"Najpierw masa, potem rzeźba!" głosi słynne hasło powtarzane pół żartem, pół serio przez bywalców siłowni i klubów sportowych. Wiadomo jednak, że rozwój masy mięśniowej jest silnie związany z odżywianiem, proporcjami między białkiem a węglowodanami, których ilość powinna być dostosowana nie tylko do naszych celów treningowych, ale i typu budowy. Zapraszamy, zatem, do zapoznania się ze szczegółami w pierwszej części artykułu naszego eksperta.
Produkty marki Direct Action powstały dzięki doświadczeniom operatorów jednostek specjalnych, takich jak JW GROM. Direct Action to polski producent, którego motto “#Go Loud” to nie tylko hasło przewodnie,...
Produkty marki Direct Action powstały dzięki doświadczeniom operatorów jednostek specjalnych, takich jak JW GROM. Direct Action to polski producent, którego motto “#Go Loud” to nie tylko hasło przewodnie, ale symbol bezkompromisowego podejścia do jakości wyposażenia.
Buty taktyczne kojarzą się głównie z wyposażeniem militarnym, choć świetnie sprawdzają się również poza poligonem wojskowym. Coraz więcej osób sięga po buty taktyczne latem, szczególnie wybierając się...
Buty taktyczne kojarzą się głównie z wyposażeniem militarnym, choć świetnie sprawdzają się również poza poligonem wojskowym. Coraz więcej osób sięga po buty taktyczne latem, szczególnie wybierając się na trudniejsze wyprawy. Nowoczesne letnie buty taktyczne zapewniają komfort i wytrzymałość, dzięki czemu znajdują zastosowanie w różnych aktywnościach.
Obuwie firmy BATES cieszy się bardzo dobrą opinią jako solidnie wykonane, z wysokiej jakości materiałów i co ważne – trwałe.
Obuwie firmy BATES cieszy się bardzo dobrą opinią jako solidnie wykonane, z wysokiej jakości materiałów i co ważne – trwałe.
Typy budowy ciała
Zapotrzebowanie na kalorie powiązane jest z typem budowy ciała [1].
Ektomorfik – smukłe ciało, niezbyt masywne kości, długie ramiona i szyja.
Mezomorfik – krępa, barczysta i muskularna budowa ciała.
Endomorfik - wąskie ramiona, szerokie biodra, krótkie ramiona i nogi, grube kości, skłonności do otyłości.
W praktyce rzadko spotyka się osoby o „czystych” cechach jednego typu budowy. Najczęściej człowiek jest mieszanką dwóch lub trzech typów budowy ciała w różnych procentowych proporcjach. Na typ budowy ciała nie mamy żadnego wpływu, ponieważ wynika on z genetyki – dziedziczymy cechy budowy ciała po rodzicach (przodkach). Najbardziej uprzywilejowany typ budowy ciała w zakresie rozwoju masy mięśniowej to mezomorfik, mniej endomorfik. Największe problemy z rozbudową masy mięśniowej mają ektomorficy.
Zapotrzebowanie kaloryczne osób intensywnie trenujących
Standardowo przyjmuje się, że mężczyzna intensywnie trenujący potrzebuje około 37,6 kcal na 1 kg masy ciała. Warto jednak uwzględnić w zapotrzebowaniu kalorycznym typ budowy ciała [1].
Ektomorfik – na 1 kg masy ciała potrzebuje 40 kcal (o 2,4 kcal więcej niż standardowo). Osoby o tym typie budowy ciała powinny spożywać nieco więcej białka (dodatkowe kalorie).
Mezomorfik – na 1 kg masy ciała potrzebuje standardową ilość kalorii, czyli 37,6 kcal na 1 kg masy ciała, aby osiągnąć idealną masę i rzeźbę. Przy tym typie budowy ciała można lekko zredukować zalecaną ilość białka.
Endomorfik – na 1 kg masy ciała potrzebuje 40 kcal (o 2,4 kcal więcej niż standardowo). Przy tym typie budowy ciała należy spożywać nieco mniej tłuszczu, a więcej węglowodanów (dodatkowe kalorie) niż jest to zalecane.
Szczegóły zapotrzebowania na składniki pokarmowe zawiera tabela 1.
Liczba kalorii dostarczana do organizmu w okresie doby podlega dość ścisłemu podziałowi. Spożywanie np. dwóch posiłków dziennie dostarczających całkowitą liczbę kalorii nie ma sensu. Większość kalorii zamienia się najpewniej w tłuszcz. Optymalna liczba posiłków wynosi pięć lub sześć w okresie doby. Gwarantuje to przyśpieszenie przemiany materii, a przy zwiększonym wysiłku fizycznym organizm „inwestuje” w rozbudowę masy mięśniowej [1]. Przerwy pomiędzy posiłkami powinny być równomierne.
Rodzaje białek
Podstawowym składnikiem białek są aminokwasy. Gdy zjadamy białka, ulegają one pod wpływem enzymów trawiennych rozkładowi na aminokwasy, które są następnie wchłanianie w układzie pokarmowym [3]. Wyróżnić można dwie grupy aminokwasów:
aminokwasy egzogenne (niezbędne) – organizm nie potrafi ich sam wytworzyć i dlatego musi je przyswajać z pożywienia, co istotne, ten typ aminokwasów jest kluczowy w procesach anabolicznych, zachodzących po spożyciu białka,
aminokwasy endogenne (nie niezbędne) – organizm potrafi je samodzielnie syntetyzować, ich obecność w pożywieniu jest wskazana, ale niekonieczna, nie mają one większego wpływu na anabolizm mięśniowy.
Zapotrzebowanie na białko
Zgodnie z normami Światowej Organizacji Zdrowia, przeciętnie człowiek na dobę potrzebuje od 0,5 do 1 grama białka na 1 kg masy ciała [1] Według opracowania [3] zapotrzebowanie to wynosi około 0,6 –0 ,8, gram białka na 1 kg masy ciała.
W przypadku rozbudowy masy mięśniowej, zapotrzebowanie to rośnie do 2-3 gram na 1 kg masy ciała zależnie od typu budowy ciała [1] Według opracowania [3] u sportowców dyscyplin siłowych zapotrzebowania na białko wynosi 1,6-1,7 gram na 1 kg masy ciała. Istnieje również związek pomiędzy masą mięśniową a zapotrzebowaniem na białko – im sportowiec ma większa masę mięśniową, tym jego zapotrzebowanie na białko rośnie [3].
Ważne jest, aby całkowite dobowe zapotrzebowanie na białko podzielić równomiernie na pięć – sześć posiłków. Organizm jednorazowo nie jest w stanie spożytkować więcej niż około 30 gram białka w jednym posiłku. Nadwyżka nie jest efektywnie wykorzystywana i jedynie obciąża układ trawienny. Większość specjalistów sugeruje, że zapotrzebowanie na białko w wyniku ciężkiego treningu siłowego wynosi co najmniej 2 gramy na 1 kg masy ciała [2].
Co ciekawe, zawartość białek nie ulega na ogół w czasie treningu zmianom – zużywany jest glikogen zawarty w mięśniach oraz wątrobie. Dla osób trenujących rekreacyjnie (nie więcej niż trzy razy w tygodniu) spożywanie dodatkowego białka w postaci odżywek (hydrolizaty białka) lub preparatów aminokwasowych nie ma żadnego racjonalnego sensu [2].
Literatura:
Hołub B.: Co jeść aby przyśpieszyć budowę tkanki mięśniowej, Wektor, Warszawa 2005
Kruszewski M.: Metody treningu i podstawy żywienia w sportach siłowych, COS, Warszawa 2007
Delavier F., Gundill M.: Suplementy żywnościowe dla sportowców, Wydawnictwo Aha, Łódź 2010
Streamlight to amerykańska marka z ponad 50-letnim doświadczeniem na rynku. Od 1973 roku specjalizuje się w produkcji profesjonalnego oświetlenia wykorzystywanego podczas działań taktycznych czy też aktywności...
Streamlight to amerykańska marka z ponad 50-letnim doświadczeniem na rynku. Od 1973 roku specjalizuje się w produkcji profesjonalnego oświetlenia wykorzystywanego podczas działań taktycznych czy też aktywności outdoorowych. Z małej firmy sprzedającej jeden produkt, przedsiębiorstwo przekształciło się w globalnego lidera, który oferuje szeroką gamę wysokiej klasy latarek. Dziś Streamlight jest obecny nie tylko na rodzimym rynku amerykańskim, ale także w ponad 90 krajach na całym świecie.
Polacy mają mnóstwo wad, ale skutecznie nadrabiają je swoimi zaletami. Dlatego wiele polskich firm potrafi nawiązać udaną rywalizację z najlepszymi na rynku. Jednym z takich przykładów jest producent oporządzenia...
Polacy mają mnóstwo wad, ale skutecznie nadrabiają je swoimi zaletami. Dlatego wiele polskich firm potrafi nawiązać udaną rywalizację z najlepszymi na rynku. Jednym z takich przykładów jest producent oporządzenia osobistego – Direct Action. W związku z 10-leciem istnienia firmy postanowiliśmy przyjrzeć się bliżej historii tej marki.
Po raz pierwszy miałem okazję testować model z serii GX butów Bates. Pamiętam buty tej marki jeszcze sprzed wielu lat. Jednak czas nie stoi w miejscu i nowa linia GX X2 w wersji z zamkiem bocznym została...
Po raz pierwszy miałem okazję testować model z serii GX butów Bates. Pamiętam buty tej marki jeszcze sprzed wielu lat. Jednak czas nie stoi w miejscu i nowa linia GX X2 w wersji z zamkiem bocznym została poddana przeze mnie weryfikacji w terenie. Padło na okolice Torunia, czyli lasy i bagniska Kujaw z incydentalnym marszem przez zurbanizowany teren tego fortecznego miasta. Testowany przeze mnie model jest przeznaczony do użytkowania w strefie klimatycznej zimnej i wilgotnej, jak opisuje się pas Europy...
Targi Enforce Tac 2025 to jedna z najważniejszych imprez branży taktyczno-militarnej w Europie, dlatego nie może tam zabraknąć Direct Action. Istniejąca od ponad 10 lat marka zdołała przekonać do swoich...
Targi Enforce Tac 2025 to jedna z najważniejszych imprez branży taktyczno-militarnej w Europie, dlatego nie może tam zabraknąć Direct Action. Istniejąca od ponad 10 lat marka zdołała przekonać do swoich produktów najbardziej wymagających użytkowników z jednostek specjalnych z całego świata.
Szukasz idealnego prezentu dla kogoś, kto uwielbia survival i spędza wolny czas w terenie? Niezależnie od tego, czy chodzi o doświadczonego bushcraftera, czy początkującego entuzjastę przetrwania, dobrze...
Szukasz idealnego prezentu dla kogoś, kto uwielbia survival i spędza wolny czas w terenie? Niezależnie od tego, czy chodzi o doświadczonego bushcraftera, czy początkującego entuzjastę przetrwania, dobrze dobrany sprzęt może okazać się nieocenionym wsparciem w trudnych warunkach. Poniżej znajdziesz kilka propozycji praktycznych i przemyślanych prezentów.
W terenie liczy się skuteczność, niezawodność oraz adaptacja, a to wszystko zapewnia wyposażenie marki Helikon w dobrze znanym wzorze kamuflażowym wz. 93 “Pantera”. Elementy ekwipunku tego producenta powstały...
W terenie liczy się skuteczność, niezawodność oraz adaptacja, a to wszystko zapewnia wyposażenie marki Helikon w dobrze znanym wzorze kamuflażowym wz. 93 “Pantera”. Elementy ekwipunku tego producenta powstały z myślą o tych, którzy wiedzą, że każdy szczegół ma znaczenie - od dobrze dobranego kamuflażu, przez wygodę i komfort użytkowania, aż po odporność na każde warunki.
Rozwiązania z zakresu cyberbezpieczeństwa, kontroli dostępu, systemów monitoringu, ochrony fizycznej oraz zarządzania ryzykiem - wszystko to zobaczysz w jednym miejscu podczas Warsaw Security Expo 2025....
Rozwiązania z zakresu cyberbezpieczeństwa, kontroli dostępu, systemów monitoringu, ochrony fizycznej oraz zarządzania ryzykiem - wszystko to zobaczysz w jednym miejscu podczas Warsaw Security Expo 2025. To właśnie tu, od 9 do 11 grudnia, specjaliści ds. bezpieczeństwa z Polski i Europy będą mogli odkryć, co czeka branżę w nadchodzących latach.
Nie pierwszy raz testujemy dla Was buty firmy Bates. Jednak tym razem padło na pustynną propozycję godną uwagi na sezon wiosenno-letni – model Tactical Sport 2. Zabraliśmy je nawet na spaloną słońcem Maltę,...
Nie pierwszy raz testujemy dla Was buty firmy Bates. Jednak tym razem padło na pustynną propozycję godną uwagi na sezon wiosenno-letni – model Tactical Sport 2. Zabraliśmy je nawet na spaloną słońcem Maltę, żeby dokonać faktycznej weryfikacji w temperaturach przekraczających 20 stopni Celsjusza. Testowana para butów trafiła też do polskich lasów, żeby potwierdzić ich przydatność również w naszym klimacie. W trakcie testów pokonaliśmy łącznie 250 tys. kroków! Opis modelu butów oraz wyniki naszego...
Gdy po raz pierwszy usłyszałem o nowej lunecie HIKMICRO ALPEX 4K Lite, byłem ciekaw, czy „odchudzona” wersja kultowego Alpexa może w ogóle konkurować ze swoim starszym bratem.
Gdy po raz pierwszy usłyszałem o nowej lunecie HIKMICRO ALPEX 4K Lite, byłem ciekaw, czy „odchudzona” wersja kultowego Alpexa może w ogóle konkurować ze swoim starszym bratem.
Zapada cisza. Operator daje sygnał ręką. Kilka kroków przed nim pies błyskawicznie reaguje. Wchodzi pierwszy. Nie dlatego, że musi. Wchodzi, bo jest gotowy. To nie jest zwykły pies, to wyszkolony specjalista....
Zapada cisza. Operator daje sygnał ręką. Kilka kroków przed nim pies błyskawicznie reaguje. Wchodzi pierwszy. Nie dlatego, że musi. Wchodzi, bo jest gotowy. To nie jest zwykły pies, to wyszkolony specjalista. A jego bezpieczeństwo to nasza odpowiedzialność. W pracy psów operacyjnych nie ma miejsca na kompromisy. Sprzęt musi gwarantować pełne bezpieczeństwo, zarówno dla zdrowia, jak i życia psa.
Buty taktyczne kojarzą się głównie z wyposażeniem militarnym, choć świetnie sprawdzają się również poza poligonem wojskowym. Coraz więcej osób sięga po buty taktyczne latem, szczególnie wybierając się...
Buty taktyczne kojarzą się głównie z wyposażeniem militarnym, choć świetnie sprawdzają się również poza poligonem wojskowym. Coraz więcej osób sięga po buty taktyczne latem, szczególnie wybierając się na trudniejsze wyprawy. Nowoczesne letnie buty taktyczne zapewniają komfort i wytrzymałość, dzięki czemu znajdują zastosowanie w różnych aktywnościach.
Produkty marki Direct Action powstały dzięki doświadczeniom operatorów jednostek specjalnych, takich jak JW GROM. Direct Action to polski producent, którego motto “#Go Loud” to nie tylko hasło przewodnie,...
Produkty marki Direct Action powstały dzięki doświadczeniom operatorów jednostek specjalnych, takich jak JW GROM. Direct Action to polski producent, którego motto “#Go Loud” to nie tylko hasło przewodnie, ale symbol bezkompromisowego podejścia do jakości wyposażenia.
Podciąganie na drążku to ćwiczenie niemal idealne dla każdej osoby dbającej o kondycję i zdrowie. Czy istnieje osoba, która nigdy nie wykonywała tego ćwiczenia? Raczej nie, a zapewne wielu pamięta je doskonale...
Podciąganie na drążku to ćwiczenie niemal idealne dla każdej osoby dbającej o kondycję i zdrowie. Czy istnieje osoba, która nigdy nie wykonywała tego ćwiczenia? Raczej nie, a zapewne wielu pamięta je doskonale z testów sprawnościowych lub ćwiczeń na lekcjach WF. Niektórzy zapewne mają do tego ćwiczenia duży sentyment, ale wielu wspomina je z pewną niechęcią z racji słabych wyników na sprawdzianach.
Rozgrzewka jest elementem obowiązkowym przed rozpoczęciem treningu właściwego. Należy rozgrzać zawsze mięśnie, stawy, szczególnie barkowe, gdyż one są najbardziej kontuzjogenne, przez okres 5-10 minut...
Rozgrzewka jest elementem obowiązkowym przed rozpoczęciem treningu właściwego. Należy rozgrzać zawsze mięśnie, stawy, szczególnie barkowe, gdyż one są najbardziej kontuzjogenne, przez okres 5-10 minut oraz porozciągać mięśnie pleców, klatki piersiowej oraz rąk.
Szczególnej uwagi w trakcie treningu wymaga zrozumienie reakcji naszego psychiki oraz metody wpływania na nią. Nie każdy o tym wie, ale gdy odczuwamy silne zmęczenie i mięśnie odmawiają posłuszeństwa to...
Szczególnej uwagi w trakcie treningu wymaga zrozumienie reakcji naszego psychiki oraz metody wpływania na nią. Nie każdy o tym wie, ale gdy odczuwamy silne zmęczenie i mięśnie odmawiają posłuszeństwa to jest to tylko złudzenie. Hamuje nas mózg i jego ośrodkowy (centralny) układ nerwowy. To on przekazuje informacje do mięśni o konieczności zakończenia pracy. Nasze mięśnie mogą jednak nadal pracować.
Bardzo istotne jest odróżnienie sfery niechęci do treningu, brak motywacji do wykonania zakładanej liczby pracy treningowej (zakładana liczba serii i powtórzeń podciągania) od groźnego przetrenowania.
Bardzo istotne jest odróżnienie sfery niechęci do treningu, brak motywacji do wykonania zakładanej liczby pracy treningowej (zakładana liczba serii i powtórzeń podciągania) od groźnego przetrenowania.
W przypadku treningu ukierunkowanego na rozwój siły, rozgrzewka powinna być szczególnie starannie wykonana z uwagi na duże obciążenia stosowane w tego rodzaju treningu. Zakończeniem rozgrzewki powinny...
W przypadku treningu ukierunkowanego na rozwój siły, rozgrzewka powinna być szczególnie starannie wykonana z uwagi na duże obciążenia stosowane w tego rodzaju treningu. Zakończeniem rozgrzewki powinny być 2-4 serie podciągania po około 5-8 powtórzeń bez dodatkowego obciążenia (liczba powtórzeń w serii powinna wynosić nie więcej niż 30% maksymalnej możliwej do wykonania).
Trening podciągania na drążku, którego celem nadrzędnym jest rozwój masy mięśniowej ma charakterystyczne elementy typowe dla treningu kulturystycznego na siłowni.
Trening podciągania na drążku, którego celem nadrzędnym jest rozwój masy mięśniowej ma charakterystyczne elementy typowe dla treningu kulturystycznego na siłowni.
Produkty marki Direct Action powstały dzięki doświadczeniom operatorów jednostek specjalnych, takich jak JW GROM. Direct Action to polski producent, którego motto “#Go Loud” to nie tylko hasło przewodnie,...
Produkty marki Direct Action powstały dzięki doświadczeniom operatorów jednostek specjalnych, takich jak JW GROM. Direct Action to polski producent, którego motto “#Go Loud” to nie tylko hasło przewodnie, ale symbol bezkompromisowego podejścia do jakości wyposażenia.
Buty taktyczne kojarzą się głównie z wyposażeniem militarnym, choć świetnie sprawdzają się również poza poligonem wojskowym. Coraz więcej osób sięga po buty taktyczne latem, szczególnie wybierając się...
Buty taktyczne kojarzą się głównie z wyposażeniem militarnym, choć świetnie sprawdzają się również poza poligonem wojskowym. Coraz więcej osób sięga po buty taktyczne latem, szczególnie wybierając się na trudniejsze wyprawy. Nowoczesne letnie buty taktyczne zapewniają komfort i wytrzymałość, dzięki czemu znajdują zastosowanie w różnych aktywnościach.
Zapada cisza. Operator daje sygnał ręką. Kilka kroków przed nim pies błyskawicznie reaguje. Wchodzi pierwszy. Nie dlatego, że musi. Wchodzi, bo jest gotowy. To nie jest zwykły pies, to wyszkolony specjalista....
Zapada cisza. Operator daje sygnał ręką. Kilka kroków przed nim pies błyskawicznie reaguje. Wchodzi pierwszy. Nie dlatego, że musi. Wchodzi, bo jest gotowy. To nie jest zwykły pies, to wyszkolony specjalista. A jego bezpieczeństwo to nasza odpowiedzialność. W pracy psów operacyjnych nie ma miejsca na kompromisy. Sprzęt musi gwarantować pełne bezpieczeństwo, zarówno dla zdrowia, jak i życia psa.
Gdy po raz pierwszy usłyszałem o nowej lunecie HIKMICRO ALPEX 4K Lite, byłem ciekaw, czy „odchudzona” wersja kultowego Alpexa może w ogóle konkurować ze swoim starszym bratem.
Gdy po raz pierwszy usłyszałem o nowej lunecie HIKMICRO ALPEX 4K Lite, byłem ciekaw, czy „odchudzona” wersja kultowego Alpexa może w ogóle konkurować ze swoim starszym bratem.
Niemiecki producent obuwia taktycznego wprowadził na rynek nowy model butów o niskim profilu Haix CONNEXIS Go GTX LTR Low. Wpisuje się on w potrzeby codziennej aktywności funkcjonariuszy realizujących...
Niemiecki producent obuwia taktycznego wprowadził na rynek nowy model butów o niskim profilu Haix CONNEXIS Go GTX LTR Low. Wpisuje się on w potrzeby codziennej aktywności funkcjonariuszy realizujących działania w ramach tzw. low profile – czyli w ukryciu. Na ile ten sportowy z wyglądu model spełnia taktyczne wymagania operacji w terenie zurbanizowanym, sprawdziliśmy w naszym teście.
Nie pierwszy raz testujemy dla Was buty firmy Bates. Jednak tym razem padło na pustynną propozycję godną uwagi na sezon wiosenno-letni – model Tactical Sport 2. Zabraliśmy je nawet na spaloną słońcem Maltę,...
Nie pierwszy raz testujemy dla Was buty firmy Bates. Jednak tym razem padło na pustynną propozycję godną uwagi na sezon wiosenno-letni – model Tactical Sport 2. Zabraliśmy je nawet na spaloną słońcem Maltę, żeby dokonać faktycznej weryfikacji w temperaturach przekraczających 20 stopni Celsjusza. Testowana para butów trafiła też do polskich lasów, żeby potwierdzić ich przydatność również w naszym klimacie. W trakcie testów pokonaliśmy łącznie 250 tys. kroków! Opis modelu butów oraz wyniki naszego...
Rozwiązania z zakresu cyberbezpieczeństwa, kontroli dostępu, systemów monitoringu, ochrony fizycznej oraz zarządzania ryzykiem - wszystko to zobaczysz w jednym miejscu podczas Warsaw Security Expo 2025....
Rozwiązania z zakresu cyberbezpieczeństwa, kontroli dostępu, systemów monitoringu, ochrony fizycznej oraz zarządzania ryzykiem - wszystko to zobaczysz w jednym miejscu podczas Warsaw Security Expo 2025. To właśnie tu, od 9 do 11 grudnia, specjaliści ds. bezpieczeństwa z Polski i Europy będą mogli odkryć, co czeka branżę w nadchodzących latach.
Ta witryna wykorzystuje pliki cookies do przechowywania informacji na Twoim komputerze. Pliki cookies stosujemy w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. W każdym momencie możesz dokonać zmiany ustawień przeglądarki dotyczących cookies. Nim Państwo zaczną korzystać z naszego serwisu prosimy o zapoznanie się z naszą polityką prywatności oraz Informacją o Cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności oraz Informacji o Cookies. Administratorem Państwa danych osobowych jest Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.K., nr KRS: 0000537655, z siedzibą w 04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18, tel. +48 22 810-21-24, właściciel strony www.special-ops.pl. Twoje Dane Osobowe będą chronione zgodnie z wytycznymi polityki prywatności www.special-ops.pl oraz zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r i z Ustawą o ochronie danych osobowych Dz.U. 2018 poz. 1000 z dnia 10 maja 2018r.