Licencja na zabijanie?

Michał Piekarski  /  10-08-2011  /  4
Siły specjalne odgrywają coraz większą rolę w zwalczaniu piractwa i terroryzmu morskiego. Mimo stałej rozbudowy i doskonalenia tych sił nie można zapominać o stworzeniu jak najlepszych procedur prawnych
Siły specjalne odgrywają coraz większą rolę w zwalczaniu piractwa i terroryzmu morskiego. Mimo stałej rozbudowy i doskonalenia tych sił nie można zapominać o stworzeniu jak najlepszych procedur prawnych US DoD

„Czy policjantowi wolno zabić?” „Antyterroryści mają licencję na zabijanie”. „Powinno się strzelać, aby zabić” – to tylko kilka przykładowych opinii i tez, na jakie można się natknąć przeglądając prasę codzienną i strony internetowe.

Obecność różnego rodzaju poglądów – a czasem mitów – związanych ze zwalczaniem terrorystów i innych niebezpiecznych przestępców jest faktem, często utrudniającym rzetelną dyskusję o tym problemie.

Podobnie jak w innych obszarach działalności państwa, podstawą do jego działania jest bowiem prawo. Państwo prawa i jego organy muszą postępować zgodnie z prawem, inaczej podważają własną legitymację do sprawowania swojej funkcji. 

 2  4. Ciąg dalszy artykułu...

Kontrowersja #2 – strzelać aby zabić?

Sam problem użycia broni palnej jest jedną z najżywiej dyskutowanych kwestii prawnych i taktycznych. Zgodnie z prawem polskim i międzynarodowym, użycie broni jest traktowane jako rzecz ostateczna i stosunkowo ściśle regulowana. Dlatego zwłaszcza użycie w sytuacji zakładniczej budzić może szczególnie poważne spory.

Dla lepszego zilustrowania problemu, załóżmy, że doszło do opanowania przez grupę silnie uzbrojonych fanatyków dużego obiektu. Jeśli uruchomiono opcję siłową – czy antyterroryści ratujący zakładników mogą pozbawić życia sprawców?

Zgodnie z Europejską Konwencją Praw Człowieka, pozbawienie życia – za wyjątkiem zastosowania kary śmierci w procesie sądowym – dopuszczalne jest także w trzech przypadkach :

  1. w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą,
  2. w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem,
  3. w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania.

W każdej z tych sytuacji, wymagane jest, aby użycie siły miało charakter „bezwzględnie konieczny”.

Natomiast polskie przepisy mają bardziej skomplikowaną budowę. Niezależnie od służby są to wykazy przypadków – opisujących możliwe sytuacje, w których dopuszczalne jest użycie broni, na czele z pierwszym – dotyczącym odparcia bezprawnego zamachu na życie, zdrowie i wolność funkcjonariusza lub innej osoby lub przeciwdziałania „czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu”.

Jednocześnie poza Policją i Żandarmerią Wojskową (oraz od niedawna – żołnierzami na misjach, o czym dalej), funkcjonariusze (i pracownicy ochrony) nie mogą użyć broni palnej w sposób zmierzający do pozbawienia życia osoby wobec której jej użyto. W przypadku Policji, po wydarzeniach w Magdalence ów zakaz usunięto. Obecnie wymaga się jedynie użycia broni w sposób powodujący „możliwie najmniejszą szkodę”.

Oznacza to, że ustawodawca dopuścił w ten sposób użycie broni ze skutkiem śmiertelnym w sytuacji, w której inne możliwości nie byłyby dopuszczalne – a więc ową „najmniejszą szkodą” byłaby śmierć sprawcy, natomiast inne działanie (np. celowe dążenie do zranienia) mogłoby spowodować szkody większe – w postaci ofiar wśród osób postronnych i interweniujących funkcjonariuszy.

Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której z zachowania sprawców i okoliczności zdarzenia wynika, że zagrożenie życia zakładników i operatorów jest realne i bezpośrednie. W takiej sytuacji, jeśli nie ma warunków (przede wszystkim czasu) na wykonanie pełnej, przewidzianej prawem procedury (wezwanie do odrzucenia broni i strzały ostrzegawcze), dopuszczalne jest poprzedzenie oddania strzałów wyłącznie okrzykiem „policja”.

Jednocześnie należy odnotować fakt, że zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem , w sytuacji odpierania bezpośredniego zamachu i maksymalnego deficytu czasu, możliwe byłoby pominięcie także tego kroku, jako że w grę wchodzi tu kontratyp z kodeksu karnego dotyczący obrony koniecznej, legalizujący niedotrzymanie procedury w szczególnej sytuacji.

Podobnie wygląda sytuacja z użyciem broni w innej, szczególnej sytuacji. Zasadniczo wobec kobiet w widocznej ciąży, dzieci czy starców broni użyć nie wolno. Co jednak, jeśli wśród sprawców znajdzie się kobieta udająca ciężarną – właśnie dla uzyskania efektu zaskoczenia, wmieszana pośród zakładników, a w momencie szturmu zacznie strzelać lub okaże się, że ma przy sobie ładunek wybuchowy?

Jeśli zgodnie z art. 25 kk – dokona ona bezpośredniego (i niewątpliwie bezprawnego) zamachu, także wówczas legalne byłoby naruszenie typowej procedury, właśnie w celu ochrony chronionego prawem dobra jakim byłoby życie ofiar ataku oraz funkcjonariuszy. Podobną rolę można także przypisać stanowi wyższej konieczności, uprawniającym do poświęcenia jednego dobra na rzecz innego, większego.

W takiej sytuacji, mogłoby się okazać, że dopuszczalne byłoby użycie broni lub innego środka w sposób inny niż przewidziany przez przepisy ogólne, jeśli służyłoby to ratowaniu zagrożonego życia ludzkiego. To ostatnie dobro przedstawia bowiem niewątpliwie wyższą wartość, niż inne dobra. Nie powinno więc budzić kontrowersji np. oddanie strzału z broni wytłumionej w celu zgaszenia lampy, mogącej zdemaskować grupę szturmową.

Natomiast kontrowersje może budzić fakt użycia strzelca wyborowego wobec sprawców. W działaniach jednostek kontrterrorystycznych i taktycznych, wachlarz możliwych sytuacji wymuszających użycie broni wyborowej jest szeroki. Prawdopodobnie najmniej wątpliwości wzbudziłoby oddanie strzałów w odpowiedzi na jednoznaczne zagrożenie – a więc na przykład zastrzelenie terrorysty usiłującego ostrzelać policjantów lub strzelającego do zakładników.

Sytuacją, która z punktu widzenia polskich przepisów byłaby zapewne najbardziej kontrowersyjna, byłoby użycie broni (nie tylko wyborowej), wobec sprawcy, który w danym momencie nie stwarza bezpośredniego zagrożenia, ale może w każdej chwili je stworzyć.

W przykładowej sytuacji zakładniczej taką osobą mógłby być terrorysta, który ulokował się w takim miejscu, że może łatwo zdemaskować szturm, a ostrzegając innych, dać im czas na egzekucję zakładników. Jednocześnie nie ma możliwości obezwładnienia go w inny sposób. Czy wówczas strzał z broni wytłumionej, z definicji wykluczający jakiekolwiek wezwanie, byłby dopuszczalny? Być może znów w grę wchodziłby kontratyp stanu wyższej konieczności, jednak nie jest to casus jednoznacznie ujęty w polskim prawie.

Innym problemem prawnym jest sprawa strzału na rozkaz. Zdarza się, że użycie broni przez strzelców wyborowych następuje właśnie na komendę kierującego działaniami, zgodnie z taktyką działań kontrterrorystycznych. Tymczasem obecne przepisy policyjne pozwalają na taką praktykę jedynie w przypadku działań oddziałów i pododdziałów zwartych (a więc tłumienia zamieszek).

W każdym innym przypadku, decyzja o użyciu lub nie broni palnej jest indywidualną decyzją funkcjonariusza. W przypadku innych służb sytuacja prawna w obszarze użycia broni wygląda inaczej. Każda służba w Polsce, poza Policją i ŻW nie może używać broni z zamiarem pozbawienia życia.

Z drugiej strony, użycie broni palnej musi być czynnością ostateczną i następującą w sytuacji, w której użycie innych środków jest niemożliwe lub niecelowe. Oznacza to, że jeśli sprawca może zostać obezwładniony w inny sposób, który nie spowoduje zagrożenia dla funkcjonariuszy lub osób postronnych, należy tak uczynić, na przykład wówczas, gdy sprawca zabarykaduje się w budynku lub pomieszczeniu bez zakładników i nie będzie stwarzał zagrożenia w inny sposób (np. grożąc detonacją ładunku wybuchowego).

Jest to problem pozornie błahy, jednak należy mieć na uwadze fakt, że działania przeciwterrorystyczne są współcześnie prowadzone nierzadko wręcz na oczach mediów elektronicznych i każda sytuacja wzbudzająca podejrzenia o nadużycie uprawnień może zostać bardzo łatwo nagłośniona i postawić realizujących działania w kłopotliwej sytuacji.

Galeria artykułu  Ilość zdjęć:  7

Komentarze

4
ondraszek / 28-06-2012, 16:47
W zakresie użycia broni przez odpowiednie służby mówię tak, ale nie na zasadzie "licencji na zabijanie". Tym problemem powinni zainteresować się przede wszystkim sami funkcjonariusze którzy z natury służby posiadają największą wiedzę i doświadczenie oraz prawnicy mający już do czynienia z sytuacjami użycia broni. To oni powinni stworzyć krótkie, jednoznaczne i klarowne przepisy. Tylko zazwyczaj do takiej dyskusji wtrącają się laicy o zacięciu filozoficznym i obrońcy praw wszelakich.
ondraszek / 25-08-2012, 19:30
Tu nie potrzebna jest jakakolwiek licencja, funkcjonariusz czy żołnierz biorący udział w akcji bojowej, sytuacji kryzysowej ma prawo użycia broni. Nasi prawodawcy i wszelkiej maści decydenci nie potrafią określić jaka to wielkość "mała i duża" przy określaniu wielkości działki "trawy", a zabierają się do problemu o którym nie mają wiedzy. To dyskusja typu "czy koń podkuty pływa czy nie", w dyskusji biorą udział "magistry i doktory", ale nikt nawet się nie zająknie o człowieku który będzie musiał pociągnąć za spust, to on w ułamkach sekund musi podjąć decyzję - strzelać czy nie - i nie robi tego dla frajdy i przyjemności tylko w celu obezwładnienia zagrożenia. W naszym kraju na co drugiej uczelni jest kierunek - obronności - bezpieczeństwa - anty terroryzmu itp. - i wszyscy się na tym znają i wszyscy podejmują merytoryczna polemikę, a w tym wszystkim zapominają o ludziach. Funkcjonariusz czy żołnierz to nie przestępcy. Nasze społeczeństwo bardziej przychylne jest strzelającym bandytom niż strzelającym funkcjonariuszom.
Marcin / 25-08-2013, 12:01
Problem ten jest dyskutowany od dawna i rozwiazania, w trakcie analizy, narzucają się same: komandos/operator działa w celu uwolnienia zakładnika, wzglednie powstrzymania osoby przed popełnieniem zabójstwa/zamachu itd. Jeżeli dla wykonania zadania niezbędne jest pozbawienie życia sprawcy zagrożenia - należy go zabić. Przepisy powinny to uwzględniać i nic nie stoi na przeszkodzie, aby tak było. Generalną wadą naszego polskiego rozumowania jest nadmierna analiza i nieumiejętność reasumwoania, oderwanie od rzeczywistości i przekora. Stąd tematy stosunkowo jasne, mające silne oparcie w rzeczywistości rozpatrywane są po akademicku. Godność, prawo do życia musi być bezwględnie respektowane, lecz jeżeli dla uchylenia niebezpieczeństwa dla jednych, innym - sprawcom tegoż niebezpieczeństwa trzeba odebrać życie, powinno się tak postępować, w sytuacjach bezwglednie tego wymagających. Jeżeli wzywa się jednostkę specjalną, taka sytuacja ma miejsce, a wóczas: "specjalne siły-specjalne środki-specjalne uprawnienia".
Jarek / 22-10-2013, 14:09
Nie wiem nad czym tu dyskutujecie. Jak ktoś do kogoś startuje z pistoletem czy siekierą to chyba nie poto by postraszyć. Zwłaszcza gdy starcie jest na krótki dystans.
Nie popieram przesady w użyciu broni, ale jest dla mnie śmieszne gdy prokurator sądzi tego co miał chronić i bronić, a nie tego co chciał zabijać. Przykłady: Magdalenka, Afganistan, itp....
   1 / 1   

Wybrane dla Ciebie

 


Poznaj 5 kluczowych zalet latarek taktycznych, które Cię nie zawiodą »
latarka mactronic

 


Poznaj 1 sposób na ochronę Twojego smartphona »

Dla kogo latarka taktyczna z UV »


latarka taktyczna

 


Rajd po trudnym terenie?  Dobierz pojazd »
pojazdy wojskowe

 


Na czym polega przewaga butów taktycznych »

Jesteś aktywnym strzelcem? Gdzie zaspokoisz swoje potrzeby »


ubranie taktyczne

 


Kto chroni statki handlowe »

 


Jakie parametry liczą się w goglach noktowizyjnych »

Wybierz sprzęt bushcraft  »

noktowizja

sprzet bushcraft




Jakie funkcje powinny mieć latarki czołowe »
latarki czołowe

 


Jakich butów nie porzucisz w akcji »

W ciemności przyda się pewne źródło zasilania »


sprzet logistyczny

 


5 kluczowych zalet butów taktycznych »
buty wojskowe

 



Jak poprawić celność broni »  Wybierz produkty sprawdzone w ekstramalnych warunakch »
broń konserwacja zegarki taktyczne

 


Dobierz buty do swojego hobby »
buty taktyczne

 



Uzyskaj licencję Instruktora Sportu Strzeleckiego » Prosty sposób na wzmocnienie celności »
zasilanie latrki na karabin

 


Poznaj arkana radiokomunikacji wojskowej w XXI wieku » Spodnie taktyczne na każdą misję »
latarka czołowa spodnie taktyczne

 

 


05/07/2020

Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników portalu Special-ops.pl... dowiedz się więcej »

Aktualności

Policjanci z JSPP w Kosowie zabezpieczali Cycle Kosovo for Children

Po raz kolejny w ostatnich dniach polscy policjanci z XXXII. Rotacji JSPP stacjonującej w Kosowie udzielali pomocy osobie poszkodowanej w wypadku samochodowym. Tym razem zdarzenie miało miejsce...

Aktualny numer

2/2021
SPECIAL OPS 2/2021
W miesięczniku m.in.:
  • - 60 lat JW4101
  • - Morska ochrona statków - robota dla komandosa
Paweł Piotrowski
Wiosłowanie jednorącz sztangielką z podparciem na ławce skośnej to odmiana klasycznego...
Paweł Piotrowski
Wyciskanie sztangi w wąskim uchwycie na ławce poziomej to klasyczne, skuteczne...
Michał Piekarski
W ostatnią niedzielę czerwca w Gdyni odbyły się uroczystości z okazji Święta Marynarki...
Michał Piekarski
Wzrost napięcia pomiędzy Zachodem i Rosją, który można już bezpiecznie nazywać nową...
Dariusz Materniak
5 marca 2018 roku jednostka specjalna ukraińskiej Policji "KORD" zatrzymała dwie osoby...
Special-OPS TV


WYŻSZA SZKOŁA ADMINISTRACJI I BIZNESU IM. EUGENIUSZA KWIATKOWSKIEGO W GDYNI
WYŻSZA SZKOŁA ADMINISTRACJI I BIZNESU IM. EUGENIUSZA KWIATKOWSKIEGO W GDYNI
Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu im. E. Kwiatkowskiego w Gdyni od dekady kształci wybitnych specjalistów z Bezpieczeństwa Wewnętrznego,...
Rzetelna Firma
Copyright @ 2010-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl