Samolot klasy MRTT – ekstrawagancja czy pożyteczny element sił zbrojnych?

Łukasz Pacholski  /  24-07-2013
KC-130 Hercules są eksploatowane od lat, jak pokazuje fotografia mogą zaopatrywać w paliwo najnowocześniejsze wielozadaniowe samoloty bojowe
KC-130 Hercules są eksploatowane od lat, jak pokazuje fotografia mogą zaopatrywać w paliwo najnowocześniejsze wielozadaniowe samoloty bojowe US Navy

Wyspecjalizowane maszyny tankowania powietrznego, a także coraz popularniejsze transportowo-tankujące, stanowią wyposażenie sił powietrznych coraz większej grupy państw. Nie jest to wynikiem militarnych potrzeb strategicznych czy też ekstrawagancji, lecz zmian zachodzącym we współczesnym świecie.

Poniższy artykuł ma na celu prezentację historii samolotów tej klasy oraz współczesnych uwarunkowań powodujących ich rosnącą popularność na całym świecie.

Trochę historii

Pierwsze prace nad zagadnieniem były prowadzone w latach 1917-21, głównie w Stanach Zjednoczonych. Wśród pionierów można wymienić Aleksandra Seversky’ego, który pracował jako inżynier w Departamencie Wojny i opatentował pierwsze rozwiązania w czerwcu 1921 roku.

Pierwsza operacja tankowania samolotu w locie miała miejsce 12 listopada 1921 roku, kiedy kaskader Wesley May (ze zbiornikiem paliwa na plecach) przeszedł po skrzydle z samolotu Lincoln Standard do Curtiss JN-4 i dopełnił zbiornik paliwa. Pierwsze tankowanie z wykorzystaniem dwóch samolotów i giętkiego przewodu do przekazywania paliwa miało miejsce 20 kwietnia 1923 roku – w tej operacji wzięły udział dwa samoloty de Havilland DH.4B, jedna z tych maszyn utrzymała się w powietrzu przez 6 godzin i 38 minut – w tym czasie dwukrotnie uzupełniała paliwo w locie.

Prace w okresie międzywojennym stanowiły podstawę teoretycznego planowania wykorzystania możliwości tankowania w powietrzu bombowców strategicznych w okresie II wojny światowej. Największa ich intensywność miała miejsce  w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, prowadzono je w latach 1942-43 (głównie na potrzeby wojny z Japonią), jednak wydarzenia na froncie oraz wprowadzenie nowych samolotów bombowych doprowadziło do zaniechania prac.

Dopiero zakończenie II wojny światowej i początek zimnej wojny spowodowały wzrost zainteresowania tankowaniem w powietrzu przez Stany Zjednoczone, które doprowadziło do przejścia teorii w praktykę. Powołanie, 26 marca 1946 roku, Strategic Air Command (SAC) – formacji, której trzonem były bombowce strategiczne i która z założenia miała osiągać każdy cel na planecie – było początkiem prac.  

26 lutego 1948 roku SAC zlecił pierwsze prace analityczne związane z możliwością adaptacji i wykorzystania systemu przez bombowce strategiczne. Wykazały, że dzięki tej możliwości zasięg maszyn uderzeniowych wzrósłby do nieograniczonych rozmiarów – to zaś miało dać przewagę SAC, która dzięki administracji amerykańskiej miała stanowić pierwszą linię obrony przez ZSRR (dzięki monopolowi na ciężkie samoloty uderzeniowe uzbrojone w broń atomową).

W teorii, bombowce w pełnej gotowości do ataku mogłyby pozostawiać w powietrzu, w dowolnym punkcie globu, oczekując na sygnał. Priorytetowa potrzeba spowodowała, że Boeing otrzymał intratne zadanie przystosowania do nowej roli bombowca B-29 – demonstrator miał być gotowy w ciągu 72 godzin od przekazania zlecenia 25 marca 1948 roku.

Ekspresowe tempo prac spowodowało, że konstruktorzy zwrócili się do Brytyjczyków, którzy opracowali w czasie wojny zaawansowany (jak na owe czasy) system opierający się na elastycznych przewodach wciąganych i wyciąganych z samolotu tankującego za pomocą silników elektrycznych, były one zakończone większą końcówką (tzw. koszem), którą należało zaczepić o stałą sondę umieszczoną w samolocie oczekującym na tankowanie.

Całość wymagała od pilota maszyny tankowanej wielkiej precyzji oraz umiejętności – „celowanie” w końcówkę węża wymagało nieraz intensywnego manewrowania całym samolotem i było niewykonalne przy gorszej pogodzie.

28 marca 1948 roku Boeing był gotowy z demonstratorem, pierwszy lot był dużym sukcesem i doprowadził do zlecenia przez SAC przebudowy 92 samolotów B-29 (nowe oznaczenie KB-29M) do roli samolotów tankowania powietrznego oraz dalszych 175 sztuk (74 B-29MR, 57 B-50A i 44 RB-50B) do możliwości pobierania paliwa.

Pierwsze KB-29M zostały dostarczone 19 lipca 1948 roku, działalność operacyjną rozpoczęły w grudniu 1948 roku, kiedy w czasie ćwiczeń B-50A utrzymał się w powietrzu przez 41 godzin i 40 minut, dzięki trzykrotnemu tankowaniu w powietrzu.

Wkrótce po sukcesie przewodu giętkiego Boeing rozpoczął prace nad lepszym systemem – mającym mieć możliwość szybszego oraz wygodniejszego tankowania dla ciężkich maszyn bombowych. Propozycja ta zakładała wykorzystanie stałej, sztywnej rury, która miała być umieszczona pod ogonem samolotu tankowania powietrznego, sterowanej przez operatora – w celu zwiększenia bezpieczeństwa miałaby ona być także rozkładana teleskopowo w powietrzu (dzięki czemu zwiększona zostałaby odległość między samolotami).

Propozycja ta spotkała się z zainteresowaniem USAF – pierwsze testy z wykorzystaniem dwóch przebudowanych RB-29J zostały przeprowadzone w październiku 1948 roku. Po kolejnych próbach, w 1949 roku, podjęto decyzje o wprowadzenie tego systemu – Boeing otrzymał kontrakt na przebudowę 116 B-29 na samoloty tankowania powietrznego wyposażonych w sztywne łącze - otrzymały one oznaczenie KB-29P, pierwsze z nich dostarczono 1 września 1950 roku. Poza tym przebudowano także bombowce B-50D, które miały być jako pierwsze zaopatrywane w paliwo przy pomocy KB-29P.

Wzrastająca ilość odrzutowych samolotów myśliwskich wyposażonych w instalację pozwalającą na pobieranie paliwa w powietrzu oraz zamówienie przez SAC bombowców odrzutowych (produkowane przez Boeinga B-47 i B-52) doprowadziło do swoistego boomu na samoloty tankownia powietrznego nowej generacji – musiały mieć prędkość przelotową zbliżoną do B-47 oraz zbiorniki paliwa o większej objętości.

Jak się okazało następcą maszyn o napędzie tłokowym, zarówno w SAC oraz TAC (Tactical Air Command), została konstrukcja Boeinga – KC-135, który otrzymał sztywne łącze, w latach 50. już standardowy system Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych. Poza tą formacją, szeroko rozprzestrzenił się tańszy system – giętkiego przewodu – który zyskał uznanie w amerykańskim lotnictwie morskim (US Navy oraz USMC) oraz innych państwach świata.

Dość szybko okazało się, że strategiczny potencjał maszyn tej klasy można przenieść na wymiar taktyczny, wsparcie samolotów myśliwskich oraz szturmowych w warunkach konfliktów o niskiej intensywności pozwalało na zwiększenie możliwości ofensywnych.

Po raz pierwszy na szerszą skalę wykorzystano to w czasie wojny w Wietnamie, a później korzystano z nich przy wielu okazjach. Także współcześnie trudno wyobrazić sobie działalność lotnictwa taktycznego bez tej możliwości w konfliktach w Iraku (tylko w czasie Operacji Pustynna Burza KC-135 oraz KC-10 przeprowadziły blisko 52 tys. operacji uzupełniania paliwa w locie), Libii, Mali czy Afganistanie, biorąc pod uwagę jedynie bieżący wiek.

Co więcej, możliwość uzupełniania paliwa w powietrzu pojawiła się także w eksploatacji wojskowych samolotów transportowych oraz śmigłowców transportowych. Rozwój technologiczny spowodował także, że w roli maszyn tankowania powietrznego można wykorzystywać wielozadaniowe maszyny transportowe (o czym dalej).

Czytaj dalej: MRTT dziś >>

Galeria artykułu  Ilość zdjęć:  3

Komentarze

0

Wybrane dla Ciebie

 


Jak nie stracić czucia podczas akcji » Bądź na bieżąco z najnowszymi rozwiązaniami szpiegowskimi »
rękawice taktyczne kamera cylindryczna

 


Buty stworzone do misji specjalnych! Co sprawia, że są wyjątkowe »

 


Jaki sprzęt do wspinaczki stosują profesjonaliści
»
Z tym telefonem będziesz czuł się bezpiecznie »
latarki czołowe łączność dla wojska

 


Czyszczenie tłumika krok po kroku »

profesjonalna nauka


sprawdź »

 


Jaka odzież najlepiej do Ciebie pasuje » Odkryj tajniki współczesnej komunikacji wojskowej »
szkolenia bojowe łączność dla wojska

 


Zostań licencjonowanym Instruktorem strzelań! Weź udział w kursie »
kurs strzelecki

>

 


Zapoznaj się z nowymi rozwiązaniami dla wojsk i służb mundurowych » Buty bojowe, które nie zawiodą Cię w najtrudniejszej sytuacji »

 


Latarki stworzone z myślą o profesjonalistach, dla których światło jest niezbędne »

 


Nowa seria latarek czołowych - co powinienieś o nich wiedzieć » Jak sprawić by natura była wyzwaniem, a nie przeszkodą »
latarka czołowa

 


Czym te 3 pary butów różnią się od siebie »
buty taktyczne buty taktyczne  buty taktyczne

 


Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników portalu Special-ops.pl... dowiedz się więcej »

Aktualności

Selekcja do JW Formoza

W zeszłym tygodniu Jednostka Wojskowa Formoza obchodziła swoje święto. Obecnie ogłosiła nabór do jednostki na stanowiska operatorów zespołów bojowych oraz komórek zabezpieczających.

Aktualny numer

4/2019
SPECIAL OPS 4/2019
W miesięczniku m.in.:
  • - FUERZAS COMANDO 2019
  • - IBAMA GEF
Paweł Piotrowski
Wiosłowanie jednorącz sztangielką z podparciem na ławce skośnej to odmiana klasycznego...
Paweł Piotrowski
Wyciskanie sztangi w wąskim uchwycie na ławce poziomej to klasyczne, skuteczne...
Michał Piekarski
W ostatnią niedzielę czerwca w Gdyni odbyły się uroczystości z okazji Święta Marynarki...
Michał Piekarski
Wzrost napięcia pomiędzy Zachodem i Rosją, który można już bezpiecznie nazywać nową...
Dariusz Materniak
5 marca 2018 roku jednostka specjalna ukraińskiej Policji "KORD" zatrzymała dwie osoby...
KSIĘGARNIA MILITARNA POLECA:
Sortmund
Sortmund
Sortmund jest firmą specjalizującą się w dostawie umundurowania dla większości służb mundurowych w Polsce. Współpracujemy z wieloma uznanymi...

Powstanie Warszawskie 2.0, czyli „kotwica” z hashtagiem

Czy było warto? – to pytanie w ostatnich latach rozliczania naszej historii pada bardzo często w kontekście Powstania Warszawskiego. Jednocześnie...wiecej »
Rzetelna Firma
Copyright @ 2010-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl