Najkrótszą drogą do Ojczyzny

Zadanie utrzymania łączności z krajem należało do zadań Sztabu Naczelnego Wodza we Francji. Początkowo łączność utrzymywana była za pomocą lądowych szlaków kurierskich. Skomplikowanie całego procesu, konieczność przekraczania granic wielu państw (w tym okupowanych przez Niemców) czy też czas podróży nie zapewniały szybkiej komunikacji. Problemy te spowodowały, że zaczęto poszukiwać innych rozwiązań. Bezpośrednie łączność radiowej między okupowaną Polską a Sztabem NW ze względu na odległość między Warszawą a Paryżem/Londynem była zbyt duża. Dla Sił Zbrojnych w kraju kluczowe znaczenie miało też pozyskanie oficerów różnych rodzajów broni posiadających specjalistyczne wyszkolenie. Znaczna część polskiej kadry dowódczej w wyniku działań wojennych podczas kampanii wrześniowej zginęła lub znalazła się w niemieckich i sowieckich obozach jenieckich. Istotne znaczenie dla rozwoju polskiego podziemia miało także pozyskanie środków finansowych oraz sprzętu bojowego.

Remedium na te bolączki mogło okazać się zorganizowanie stałej łączności lotniczej z okupowanym krajem. 28 listopada 1940 r. gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz gen. Józefowi Zającowi, Dowódcy Lotnictwa, w którym nakazywał zorganizować do dyspozycji gen. Sosnkowskiego stałą tajną komunikację lotniczą z głównymi miastami okupowanego kraju. Do tego celu miały posłużyć samoloty polskiego LOT-u lub maszyny dostarczone przez aliantów. Wobec braku pomocy ze strony sojuszników zachodnich, którzy priorytetowo traktowali tworzenie jednostek bombowych i myśliwskich, rozkaz nie został wykonany.

Mimo tych niepowodzeń zalety przerzutu ludzi i sprzętu na spadochronach doceniali dwaj młodzi oficerowie dyplomowani WP: kpt. Jan Górski oraz doświadczony „hubalczyk” kpt. Maciej Kalenkiewicz, którzy znaleźli się we Francji w grudniu 1939 r. W swoich działaniach zyskali sojusznika w postaci osoby kpt. dypl. Jana Jaźwińskiego. Wokół tych trzech myślących nieszablonowo jak na owe czasy oficerów gromadziło się coraz większe grono zwolenników przerzutu ludzi i sprzętu drogą lotniczą zwanych od pseudonimu kpt. J. Górskiego „chomikami”.

W grudniu 1939 r., a następnie w styczniu i lutym 1940 r. kapitanowie Górski i Kalenkeiwicz złożyli na ręce Naczelnego Wodza projekty nawiązania łączności z okupowanym krajem drogą lotniczą, w załączniku podając nazwiska 16 „chomików” - kandydatów do skoku. W dniu 21 lutego 1940 r. gen. Sosnkowski zwrócił się w tej sprawie do gen. Zająca, prosząc o umożliwienie im szkolenia desantowego oraz możliwości oddania skoku.

Na początku maja 1940 r. Kalenkiewicz i Górski zostali przeniesieni do Biura do Spraw Krajowych gen. Sosnkowskiego, gdzie kontynuowali prace nad koncepcją użycia lotnictwa dla łączności i transportu wojsk drogą powietrzną do okupowanego kraju oraz do wsparcia powstania i utworzenia jednostek wojsk powietrzno-desantowych. Ich zadanie było utrudnione z powodu małego polskiego doświadczenia w desantowaniu spadochroniarzy (przed wojną zagadnieniem tym zajmował się w ograniczonym zakresie głownie założony wiosną 1939 r. Wojskowy Ośrodek Spadochronowy w Bydgoszczy), Kalenkiewicz i Górski byli więc zmuszeni do oparcia się na materiałach wywiadowczych dotyczących organizacji niemieckich wojsk spadochronowych (oprócz ZSRR był to jedyny kraj, który posiadał praktyczną wiedzę na temat użycia tego rodzaju formacji).

W lipcu 1940 r., już po upadku Francji, kapitanowie Górski i Kalenkiewicz skończyli swoje prace studyjne i przystąpili do kolejnych działań, jak się miało okazać później coraz skuteczniejszych. Pod koniec sierpnia 1940 r. kpt. Kalenkiewicz został wezwany przez gen. Tadeusz Klimeckiego w celu przygotowania nowej komórki sztabowej, która miała zająć się zagadnieniem wojsk spadochronowych. Dzięki pomocy córki gen. W. Sikorskiego 20 września kpt. Kalenkiewicz zdołał przekonać Naczelnego Wodza do wydania rozkazu formowania pierwszej polskiej jednostki spadochronowej i pilnego podjęcie lotów do kraju. W październiku 1940 r. rozpoczął pracę w Oddziale III (operacyjnym) nowopowstały pięcioosobowy specjalny wydział studiów i szkolenia wojsk spadochronowych. Przyszli skoczkowie mieli być oficerami łącznikowymi jednocześnie przeszkolonymi do zadań bieżących w okupowanej Polsce. Transport skoczków miała zapewnić sformowana w tym celu polska eskadra specjalnego przeznaczenia, wyposażona w samoloty przystosowane do nocnych operacji desantowych.

Istotne znaczenia dla zorganizowania lotów do kraju miała łączność radiowa prowadzona przy pomocy pośrednich baz w Budapeszcie i Bukareszcie, z czasem uzyskując kontakt bezpośredni między Polską a Wielką Brytanią. Wreszcie 28 października 1940 r. rozpoczął się pierwszy polski kurs spadochronowy w brytyjskim ośrodku Central Landing School w Ringway, niedaleko Manchesteru. Dwutygodniowy kurs ukończyło 12 polskich oficerów. 17 stycznia 1941 r. Naczelny Wódz podjął decyzję o rozpoczęciu szkolenia spadochronowego oraz utworzeniu własnych ośrodków treningowych. Przy 4. Brygadzie Kadrowej Strzelców jednostce powstały Ośrodek Wyszkolenia Ziemnego w Largo House, przygotowujący żołnierzy do wykonania skoku ze spadochronem, a także pierwsza w Wielkiej Brytanii wieża spadochronowa. Wreszcie rozkazem NW z 7 sierpnia 1941 r. ośrodek w Largo House oraz Ośrodek Wyszkolenia Powietrznego w Ringway tworzyły razem Centrum Wyszkolenia Spadochronowego, podległe bezpośrednio dowódcy I Korpusu Polskiego, a gospodarczo podporządkowane dowódcy 4. BKS. Idea dotarcia najkrótszą drogą do Ojczyzny zaczęła nabierać realnych kształtów.

Fundacja im. Cichociemnych Spadochroniarzy Armii Krajowej powstała w celu zachowania  pamięci o Cichociemnych oraz pielęgnowania polskiego wysiłku zbrojnego. Szczegółowe informacje o działalności są dostępne na stronie: www.fundacjacichociemnych.pl.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!