Dywizja BRANDENBURG cz. 2 – Pierwsze struktury.

W okresie bezpośrednio poprzedzającym powołanie pierwszych oddziałów oznaczanych jako z.b.V. 800. działania dywersyjno-sabotażowe oraz rozpoznawcze i wywiadowcze prowadziły takie jednostki jak opisywany wcześniej batalion Ebbinghaus oraz oddziały rozpoznawcze, które jednakże, jak to bywa w przypadku akcji wywiadowczych, nie do końca miały rolę tożsamą z nazwą. Takie jednostki, tworzone w ramach delegatur Abwehry służyły przede wszystkim zdobyciu dokumentów zwłaszcza wywiadowczych na wrogim terenie w trakcie prowadzonych działań zbrojnych. Jednym z oddziałów rozpoznawczych, działających w trakcie kampanii wrześniowej była grupa Majora Hainza Schmalschlagera o kryptonimie „Warszawa” – która miała zabezpieczyć w przededniu opanowania Warszawy materiały związane z Oddziałem II Sztabu Głównego Wojska Polskiego (kontrwywiad). Pierwotnie, wraz z postępem zagonów pancernych Wehrmachtu rozpoczęcie akcji oddziału rozpoznawczego „Warszawa” wyznaczono na 8 września, jednak dowództwo niemieckie nie wzięło pod uwagę możliwości tak zaciekłego oporu, z jakim spotkali się na przedpolach stolicy Polski. Tym samym akcję odroczono, aż do 27 września, kiedy to dowodzący obrony Warszawy generał brygady Walerian Czuma podjął decyzję o kapitulacji.

Odziały Mjr Schmalschlagera, postępując jeszcze przed liniowymi oddziałami Wehrmachtu w krótkim czasie dotarły na plac Piłsudskiego i zajęły pustą siedzibę kontrwywiadu wojskowego. Pobieżna lustracja szaf pancernych oraz archiwów ukazała brak najważniejszych materiałów, które w przededniu kapitulacji wywieziono. Wobec pozostawania stolicy w okrążeniu przez większość czasu oblężenia Mjr Schmalschlagera zdawał sobie sprawę, że poszukiwane dokumenty muszą znajdować się gdzieś na terenie miasta. Na ich trop oddział rozpoznawczy trafił już następnego dnia – przesłuchanie mieszkańców okolicznych kamienic wskazały potencjalny kierunek  ucieczki konwoju z dokumentami, które jeszcze tego samego dnia odnaleziono na terenie Fortu Legionów. Dzięki tej zdobyczy Abwehra zatrzymała między innymi blisko 300 agentów działających na terenie III Rzeszy oraz uzyskała obraz funkcjonowania polskich placówek wywiadowczych zlokalizowanych przy ambasadach.

Doświadczenia kampanii wrześniowej, zarówno w zakresie torowania drogi oddziałom liniowym, jak i zdobywania materiałów wywiadowczych uwydatniły potrzebę powołania stałych jednostek, które byłyby zdolne do realizacji tego typu działań. Takimi właśnie przesłankami kierowało się zarówno dowództwo Wehrmachtu jak i zwierzchnik Abwehry – admirał Canaris wydając polecenie powołania pierwszej kompanii nazwanej Baulehr z dopiskiem z.b.V (szczególnego przeznaczenia). W tym momencie historii oddziałów określanych mianem Brandenburczyków spotyka się jedną z wielu zagadek, którą trudno jednoznacznie wyjaśnić.  Mianowicie nie można jednoznacznie określić daty oficjalnego powołania do życia Baulehre Kompanie z.b.V 800. Materiały źródłowe wskazują w tym zakresie datę 15 września 1939 r. – czyli jeszcze podczas walk w Polsce, kiedy to Hauptman Putz otrzymał rozkaz nadzorowania formowania 1 kompanii Baulehr w miejscowości Bruck, dowództwo nad tym oddziałem objął Hauptman Verbeeck.

Jako początek tworzenia pododdziałów z.b.V.   wskazywana jest również data 27.09.1939 r., kiedy to podczas narady z głównodowodzącymi wojsk niemieckich Adolf Hitler poinformował o planowanej kampanii na zachodzie, a w ślad za tym polecił sformowanie pododdziałów rozpoznawczych, które z dużym powodzeniem działały na terenie Polski. Polecenie sformowania 1 kompanii Baulehr w takiej wersji otrzymał Hauptmann von Hippel. Rozkaz ten został powtórzony następnie przez zwierzchnika Abwehry admirała Canarisa 15 października, po czym rozpoczęto nabór i szkolenie w ośrodku usytuowanym nad jeziorem Quenzsee. Działania te nadzorował sztab III Okręgu Wojskowego (Wehrkresi) Berlin. Równolegle z procesem formowania 1 kompanii rozpoczęto formowanie 2, która powstała na bazie 11 żołnierzy z kompanii do zadań specjalnych Leutnanta Sigfrida Grabera. Dowództwo nad tym pododdziałem powierzono Hauptmanowi Fabianowi.

Liczba chętnych zgłaszających się do ośrodków szkoleniowych w krótkim czasie przerosła oczekiwania dowództwa, które jednakże postanowiło wykorzystać sytuację oraz zainteresowanie nową formacją i poleciło Hauptmanowi Rudolffowi przystąpienie do formowania 3 kompani z.b.V. Wraz z końcem października Baulehre Kompanie 800 z.b.V. osiągnęła gotowość bojową. Pod koniec pierwszej dekady listopada dołączyły do niej w tym zakresie dwie dalsze kompanie. Wszystkie kompanie z dniem 15 grudnia 1939 r. trafiły pod komendę Hpt. Hippela, któremu tym samym powierzono dowództwo nad Baulehr Bataillon z.b.V. 800. W tym przypadku, o ile można z całą pewnością wskazać datę utworzenia batalionu Brandenburg oraz osobę dowodzącą, nie do końca ścisłe są informacje w zakresie ilości kompanii wchodzących w jego skład. Materiały opisujące Brandenburczyków mówią o 4 bądź, jak to można znaleźć w niektórych przypadkach, o 5 kompaniach. 

Pewność w zakresie składu batalionu można mieć w zakresie następujących kompanii:
- Kompania sztabowa pod dowództwem Leutnanta Kutschego stacjonująca w miejscowości Brandenburg nad Hawelą
-1. Kompania pod dowództwem Leutnanta Kniesche z miejscem stacjonowania w miejscowości Innermanzing in Wienerwald,
- 2. Kompania pod dowództwem Hauptmana Fabiana stacjonująca tak samo jak kompania sztabowa w miejscowości Brandenburg,
- 3. Kompania pod dowództwem Hauptmana Rudolffa, stacjonująca w Münstereifel,
- 4. Kompania pod dowództwem Leutnanta Walthera stacjonująca również w  miejscowości Brandenburg – w przypadku tego oddziału brakuje jednoznacznego potwierdzenia jego istnienia, a tym samym stacjonowania i personaliów dowódcy.

Abstrahując jednakże od  struktury Brandenburczyków, powróćmy do ich szlaku bojowego. Osiągnięcie gotowości bojowej przez poszczególne kompanie oraz  przeformowanie ich na szczebel batalionu oznaczało, że Brandenburczycy są gotowi do działania. W lutym 1940 roku poszczególnym pododdziałom przekazano rozkazy przygotowania się do realizacji konkretnych zadań -  przede wszystkim opanowanie mostów na Kanale Juliana oraz dyslokacje w rejon przyszłych działań wraz z osiągnięciem gotowości do realizacji wyznaczonych działań. Równolegle z przygotowaniami do ataku na zachód w ramach Fall Gelb, część Brandenburczyków władających językiem rumuńskim zostało na prośbę tamtejszych władz i zgodnie z wytycznymi Abwehry skierowana do działań na terenie pól naftowych Ploeszti. Rejon ten, praktycznie przez cały okres wojny, był ze względu na wydobycie strategicznych surowców niezmiernie ważny dla gospodarki niemieckiej. Agentura Abwehry operująca na terenie Rumunii zdobyła na początku 1940 roku informacje, świadczące o tym, że wywiad brytyjski przedsięwziął kroki zmierzające do unieszkodliwienia dunajskich szlaków żeglownych, którymi dostarczano większość towarów do Niemiec oraz zniszczenia infrastruktury pól naftowych. Obok powyższych działań część Brandenburczyków zamierzano wykorzystać w trakcie operacji Weserübungen – atak na kraje skandynawskie.   

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!