22. i 91. Dywizje Piechoty „Luftlande”

22. Dywizja Piechoty „Luftlande”.

Utworzenie 22.DP „Luftlande” było odzwierciedleniem sporów, jakie toczyły między sobą dowództwa Luftwaffe i Wehrmachtu. Oba rodzaje wojsk dążyły do stworzenia jednostek powietrznodesantowych, zarówno spadochronowych jak i transportowanych drogą powietrzną za pomocą szybowców lub na pokładach samolotów transportowych. Jednak na tym podobieństwo się kończy. W przypadku Luftwaffe, zakładano, że nowe jednostki Falschirmjäger – doskonale wyszkolonych i wyposażonych specjalistów używać się będzie na tyłach wroga w niewielkich oddziałach, głownie w celu przyspieszania przemarszu własnych wojsk, paraliżowania ruchów wroga itp. Czyli tak, jak miało to miejsce w przypadku ataku na fort Eben Emael. Z drugiej strony sztab główny Wehrmachtu optował za dużymi operacjami desantowymi, z wykorzystaniem wojsk powietrznodesantowych na szeroką skalę w zwartych związkach taktycznych. Właśnie z tego powodu doszło do równoległego tworzenia oddziałów powietrznodesantowych. Luftwaffe powołało oddziały Falschirmjäger – typowe jednostki spadochroniarzy, natomiast Wehrmacht sformował dywizję „Luftlande” – piechotę transportowaną drogą lotniczą.

22. DP „Luftlande” została utworzona rozkazem z dnia 1 października 1934 r. w VI Okręgu Wojskowym z Bremą, jako miejscem sformowania i stacjonowania. Początkowo dla niepoznaki jednostka funkcjonowała pod nazwą Dowództwo Wojsk Lądowych i dopiero 15 października 1935 została przemianowana na 22. DP „L”. Już w momencie formowania, żołnierze przechodzili szkolenie z zakresu transportu lotniczego, chociaż jest prawdopodobne, że  nie dotyczyło to całego stanu osobowego, a jedynie wybranych pododdziałów. Tuż przed rozpoczęciem realizacji Fall Weiss – ataku na Polskę, 15 sierpnia 1939 r. 22 DP „L” została zmobilizowana, a jej dwa bataliony – 22. Rezerwowy Batalion Polowy oraz 22. batalion rozpoznawczy zostały skierowane na granicę zachodnią pomiędzy Monschau i Prüm. Dodatkowo do dyspozycji  Oberkomando des Heeres (Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych) został przekazany jako jednostka rezerwowa 16. pułk piechoty, który do 16 września został przetransportowany w okolice Wejherowa. Pułk ten uczestniczył następnie między innymi w bitwie nad Bzurą. Wraz z końcem września poszczególne oddziały z 22. DP „L” powróciły do swojej jednostki macierzystej, a następnie w październiku cała dywizja została skierowana na poligon w okolicy miejscowości Senne, gdzie przeprowadzono szkolenie z zakresu transportu lotniczego dla całego stanu osobowego.

W kolejnym roku wojny i wraz z przygotowaniami do niemieckiego ataku na zachód, 22. DP „L” została włączona do Fall Gelb w ramach 7. Dywizji Powietrznodesantowej generała Kurta Studenta. Poszczególne pułki 22. DP „L” działały wówczas w następujących rejonach Holandii: 16. pp – Waalhaven, 47. pp – Valkenburg-Katwijk, 65. pp – Ypenburg . Wraz z końcem kampanii zachodniej dywizja została skierowana najpierw do Saint-Quentin a następnie do Antwerpii na uzupełnienie i odpoczynek, gdzie pozostała aż do końca roku, po czym skierowano ją do Magdeburg-Stendal. W 1941 r. 22. DP „L” został wyznaczony do ochrony pól naftowych Ploeszti w Rumunii, a następnie po reorganizacji w Jessey skierowano ją na front wschodni. W lipcu żołnierze 22. DP „L” przekroczyli Prut i Dniestr i kontynuowali marsz w na południowy wschód w kierunku Krymu. Po opanowaniu przesmyku Perekopskiego  dywizja uczestniczyła w pierwszym ataku na Sewastopol, po czym została skierowana do wschodniej części półwyspu Krymskiego z zadaniem zajęcia i utrzymania pozycji obronnych. Od stycznia do kwietnia 1942 22. DP „L” uczestniczyła w kolejnych walkach o Sewastopol ,a w maju została ponownie skierowana na wschód, gdzie walczyła o odzyskanie kontroli nad półwyspem Kercz. Po zakończeniu walk na wschodzie ponownie skierowano ją do Sewastopola, który został ostatecznie opanowany przez Wehrmacht. Wraz z końcem walk na Krymie 22. DP „L” przerzucona została do Grecji na odpoczynek w rejony Aten i Salonik. 29 lipca 1942 r. zgodnie z rozkazem Głównego Urzędu Armii 22. DP„L” przeszła przeobrażenie i zyskała miano dywizji zmotoryzowanej – tropikalnej. W ślad za tymi zmianami w październiku anulowano dotychczasowe zastosowanie „Luftlande”, tym samym Dywizja straciła status transportowanej drogą lotniczą.

Dalsze zmiany dywizja przeszła w nowym miejscu stacjonowania – na Krecie. Przemianowano wówczas między innymi wszystkie pułki piechoty na pułki grenadierów oraz wydzielono samodzielną grupę – 47. pułk grenadierów oraz 2. batalion z 22. pułku artylerii – Grupa Bojowa Busche kierując ją do działań w Afryki Północnej. Samodzielna grupa bojowa uległa całkowitemu zniszczeniu wiosną 1943 r. Pobyt 22. DP na Krecie zakończył się wraz z jej ewakuacją we wrześniu 1944 r. i skierowaniem ich do Macedonii w celu zwalczania oddziałów partyzanckich. Wraz z kurczeniem się niemieckich zdobyczy terytorialnych na Bałkanach i zmianą linii frontu dywizja wycofywała się w kierunku na Steiermark w Austrii. W marcu 1945 r. dywizja przeszła ostatnie przeobrażenie – przemianowano ją na 22. Dywizję Grenadierów Ludowych. W momencie ogłoszenia zawieszenia broni część 22. VGD trafiła do niewoli jugosłowiańskich partyzantów, tylko części oddziałów udało się przedostać w okolice Klagenfurtu by tam poddać się Brytyjczykom.

W okresie istnienia dywizji dowodzili nią kolejno:
Generalmajor Wilhelm Keitel  - od momentu utworzenia do  1 października 1935
Generalleutnant Adolf Strauß  - od 1 października 1935 r. do 10 listopada 1938 r.
Generalleutnant Hans Graf von Sponeck – od 10 listopada 1938 r. do 10 października 1941 r. Generalmajor Ludwig Wolff – od 10 października 1941 r. do 1 sierpnia 1942 r.
Generalmajor Friedrich-Wilhelm Müller  - od 1 sierpnia 1942 r. do 28 września 1942 r.  
Oberst Hans Baethmann – od 28 września 1942 r. do 5 października 1942 r. (oddelegowany czasowo)
Generalleutnant Friedrich-Wilhelm Müller – od 5 października 1942 r. do 20 października 1943 r.
Oberst Hans Baethmann – od 20 października 1943 r. do 1 lutego 1944 r. (oddelegowany czasowo).
Generalleutnant Friedrich-Wilhelm Müller – od 1 lutego 1944 r. do 15 lutego 1944 r.
Generalmajor Heinrich Kreipe – od 15 lutego 1944 r. do 26 kwietnia 1944 r. (pojmany przez brytyjskich komandosów na Krecie).
Generalleutnant Helmut Friebe – od 1 maja 1944 r. do końca istnienia 22. DP „Luftlande”.

W momencie utworzenia 22. DP „L” składała się z 16. i 65. pułków piechoty, 22. pułku artylerii, 22. batalionu przeciwpancernego oraz 22. dywizyjnego batalionu łączności. Następnie wraz z kolejnymi latami była sukcesywnie rozbudowywana. W październiku 1935 r. dołączono do niej 58. pułk artylerii oraz 22. batalion saperów, a następnie w październiku 1937 r. 47. pułk piechoty i 22. batalion obserwacyjny. W przededniu wybuchu II wojny światowej 22. DP „L” wzmocniono dodatkowo 52. batalionem karabinów maszynowych, 22. batalionem rozpoznania oraz 22. rezerwowym batalionem polowym. W trakcie wojny jednostka otrzymała także 22. batalion artylerii przeciwlotniczej (lato 1941 r.).

91 Dywizja Piechoty „Luftlande”.

91. Dywizja Piechoty „Luftlande” została utworzona rozkazem z 15 stycznia 1944 r. pierwotnie jako 25. Dywizja Piechoty. Formowanie nowego związku taktycznego zostało przeprowadzone na obszarze poligonu Baumholder. Dodatkowo, nową dywizję wzmocniono 1025. pułkiem grenadierów z 1. Armii Rezerwowej oraz częścią 1032. pułku grenadierów. Wraz z zakończeniem formowania 25. DP skierowana została w okolice Reims, gdzie otrzymała rozkaz przystosowania Dywizji do transportu drogą lotniczą. W związku z tym, od 6 marca 1944 r. związek taktyczny przemianowano na 91. Dywizję Piechoty „Luftlande” oraz wzmocniono ją pułkiem artylerii górskiej, pułkiem artylerii polowej oraz 91. batalionem fizylierów. Równocześnie Dywizja została przydzielona do współdziałania z 6. FJD. W raz zakończeniem przeformowania dywizję skierowano do Normandii w okolice Cherburg, gdzie uczestniczyła w walkach od 22 czerwca do 10 sierpnia i uległa rozbiciu. Ocalałe oddziały 91. DP „L” skierowano do prac fortyfikacyjnych , a następnie włączono w skład 7. Armii gdzie zostały przypisane do składu grupy bojowej Kastdorf.  W listopadzie ostatecznie rozformowano pozostałe po 91. DP „L” oddziały, które zasiliły powołaną do życia 344. DP.
W okresie istnienia dywizji dowodzili nią kolejno: Generalleutnant Bruno Ortner – od 15 stycznia 1944 r., Generalleutnant Wilhelm Falley – od 25 kwietnia 1944 r., Generalmajor Bernhard Klosterkemper – od 6 czerwca 1944 r., Generalleutnant Eugen König – od 10 czerwca 1944 r. W okresie od stycznia 1944 r. do listopada 1944 r. w skład Dywizji wchodziły następujące oddziały i pododdziały: 1057. pułk grenadierów, 1058.pułk grenadierów, 191. pułk artylerii, 191. batalion pionierów, 191. kompania przeciwpancerna, 191. kompania artylerii przeciwlotniczej, dywizyjny oddział łączności.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!