Prawne przeszkody- funkcjonowania ratownictwa taktycznego w wojsku i policji

W Polsce brak jest specjalistycznych regulacji prawnych dla działań ratowników taktycznych, a obecne oparte na Ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 r. nie znajdują zastosowania w sytuacji bojowej. Mimo że ratownictwo taktyczne w Polsce funkcjonuje od 2008 roku, nadal nie udało się stworzyć skutecznych przepisów regulujących kompleksowo tę kwestię.

Zgodnie z Ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 r. „medyczne czynności ratunkowe są udzielane przez zespół ratownictwa medycznego w ramach rodzaju działalności leczniczej zgodnego z rodzajem działalności wykonywanej przez dysponenta jednostki, w którego skład wchodzi ten zespół ratownictwa medycznego”. Natomiast powyższa ustawa definiuje zespół ratownictwa medycznego jako jednostkę systemu, podejmującą medyczne czynności ratunkowe w warunkach pozaszpitalnych, spełniającą wymagania określone w ustawie.

W myśl artykułu 15 ust. 1 ustawy o państwowym ratownictwie medycznym, który mówi, że „Jednostkami współpracującymi z systemem są służby ustawowo powołane do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, w szczególności: (…), inne jednostki podległe lub nadzorowane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych i Ministra Obrony Narodowej” wynika, że ratownicy medyczni działający w siłach zbrojnych czy służbach porządku publicznego, działają poza systemem państwowego ratownictwa medycznego. Co za tym idzie, ratownicy medyczni mogą jedynie udzielać pomocy w ramach KPP (Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy). Wniosek – nie mogą np. podawać leków.

Zakładając hipotetycznie, że ratownik działający w warunkach bojowych jako żołnierz czy policjant, może działać w ramach uprawnień ratownika medycznego, pozostaje nadal ograniczony przepisami ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Nie może więc wyjść poza obszar ustawowych uprawnień, takich jak możliwość podania 27 leków oraz tlenu wymienionych w załączniku do ustawy.

Wobec obecnej sytuacji prawnej, ratownicy taktyczni, chcąc być skutecznymi, często muszą podejmować decyzję o wykroczeniu poza zakres swoich kompetencji. W tej chwili działanie ratownika taktycznego traktowane jest jako stan wyższej konieczności, który wyłącza winę za złamanie przepisów.

Art. 26 Kodeksu Karnego określa, że:

• „§ 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego.
• § 2. Nie popełnia przestępstwa także ten, kto ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w § 1 poświęca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego.
• § 3. W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.
• § 4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste.
• § 5. Przepisy § 1–3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może być spełniony.”

Przeczytaj także: Ratownicy >>>

Jak twierdzi Tomasz Sanak z Zakładu Medycyny Pola Walki Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie: „Jeżeli ratownicy medyczni mają umiejętności i sprzęt w środowisku taktycznym, na przykład Afganistanu, to na pewno nie mają uprawnień do wykonywania swojego zawodu. To bardzo smutne, bo podając w wyjątkowych sytuacjach antybiotyki czy inne analgetyki niż morfina, wykonując procedury medyczne wykraczające poza zakres kompetencji – działają oni niezgodnie z Ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 r. Nic nie usprawiedliwia faktu, że brak jest zapisów prawnych regulujących działania ratowników medycznych w ramach Polskich Kontyngentów Wojskowych, szczególnie że na misjach jesteśmy już od kilkudziesięciu lat. Nadal nie ma większych problemów z wprowadzeniem nowych rodzajów uzbrojenia, a jest wielki problem z uregulowaniem listy leków do zastosowania przez żołnierzy i ratowników na poszczególnych poziomach opieki”.

Michał Soczyński z REAGO uważa, że za brak rozwiązań systemowych odpowiedzialny jest brak zainteresowania tą tematyką organów decyzyjnych, brak systemowych rozwiązań w obszarze określenia standardów i procedur ratunkowych, zakresów kompetencji, programów szkoleń i odpowiedzialności. Jak mówi: „Ratownictwo taktyczne to system naczyń połączonych medycyny i taktyki… do dziś nie wiadomo, kto precyzyjnie odpowiada za poszczególne kwestie w obszarze ratownictwa taktycznego w Wojsku Polskim czy Policji… Chodzi o takie zagadnienia, jak praktyczne doskonalenie umiejętności lekarzy, zakres czynności ratownika i ratownika medycznego w policji i wojsku na terenie kraju i w czasie działań za granicą, procedur i standardu postępowania ratunkowego i dokumentacji towarzyszącej poszkodowanemu na poszczególnych poziomach opieki, wprowadzenie nowych rozwiązań sprzętowych i farmakologicznych, czy wreszcie system szkoleń z zakresu TCCC w poszczególnych rodzajach sił zbrojnych”.

Obecnie trwają prace nad tzw. dużą nowelizacją ustawy o PRM, której jednym z założeń jest umożliwienie ratownikom medycznym wykonywanie czynności medycznych poza zespołami ratownictwa medycznego i szpitalnymi oddziałami ratunkowymi. Pozostaje mieć nadzieję, że parlamentarzyści przy zmianie ww. ustawy wezmą pod uwagę potrzeby ratownictwa taktycznego.

Każdy prawdziwy ratownik działający w warunkach bojowych będzie nieść pomoc kolegom i ratować ich życie nie oglądając się na przepisy prawne. Rolą państwa polskiego jest tworzenie takich przepisów prawnych, które pomagają, a nie jak w przypadku ratownictwa taktycznego – tworzą barierę i utrudniają ratowanie ludzkiego życia.

Przeczytaj także: Medycyna zza barykady >>>

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!