu 400D. Taśmy w egzemplarzu, jaki testowaliśmy, były niestety polipropylenowe, a więc dużo niższej jakości niż poliamidowe, będące obecnie standardem. Szwy kamizelki są solidne, ale brak przeszyć ryglowych w punktach krytycznych (np. chwyt ewakuacyjny na panelu plecowym) i na taśmach systemu modułowego – co także jest minusem.

Chociaż skorupowa konstrukcja kamizelki wykorzystuje bardzo dużo sztywnika tworzywowego, to trzeba przyznać, że ALP zrobił co mógł, żeby zredukować masę elementów – poszycie nie jest specjalnie ciężkie i waży ok. 1,5 kg, a z kieszeniami ok. 3 kg. Po umieszczeniu w poszyciu kamizelki płyt pancerza (płyty ceramiczne o klasy III NIJ) i miękkich wkładów balistycznych (NIJ IIIA+), masa kamizelki bez pasa sięgała 11 kg. Po wypełnieniu bukłaka na wodę umieszczonego wewnątrz tylnego panelu kamizelki i zapełnieniu kieszeni wzrosła do 17-18 kg – i niestety tu zaczęła szwankować teoria wkładania kamizelki jak bluzy – zakładanie i ściąganie w ten sposób w pełni obciążonej kamizelki nie należy do przyjemności i wymaga sporo wysiłku. System ściąganej regulacji działa dobrze i daje pożądany efekt „dopasowania” kamizelki do ciała, ale klamra i taśmy znajdujące się na środku brzucha ograniczają możliwości mocowania kieszeni modułowych i utrudniają dostęp do nich.

Poważną wadą kamizelki jest kiepsko rozwiązany dostęp do kieszeni na wkłady balistyczne – do wkładów miękkich dostajemy się przez nietypowe, poprzeczne rozcięcia w siatce od wewnętrznej strony poszycia TBV – rozcięcia są wąskie i ciężko włożyć przez nie wkład balistyczny, nie mówiąc o wciśnięciu na miejsce wydłużonych ramion tegoż. Kieszenie na płyty mają oddzielny dostęp i wewnętrzną regulację, ale jest ona rozwiązana w sposób dosyć nieudany i większość operacji trzeba wykonywać na ślepo. Zwłaszcza do tylnej kieszeni dostęp jest utrudniony – trzeba odpiąć pokrywę tylnego panelu, którą tworzy kieszeń na zbiornik z wodą, następnie rozebrać system QR i dopiero wtedy możemy otworzyć wąską, zapinaną na rzep kieszeń na płytę. Kto nosił kamizelki z twardą balistyką, ten wie, że prawidłowe ułożenie profi lowanych płyt jest niezmiernie ważne dla komfortu i bezpieczeństwa użytkownika – w przypadku TBV jest to niestety bardzo żmudne zadanie.

Rozwiązania pomocnicze – takie jak podkładka z materiału antypoślizgowego pod kolbę broni na prawym ramieniu, czy ucho do mocowania pasa do broni znajdujące się pod nią, są dodatkiem przydatnym, ale zwraca uwagę całkowita „jednostronność” kamizelki – tzn. jest ona zoptymalizowana pod użytkownika praworęcznego z uchwytami QR tylko po lewej, a podkładką i mocowaniem broni tylko po prawej stronie. Jeśli chodzi o komfort noszenia kamizelki TBV, to dużo lepiej będą się w niej czuli ludzie o długim tułowiu – powiększone i poszerzone w stosunku do kroju BALCS boki kamizelki, sztywna, gorsetowa konstrukcja sprawiają, że nawet gdy używamy pasa modułowego, kamizelka mocno usztywnia nas w części brzusznogrzbietowej i ogranicza możliwości wychylania się na boki, czasami nieprzyjemnie je uciskając. Nie ma natomiast problemów z przyjmowaniem w niej różnych postaw strzeleckich, w tym oburącz z broni krótkiej, strzelania siedząc, leżąc czy wstawania z bronią.

Podsumowując – kamizelka TBV jest konstrukcją niewątpliwie oryginalną, a jej charakterystyczna możliwość płynnej, samodzielnej regulacji obwodu przez użytkownika bez rozpinania i zdejmowania całości wpływa na komfort noszenia. Niestety w naszym odczuciu to jedno ciekawe rozwiązanie jednocześnie poważnie ograniczyło możliwości tej kamizelki jako platformy modułowej i utrudniło rozbudowę pakietu balistycznego o boczne płyty. Znając okoliczności powstania i przyjmując argumenty ludzi z SOG, które wpłynęły na ostateczny kształt TBV, należy jednak zwrócić uwagę, że konstrukcja o tak specyficznych właściwościach raczej nie będzie miała szans na większą światową karierę – chociaż nieoficjalnie ALP poinformował nas o zainteresowaniu ze strony przynajmniej dwóch krajów europejskich. Czas pokaże.

Z podziękowaniami dla Marka z SOG i firmy ALP.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!