Page 69 - Special Ops Survival

SPECIAL OPS ŻY WIENIE

Tekst: Kuba Wyszyński Ja Brzoza, ja Brzoza. Grab, jak mnie słyszysz? Błyskoporek jest w Polsce objęty ochroną częściową na podstawie Roz-
Zdjęcia: Kuba Wyszyński porządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie
ochrony gatunkowej grzybów. Na Czerwonej Liście Roślin i Grzybów Polski
ma status R – gatunek potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego za-
sięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych.

Błyskoporek to niepozorny grzyb pasożytniczy, występujący najczęściej
na brzozie (ale widywany też na bukach i klonach). Łatwo go rozpoznać –
tworzy na brzozie czarne, guzowato-porowate narośle (skleroty) nieco po-
dobne do czeczoty. Właściwe owocniki, te odpowiedzialne za cechy płciowe,
znajdują się pod korą w postaci ukośnie ułożonych wiązek. Nas interesują je-
dynie skleroty, które z zewnątrz wyglądają jak nadpalone węgielki, a w środ-
ku mają piękny, pomarańczowy lub ognistobrązowy miąższ.

odrywalna, jak i świeżo pozyskana z młodych drzew za pomocą kawałka Pomarańczowy miąższ błyskoporka zazwyczaj łapie iskry zarówno
Manierki, jak ta będąca częścią amerykańskiego systemu LC 2 (lub po prostu „Alice”), przez długi czas ostrego noża. Po lekkim zmechaceniu i naskrobaniu z łatwością łapie iskrę z krzesiwa żelazocerowego, jak i z tradycyjnego krzesiwa kowalskiego, na-
stanowiły podstawowe nosidło indywidualnej racji wody żołnierza czy podróżnika
z krzesiwa lub żar z łuku ogniowego. wet bezpośrednio po zerwaniu. Jednak dobrze sobie taką błyskoporową
hubkę przygotować wcześniej. Po pierwsze, nie wiemy, czy akurat na bły-
Z plecionek z łyka brzozowego wykonywano niegdyś więzy i pęta. Z kory skoporka trafimy, a po drugie – czy nie będzie jednak zbyt wilgotny. Mały
niektórych gatunków brzozy otrzymuje się też garbnik, smołę, dziegieć oraz kawałek grzyba wielkości orzecha laskowego wystarczy ususzyć lub podsu-
olej juchtowy. Większe fragmenty świeżej kory możemy też użyć do zrobienia szyć w przewiewnym miejscu. Raz rozpalony bardzo długo trzyma żar, daje
wodoodpornych naczyń i pojemników. Taką korę należy wcześniej namoczyć
wysoką temperaturę i nie daje się łatwo ugasić.
Po prostu złem kiedyś wiatrołom wolno stojącej brzozy omszałej, z którego z powodze- wywary jako lek na dolegliwości żołądkowe, można też robić z niego nie-
i oskrobać z nadmiaru białych farfocli. Pamiętam, jak nad Narewką znala-
Kierowniczko, wodę brzozową można prosić?
W medycynie ludowej ze sproszkowanego owocnika przygotowywano
niem można było ściągnąć ponadmetrowe arkusze kory bez brodawek i spę-
szkodliwą herbatę o dość paskudnym smaku (jedna łyżka sproszkowanego
kań. Przy odrobinie samozaparcia można by ich użyć do budowy schronienia
lub nawet czegoś pływającego. Podkorze młodych osobników po pocięciu
miąższu na kubek wrzątku).
na wąskie paski i ugotowaniu może służyć jako niezbyt smaczna, ale zjadliwa
brzoza namiastka makaronu spaghetti. przystąpić do rozpalania ognia. Drewno brzozy pali się nawet mokre, szybko
Jeśli więc mamy już ogarniętą rozpałkę z kory i błyskoporka, to mozemy
Zimą brzoza nie wytwarza soków, nie możemy więc z niej pozyskać
schnie i spala się błyskawicznie – świetnie nadaje się na pierwszą fazę roz-
słodkiej oskoły ani słynnej wody brzozowej – będziemy musieli z tym po-
palania ogniska. Nie daje jednak zbyt dużo żaru czy ciepła, dlatego dobrze
mieszać je w ognisku/palenisku z twardszymi gatunkami – np. dębem, bu-
czekać do wiosny, podobnie jak ze zbieraniem młodych liści. Dlatego warto
ususzyć sobie liście brzozy brodawkowatej odpowiednio wcześniej – są
jednym ze starszych leków ludowych. Używano ich do okładów przeciw
Pamiętajmy też, że spalana betulina wytwarza dużo gęstego i ciemnego
reumatyzmowi, a napar z liści i pączków pomaga przy czerwonce i roz- kiem, grabem czy jesionem.
wolnieniu. W warunkach polowych jako środka moczopędnego używamy dymu, który błyskawicznie osmali nam wszystkie menażki i asfaltowo uwę-
Najbardziej lubię ogniska zimą. Zimą są po prostu najlepsze. I nie chodzi o to, że tym wywaru z liści brzozy, biorąc łyżeczkę liści na dwie szklanki wody i gotując dzi kiełbaski czy co tam akurat pieczemy w ognisku. Jeśli więc zamierzamy
wiosennym, letnim, czy jesiennym czegoś brakuje, nie, nie. Przy zimowym ognisku dobrze przez trzy minuty. Taki napar pijemy trzy razy dziennie po pół szklanki mię- przy ogniu przygotowywać posiłki lub dysponujemy niewielką i zamkniętą
jest się ogrzać, przygotować ciepły napój i strawę, podnieść sobie morale, oświetlić okolicę dzy posiłkami. przestrzenią – starajmy się używać brzozy pozbawionej kory i grzybów.
albo zwyczajnie posiedzieć z przyjaciółmi. A najlepszym przyjacielem zimowego ogniska
jest brzoza. Czeczota brzozy brodawkowatej stosowana jest przy chorobach nowo- A jeśli na koniec naszej zimowej partyzanckiej wyprawy okaże się, że stra-
tworowych, przewlekłych chorobach przewodu pokarmowego i bakteryjnych ciliśmy jednego lub więcej towarzyszy niedoli, to zawsze możemy im posta-
Jak wygląda brzoza, widzi i wie każdy – dzięki swojemu białemu, zimowe- w Polsce z brzozowych witek przyjęło się robić tradycyjne miotły oraz rózgi schorzeniach wątroby. A ponieważ ma bardzo ładny rysunek słojów – wy- wić tradycyjny nagrobek z brzozowym krzyżem albo innym geometrycznym
mu maskowaniu to najbardziej rozpoznawalne drzewo w Polsce i stały ele- do dyscyplinowania niesfornych chłopów pańszczyźnianych, leniwej czela- korzystywana jest m.in. do produkcji okładzin rękojeści noży, drewnianych symbolem religijnym, jak kto lubi.
ment naszego krajobrazu. Ta zwykła, swojska brzózka to gatunek pionierski dzi oraz niegrzecznych dzieci. Taka forma kary cielesnej jest bowiem o wiele kieliszków i urokliwych bushcraftowych miseczek.
Kociołek Panoramiksa
i lasotwórczy – lubi surowy klimat i ciężkie warunki, nic sobie nie robi z naj- mniej letalna i kontuzjogenna niż okładanie ludzi sękatym kijem, a boli równie
większych mrozów i opadów. Tworzy warunki dla innych drzew, a potem po mocno, a może nawet bardziej. Wie to każdy, kto choć raz oberwał w ucho Na brzozie rośnie też dobry grzyb – uszak bzowy, zwany też uszakiem
prostu ustępuje im miejsca. Z ponad 100 gatunków brzozy występujących na końcówką brzozowej miotły. judaszowym. To bliski krewny grzyba mun. Można go znaleźć praktycznie
świecie, w Polsce spotykamy aż siedem, w tym m.in.: brzozę brodawkowatą, przez cały rok i używać do chińszczyzny, tak jak jego azjatyckiego brata. Ga-
brzozę cukrową, brzozę czarną, brzozę omszoną, karłowatą, karpacką, niską, W interesujących nas gałęziach działalności ludzkiej, czyli zimowym laretowate owocniki suszę i trzymam w słoiku. Lubię ten chrząstkowo-gluto-
brzozę papierową, brzozę pożyteczną, brzozę żeberkowaną. „puszczaństwie” i „leśniactwie”, „wędrownictwie”, „obozownictwie” itp. za waty smak uszaka bzowego w daniach jednogarnkowych.
obowiązujący standard przyjęło się używanie kory brzozowej jako rozpałki
U starożytnych Rzymian brzoza symbolizowała m.in. władzę. Pęk brzo- idealnej, zwłaszcza zimą, gdy warunki meteorologiczne nas nie rozpieszcza- Dobrym przyjacielem zimowego ogniska i wędrownictwa jest inny grzyb –
zowych rózg związanych rzemieniem – „fasces” – był oznaką władzy lik- ją. Kora brzozy zawiera bowiem bardzo ciekawy związek – betulinę, która błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus), zwany też czyrem, czarną hubą,
torskiej. Gałązek brzozowych używano też podczas uroczystości wpro- jest nierozpuszczalna, a więc nie przepuszcza wody i przy okazji jest łatwo- włóknouszkiem ukośnym, a w Rosji – czagą. To jedna z najlepszych natural-
wadzania na urząd nowych konsulów. Jak czytamy u Grottgera i Kolberga, palna. Kora pali się więc jak wściekła, zarówno ta stara, łuszcząca się i łatwo nych hubek na naszej szerokości geograficznej.

68 Wydanie Specjalne SPECIAL OPS EXTRA SURVIVAL SURVIVAL Wydanie Specjalne SPECIAL OPS EXTRA 69