Panaceum niemieckich spadochroniarzy cz. 5

FG-42 można uznać za broń będącą prekursorem i protoplastą wszystkich karabinów automatycznych stworzonych i wdrożonych do użytku po 1945 roku. Założenia funkcjonowania oraz wykorzystania takich konstrukcji jak M 14, AR 10, FN FAL czy Gewehr G 3 nawiązywały w dużej mierze do tego, co opracowali Niemcy w trakcie II wojny światowej. Wszystkie wymienione powyżej konstrukcje borykały się również z tym samym problemem co FG 42 – niecelny ogień seryjny ze względu na zbyt dużą moc amunicji i zbyt małą masę broni. Specyficznym rozwiązaniem w tym zakresie była brytyjska wersja FN FAL – L1A1, która strzelała jedynie ogniem pojedynczym. Takie rozwiązanie wyspiarze stosowali aż do 1985 roku i wprowadzenia nowego uzbrojenia strzeleckiego. Trzeba powiedzieć również, że FG wytyczyła drogę rozwoju broni strzeleckiej w swojej kategorii, jednak sama konstrukcja wyprzedziła swoje czasy i możliwości produkcyjne. Już w momencie początku seryjnego wytwarzania FG-42 w porównaniu do StG 44 była to konstrukcja droga, skomplikowana i wykorzystująca deficytowe surowce. Problematyczna była również konserwacja broni. W przypadku FG 42 do demontażu bloku gazowego wymagane były specjalne narzędzia, nie zawsze dostępne w warunkach frontowych.

Pisząc o FG 42, o tym jak powstawała ta innowacyjna konstrukcja, oraz jaką rolę miała spełnić podczas II wojny światowej należy uwydatnić fakt, że trudno jest jednoznacznie ocenić tę konstrukcję. Przede wszystkim już w momencie składania zapotrzebowania/pytania do biur konstrukcyjnych i firm zajmujących się produkcją uzbrojenia, idea uniwersalnej broni spadochroniarzy niemieckich skazana była na porażkę. Zbyt wiele elementów i funkcji w zbyt małej konstrukcji musiało zakończyć się fiaskiem. Największym znakiem zapytania w tej konstrukcji był bagnet, który w przypadku działań wojsk spadochronowych wydaje się anachronizmem. Również ograniczenie w zakresie masy oraz długości całej broni było zbyt restrykcyjne. Magazynki zasilające FG 42 zarówno 10 jak i 20 nabojowy były zbyt małe, by broń ta zapewniała dostateczną siłę ognia. Długość prowadziła wprost do silnego efektu dźwiękowego i wizualnego w postaci płomienia wylotowego, co w przypadku działań wojsk powietrznodesantowych było niewskazane, zwłaszcza w przypadku działań za linią wroga. Również założenie dostosowania broni do miotania granatów wydaje się niepotrzebną komplikacją (1).

Oddziały Falschirmjäger dysponowały w okresie wojny zarówno garłaczami kal. 30 mm, które znajdowały się na wyposażeniu każdej drużyny, granatnikami GrB 39, które wprowadzono do uzbrojenia w 1942 roku, moździerzami kal. 50 mm, 80 mm i 120 mm oraz szeroką gamą ciągle udoskonalanych Panzerfaustów. W takim przypadku, wyposażanie każdego żołnierza dysponującego FG 42 w możliwość miotania granatami wydaje się więc zbędne, zwłaszcza że wiązało się to z dodatkowym obciążeniem, co w przypadku oddziałów spadochronowych miało istotne znaczenie. Wydaje się, że FG 42 po usunięciu usterek oraz złagodzeniu restrykcyjnych założeń konstrukcyjnych mogło przerodzić się w doskonały LKM i stanowić dobre rozwiązanie dla mobilnych oddziałów powietrznodesantowych. Oddzielną kwestią jest fakt, iż najlepszym rozwiązaniem dla spadochroniarzy był zaproponowany przez HWaA StG 44, który spełniał większość oczekiwań. Długość 940 mm, masa 4,9 kg, pojemny – 30 nabojowy magazynek, zasięg skuteczny do 600 metrów, szybkostrzelność teoretyczna ok. 470 str./min. i możliwość montażu wyposażenia opcjonalnego – celownik optyczny oraz noktowizyjny oraz garłacz do miotania granatów wydawało się rozwiązaniem stworzonym dla desantu. Jednak historia potoczyła się inaczej, a FG 42 stworzony dzięki uporowi Luftwaffe nie odegrał większej roli podczas II wojny światowej.

Falschirmjägergewehr 42  kilka słów o budowie i zasadzie działania.

FG 42 wyposażony był w nieruchomą, kutą lufę z 4 prawoskrętnymi bruzdami o długości 500 mm. W połowie długości lufy zlokalizowano otwór skierowany ku dołowi odprowadzający część gazów prochowych. Zespół odprowadzania gazów wyposażono w regulator gazowy połączony poprzez rurę gazową z komorą zamkową. Lufa połączona z komorą zamkową za pomocą gwintu. Z drugiej strony zakończona jest nakręcanym, uniwersalnym hamulcem wylotowym, który jest równocześnie tłumikiem dźwięku, ognia  oraz umożliwiał miotanie granatów nasadkowych. W tym miejscu zlokalizowana jest również umieszczona na wysokiej, składanej podstawie muszka. Sama komora zamkowa wykonywana była poprzez obróbkę metodą skrawania. Z lewej strony komory znajdowało się przynitowane gniazdo magazynka, z prawej frezowane okno wyrzutowe. Oba otwory chronione były przed zanieczyszczeniami za pomocą blaszanych, osadzonych na zawiasach osłon. Z prawej strony komory zamkowej zlokalizowana jest rączka napinacza, na jej górnej części natomiast przymocowany jest składany do przodu celownik przeziernikowy z maksymalnym nastawem 1200 m. Zamek, którego ryglowanie odbywa się poprzez obrót symetrycznych rygi składa się z tłoka gazowego, trzonu zamkowego, sprężyny iglicznej oraz sprężyny powrotnej z żerdzią. W tłoku gazowym umiejscowione są trzy frezy, z których dwa znajdują się w jego tylnej części i odpowiadają za przełączanie trybu ognia. Integralną częścią tłoku jest wodzik trzonu zamkowego i zamocowana w nim nieruchoma iglica. Z wodzikiem współpracuje cylindryczny trzon zamkowy, co odbywa się poprzez specjalnie wyfrezowany w tym celu spiralny otwór. Rygle oraz zespół wyciągu umiejscowione są w tłoku zaporowym trzonu zamkowego. W ostatnim, seryjnie produkowanym modelu, ze względu na wydłużenie drogi zamka podczas prowadzenia ognia pojedynczego wprowadzono zmianę w postaci dodatkowej sprężyny iglicznej. Pierwotnie FG 42 posiadał chwyt pistoletowy oraz kolbę wytłaczaną z blachy, następnie, o czym wspominałem już wcześniej, zastosowano laminat i tworzywo sztuczne.

1)    Gromadząc informacje o FG-42 można natknąć się na inne, „ciekawe” testowane przez Oddziały Falschirjäger rozwiązania. W ramach poszukiwania możliwości desantowania na spadochronie RZ-1 wraz z karabinem powstała wersja Kar 98/42. Broń ta, będąca funkcjonującym karabinem rozkładała się podobnie jak dubeltówka. Po przesunięciu umieszczonej z boku łoża dźwigni, żołnierz mógł oddzielić lufę z łożem od komory zamkowej i kolby. Drugą konstrukcją broni dzielonej opracowanej na bazie Kar 98 była odmiana Mausera z drewnianym łożem i kolbą, którą dzięki specjalnemu zawiasowi można było składać na bok broni. Obie konstrukcje nie zyskały jednakże popularności wśród spadochroniarzy i nie zostały przyjęte jako etatowe wyposażenie.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!