Staza taktyczna - fenomen na polu walki

Czym jest staza taktyczna?

Staza taktyczna to nic innego jak opaska zaciskowa stworzona na potrzeby armii oraz służb mundurowych. Jej głównym zadaniem jest zatrzymanie krążenia w zranionej lub amputowanej kończynie.

Główną jej cechą jest możliwość szybkiego, samodzielnego założenia i mocnego zaciśnięcia na uszkodzonej kończynie, odcinając w ten sposób dopływ krwi, co organiczna krwawienie i zwiększa szanse rannego na przeżycie.

Budowa stazy nie jest skomplikowana. Standardowo, we współczesnym wydaniu jest to kawałek taśmy, klamra i krępulec z elementem blokującym. Na przestrzeni lat konstrukcja stazy ewoluowała, dając nam dzisiaj narzędzie udoskonalone pod względem skuteczności i niezawodności.

Przeczytaj także:  Historia powstania standardu TC3 w wojsku i służbach mundurowych >>

Na pierwszy rzut oka opis i zastosowanie stazy taktycznej brzmią prosto, ale to właśnie prostota urządzenia i skuteczność jego zastosowania spowodowały na przestrzeni lat szereg zmian i nowych procedur postępowania medycznego na polu walki.

Historia pokazuje, że od czasów starożytnego Rzymu wielokrotnie wskazywano słuszność opatrywania ran krwotocznych żołnierzy poszkodowanych na polu walki opaskami uciskowymi, które w dużym stopniu zmniejszały śmiertelność.

Z czasem jednak odstąpiono od ich stosowania, rany postrzałowe leczono rozpalonym żelazem, wrzącym olejem, w celu zatamowania krwawienia i chronienia poszkodowanego przed wszelkiego rodzaju zakażeniami. Następnie stosowano różnego rodzaju opatrunki uciskowe, których efektywność niejednokrotnie była niewystarczająca.

Okresem, kiedy ponownie zwrócono uwagę na potrzebę wdrożenia opasek uciskowych, była II wojna światowa oraz wojna w Wietnamie, gdzie ogromna liczba ofiar wśród żołnierzy wynikała z wykrwawienia się przed dotarciem do punktu medycznego.

Pomimo szeregu analiz i oczywistych wniosków w dalszym ciągu zaniedbywano temat priorytetów medycznych w strefie walki, a sami żołnierze bazowali na starych procedurach medycznych, opartych na zasadzie, że jedyną szansą na przeżycie rannego jest jak najszybsza ewakuacja i oddanie go w ręce profesjonalnej pomocy medycznej.

Momentem przełomowym w medycynie pola walki okazała się połowa lat 90., kiedy to po wydarzeniach w Mogadiszu zauważono problem związany ze sposobem i priorytetami udzielania pomocy na polu walki.

Tak wdrożono projekt TCCC (Tactical Combat Casualty Care). Wnioski z prac w ramach projektu były klarowne i jednoznaczne. Większość zgonów wynika z nieopatrzonych odpowiednio szybko ran krwotocznych, które powodowały śmierć żołnierzy na miejscu lub w czasie transportu medycznego.

Sytuacja rannego na polu walki wymusiła opracowanie nowych procedur i wdrożenie odpowiedniego wyposażenia indywidualnego żołnierza. Dotychczas stosowane metody opieki nad rannym sprawiały, że ewakuacja poszkodowanego ze strefy walki do punktów medycznych generowała pogarszanie się jego stanu głównie ze względu na ubytek krwi.

Brak środków i sposobów tamowania krwawienia powodował pogarszający się stan rannego, co z kolei przekładało się na konieczność zaangażowania większej liczby osób do transportu nieprzytomnego żołnierza często w trakcie transportu nieopatrzone, opatrzone nieskutecznie lub za późno opatrzone rany krwotoczne uniemożliwiały ratowanie życia, sprowadzając do zera wysiłek i trud zespołu udzielającego pomocy.

Dotychczas czas ewakuacji wpływał na przeżycie rannego. Jak miało to wyglądać teraz?

Rewolucja nazywa się staza taktyczna!

W tym momencie staza taktyczna stała się kluczowym punktem nowego sposobu działania w zakresie medycyny pola walki. Bez odpowiedniego narzędzia niełatwo o skuteczny algorytm postępowania.

Opaska uciskowa stworzyła możliwość wygenerowania właściwego działania w sytuacji wystąpienia podstawowego problemu medycznego w boju, jakim jest krwawienie. 

Wynika to bezpośrednio z nadanego priorytetu, jakim jest samopomoc po zranieniu, a nie, jak miało to miejsce wcześniej, jak najszybsza ewakuacja. Dzisiaj poszkodowany podczas ostrzału operator w pierwszej kolejności skupia się na schronieniu i udzieleniu sobie pomocy poprzez użycie stazy taktycznej, która chroni go przed najczęściej występującym zagrożeniem życia, jakim jest wykrwawienie z kończyn – głównie dolnych.

Dzięki funkcji i konstrukcji  umożliwiającej szybkie użycie opaski, zyskuje się czas przekładający się w tym przypadku na ubytek krwi. Po skutecznym samodzielnym zatamowaniu krwotoku operator jest w stanie świadomie kontaktować się z resztą zespołu, a nawet w oczekiwaniu na pomoc podejmować walkę z przeciwnikiem, aż do momentu przejęcia go przez medyka.

Szybka i sprawna reakcja zatrzymania ubytku krwi przekłada się również na sposób i efektywność ewakuacji rannego, który dzięki zatrzymaniu krwotoku może o własnych siłach przemieszczać się, co z kolei zmniejsza liczbę osób zaangażowanych w transport.

Panaceum, ale nie na wszystkie kłopoty 

Staza taktyczna nie jest uniwersalnym środkiem zaradczym na wszystkie problemy medyczne związane z urazami pola walki. Jest środkiem ratującym życie i jej głównym zadaniem jest zabezpieczenie rannego przed konsekwencjami ubytku krwi.

Warto spojrzeć na zastosowanie opasek uciskowych pod kątem obciążenia zespołu bojowego w kontekście problemu medycznego. We współczesnym sposobie działania świadomość posiadania procedur i narzędzia do skutecznego radzenia sobie z najbardziej niebezpiecznym problemem pola walki daje większą pewność działania.

Skuteczne i proste procedury pozwalają zabezpieczyć się i przygotować na działanie dające w razie wystąpienia urazu wydajne efekty. 

Obecnie większość zespołów bojowych jest tak zorganizowana i przygotowana pod kątem medycznym zarówno w zakresie wyszkolenia, jak również wyposażenia, że nawet w przypadku wystąpienia problemu krwotocznego jest w stanie skutecznie opanować sytuację i nadal realizować plan taktyczny.

Rana postrzałowa w kończynę nie generuje potrzeby zaangażowania całości zespołu do natychmiastowego udzielenia pomocy rannemu. Szkolenia i treningi oparte na epizodach z zakresu medycyny pola walki zakładają, że po postrzale i opatrzeniu kończyny stazą taktyczną operator nadal podejmuje realizację planu taktycznego, nie jest osobą wykluczoną z dalszych działań, a wręcz przeciwnie, jeśli krwawienie zostało skutecznie zatrzymane, w dalszym ciągu bierze udział (w miarę możliwości, na które pozwala mu uraz) w działaniach.

Istnieją jednak ograniczenia zastosowania stazy taktycznej, na przykład w przypadku ran krwotocznych szyi czy klatki piersiowej.

Dlatego, choć statystycznie staza pozwala opanować najczęstsze miejsca obrażeń i znacząco jej zastosowanie zmieniło algorytm i filozofię medycyny ratunkowej na polu walki, to nie jest rozwiązaniem możliwym do zastosowania w każdym przypadku. 

Początkowo stosowane w siłach specjalnych, trafiają współcześnie na wyposażenie każdego żołnierza, a także funkcjonariusza służb mundurowych. Pierwotnie badana pod kątem skuteczności głównie na polu walki w rejonie objętym konfliktem zbrojnym, ma zastosowanie w codziennym funkcjonowaniu służb mundurowych w państwach w czasie pokoju.

Jej zalety pozwoliły wdrożyć ją i uklasyfikować na czołowym miejscu w wyposażeniu policjanta idącego na służbę patrolową, strażaka, ratownika medycznego czy nawet pracownika ochrony.

Wszystkie te grupy zawodowe w codziennym pełnieniu służby mają do czynienia ze zdarzeniami, gdzie staza taktyczna pozwala szybko i skutecznie opanować problem medyczny zagrażający życiu, przy jednoczesnym kontrolowaniu sytuacji taktycznej.

Każdy świadomy „mundurowy” wie, jak przydatnym i istotnym elementem wyposażenia do służby w zakresie udzielenia pomocy osobom trzecim, jak i w kwestii samopomocy, jest staza taktyczna.

Co oferuje rynek?

Obecnie na rynku można spotkać wielu producentów staz taktycznych. Samych opasek jest mnóstwo rodzajów. Warto skupić się na producentach i modelach z najwyższej półki, bo nawet między renomowanymi typami są różnice na wagę życia.

Pamiętam okres operacji w Iraku i przydzielane opaski z Izraela z wbudowanym profilowanym elementem uciskowym, które nadawały się tylko do założenia na kończyny górne.

Ostatecznie w naszym kraju przyjęły się amerykańskie stazy typu CAT (ang. Combat Application Tourniquet) i SOFTT, dostosowane do użycia zarówno na kończynach górnych, jak i dolnych – aktualnie na rynku dostępne są już odpowiednio VII generacja CAT i V SOFTT.

Organizując w 2022 roku zbiórkę środków medycznych dla walczących w Ukrainie, otrzymałem wyraźną sugestię, aby były to wyłącznie opaski firmy SOFTT (ang. SOF Tactical Tourniquet) lub CAT i to chyba należy uznać za najbardziej wiarygodną weryfikację tego, co jest aktualnie dostępne na rynku.

Można również popatrzeć na dostępne porównania staz publikowane np. przez dr Ramon Reyes czy CoTCCC w mediach społecznościowych czy YT.

Problem są oczywiście dostępne podróbki z Dalekiego Wschodu, szczególnie stazy CAT, które optycznie wyglądają nawet lepiej niż oryginały czy wyroby produkowane na licencji.

Trzeba jednak na to bardzo uważać, bo jak pokazują liczne testy medyków taktycznych, tego typu „staazopodobne” wyroby pękają lub nawet nie mają niektórych elementów, co nie tylko uniemożliwia ich poprawne zastosowanie, ale może przyczynić się do poważnych konsekwencji, gdyby zaistniała potrzeba ich realnego użycia.

Markowa, taktyczna opaska uciskowa to aktualnie koszt ok. 180–200 zł/szt. 

Zdjęcia: Izabela Pajdała (Gazeta Policyjna), Tomasz Łukaszewski